4748 - Tiền trảm hậu tấu
Vụ xây Ballroom tại Nhà Trắng hiện nay là một ví dụ khá điển hình.
East Wing bị phá bỏ, công trường được triển khai, đất được đào, dự án ballroom hàng trăm triệu đô-la được xúc tiến. Mọi chuyện tưởng như đã an bài.
Thế rồi… Tòa Phúc thẩm Liên bang nói: Không được!
Lý do rất đơn giản: Tổng thống không phải là “ông chủ tư nhân” của Nhà Trắng muốn đập chỗ nào thì đập, xây chỗ nào thì xây. Nhà Trắng là tài sản của chính phủ Hoa Kỳ, và quyền sử dụng tài sản công phải tuân thủ pháp luật và sự phân quyền giữa Tổng thống với Quốc hội.
Nếu ông Trump kháng cáo lên Tối Cao Pháp Viện (TCPV) và TCPV giữ nguyên phán quyết của tòa cấp dưới thì câu chuyện sẽ trở nên khá… hài nhưng cũng khá đau đầu.
Bởi vì có một vấn đề nhỏ: East Wing đã bị phá rồi!
Tòa án có thể nói: “Ông không được tiếp tục xây.”
Nhưng tòa án không có chiếc máy thời gian để bấm nút UNDO rồi East Wing tự nhiên mọc trở lại như cũ.
Thế là nước Mỹ có thể rơi vào tình ihuống rất đặc biệt: Phá thì nhanh, xây thì chưa chắc được, còn dọn dẹp hậu quả thì… tính sau.
Nếu Quốc hội không cho phép xây Ballroom, chính quyền sẽ phải tìm một phương án hợp pháp khác cho khu vực này. Có thể phải thiết kế lại, khôi phục một phần hoặc tìm một giải pháp kiến trúc mới. Và tất nhiên, mọi phương án đều có thể kéo theo thêm thời gian, thủ tục và tiền bạc.
Đây chính là cái tôi gọi vui là “mớ xà bần của chính sách tiền trảm hậu tấu”.
Bởi vì hành động trước đôi khi tạo ra một thứ rất khó chịu: sự đã rồi.
Khi quyết định đúng thì người ta có thể nói: “Thấy chưa? Tôi làm đúng!”
Nhưng nếu tòa án sau đó nói: “Không, ông không có thẩm quyền làm như vậy”, thì vấn đề lập tức biến thành: Ai sửa? Ai chịu trách nhiệm? Và ai trả tiền?
Đây không chỉ là chuyện một cái Ballroom.
Nó còn liên quan đến một nguyên tắc lớn hơn của nền dân chủ Mỹ: Tổng thống có quyền hành pháp rất lớn, nhưng không phải mọi thứ ông muốn làm đều trở thành hợp pháp chỉ vì ông đang ngồi trong Oval Office.
Một vị tổng thống có thể rất mạnh. Nhưng ông vẫn phải sống trong một hệ thống mà Congress làm luật, Executive thi hành luật và Judiciary kiểm tra tính hợp pháp của hành động chính phủ.
Đó chính là cái hay của hệ thống “checks and balances”. Và cũng chính vì vậy, đôi khi nước Mỹ xuất hiện những cảnh tượng rất… Mỹ:
Tổng thống muốn xây. Tòa án nói: Khoan! Quốc hội nói: Để chúng tôi xem luật đã.
Còn công trường thì đứng đó, nhìn mọi người tranh luận.
Nói một cách dân dã hơn: “Chém xong rồi mới hỏi xem có được phép chém không.”
Nếu cuối cùng Tối Cao Pháp Viện cũng nói KHÔNG, thì đây sẽ là một bài học khá đắt giá cho chính sách “làm trước, hỏi sau”.
Bởi vì phá một bức tường có thể chỉ mất vài ngày. Nhưng khi pháp luật bắt buộc phải sửa lại những gì đã phá, có khi mất nhiều năm và tốn hàng trăm triệu đô-la.
Và lúc ấy, cái câu hỏi khó nhất sẽ không còn là “Ballroom có đẹp không?” mà là “Ai sẽ trả tiền cho cái giá của việc tiền trảm hậu tấu?”
Cười ra nước mắt là ở chỗ đó!
Nhận xét
Đăng nhận xét