4949 - Cuốn sổ nợ của cô Út

Code toàn bug

Ở hẻm 404 có một cuốn sổ mà hai chục năm nay chưa bao giờ sạch trơn: cuốn sổ nợ của cô Út. Tháng nào lật ra cũng còn ít nhất một cái tên chưa gạch, và mấy năm nay, cái tên đó là "Chín". Tập này tui kể về ổng.

Chú Chín chạy xe ba gác chở hàng quanh làng đại học. Chú chừng năm mươi, da đen nhẻm, nói chuyện cộc lốc, hay đậu xe đầu hẻm ngủ trưa. Tối nào cũng ghé xe cô Út làm một tô. Ăn xong đứng dậy phủi tay, buông đúng câu quen thuộc: "Ghi giùm con nghen cô Út." Rồi đi thẳng.

Có một chuyện nhỏ về ổng mà tui thắc mắc từ lâu: năm chục tuổi đầu, ổng vẫn xưng con với cô Út ngọt xớt, trong khi cô Út chỉ hơn ổng chừng chục tuổi. Tui hỏi, cô Út trả lời tỉnh queo: "Hồi nớ ổng mới ba chục, cô với ông nhà cô đã đứng bán ở đây rồi. Kêu răng thì kêu rứa tới chừ, đổi chi nữa con."

Ghi sổ, ở hẻm này, là chuyện bình thường. Bà con theo dõi lâu chắc nhớ luật cuốn sổ của cô Út: ghi tên đứa ăn, trả tên đứa khác. Đứa nào kẹt thì ghi, đứa nào rủng rỉnh thì trả giùm một đứa bất kỳ trong đó. Hai chục năm nay cuốn sổ chạy như vậy, không ai thắc mắc.

Mà chú Chín thì hơi khác. Ổng ghi hoài. Tuần nào cũng ghi. Còn trả giùm ai thì tui chưa thấy lần nào.

Chuyện tui để ý tới ổng bắt đầu từ một buổi trưa lãng xẹt. Tui ra đầu hẻm mua cà phê, thấy ổng ngồi trong quán, ly cà phê sữa đá hai mươi lăm ngàn, kêu thêm điếu thuốc. Tui đứng khựng. Trong đầu tui, một cái bảng tính tự động mở ra: ly cà phê ổng uống mắc hơn tô hủ tiếu hai chục ngàn của một bà cô bán tới hai giờ sáng.

Từ bữa đó tui nhìn ổng bằng con mắt khác. Và càng nhìn càng thấy ngứa.

Bữa hẻm hùn tiền trùng tu cái xe cho cô Út, ổng có ghé. Đứng coi chú Bảy tháo bạc đạn chừng năm phút, hỏi vài câu, rồi lên xe đi mất. Không góp một đồng, không xắn tay phụ được cái gì. Tui nhớ như in, tại lúc đó tui đang bưng thùng sơn.

Rồi cái kiểu ăn nói của ổng nữa. Có tối tui ngồi ăn, nghe ổng càu nhàu với cô Út: "Cô cho ghi sổ hoài, tụi nhỏ nó ỷ lại đó cô." Trời đất. Người ghi sổ nhiều nhất hẻm mà đi chê người ta ỷ lại. Cô Út thì vẫn cười, chan thêm cho ổng vá nước lèo, không nói gì.

Đỉnh điểm là cái đêm cô Út bị mưa dột ướt hết chỗ để tô, cả xóm chạy ra che bạt, ổng đi ngang, ngừng lại nhìn, rồi chạy tiếp. Tui đứng dưới mưa, ướt như chuột, và tui chốt hạ trong đầu: người này lợi dụng lòng tốt của cô Út.

Chỗ này tui phải kể thêm một khúc. Trước đó cả tháng, tui có đề nghị với cô Út một chuyện rất chi là dân công nghệ: để con làm giùm cô cái bảng tính, nhập hết sổ vô, ai còn nợ bao nhiêu máy tự cộng, khỏi lật giấy chi cực. Cô Út gạt phắt: "Thôi con. Sổ ni cô nhớ hết trong đầu, khỏi máy móc chi." Tui nghe mà tiếc, kiểu tiếc nghề. Thành ra mấy tối phụ cô dọn tô, tui có chụp lén mấy trang sổ bằng điện thoại. Tui tự nhủ chụp cho vui, để bữa nào rảnh làm thử cái bảng cho cô coi.

Đêm đó, ướt mưa về, tui mở mấy tấm hình đó ra, ngồi nhập vô bảng tính thiệt. Nhập tới đâu máu dồn lên mặt tới đó. Tên "Chín" xuất hiện đều như lịch trả góp, tháng nào cũng có, mà tuyệt nhiên không thấy một dòng nào ghi ổng trả giùm ai. Tui cộng ra con số tiền ổng còn thiếu, tô đậm nó lên, và ngồi soạn trong đầu cái cảnh mai mốt đưa ra trước mặt cô Út: cô coi đi, dữ liệu đây, cô đừng để người ta lợi dụng cô nữa.

Nghĩ bụng: hẻm này nuôi mình bốn năm, giờ mình đi làm rồi, tới lượt mình bảo vệ người ta.

Sáng hôm sau tui đem chuyện kể với con Nhi. Nó nghe xong, im một lúc lâu, rồi hỏi một câu mà lẽ ra tui phải tự hỏi từ đầu:

- Mày cộng tiền ổng nợ. Vậy mày có cộng tiền cô Út thu vô hông?

Tui đứng hình. Không. Tui không có. Cuốn sổ chỉ ghi tên với món nợ, đâu có ghi tiền vô tiền ra. Tui chỉ có nửa dữ liệu, mà tui đã kịp kết án xong xuôi.

Tối đó tui ra xe hủ tiếu, tính hỏi cho ra lẽ. Cô Út đang trụng bún, nghe tui ấp úng nói tới cái tên chú Chín, cô ngừng tay, nhìn tui một cái rất lâu. Rồi cô mở hộc xe, lấy ra không phải cuốn sổ đang xài, mà một xấp sổ cũ, bìa sờn hết, cột dây thun.

- Con biết chữ, con đọc thử đi.

Tui lật. Sổ cũ, giấy quăn góc, chi chít tên. Rất nhiều dòng đã bị gạch, mà cuối mỗi dòng gạch, cô Út có ghi thêm một chữ nhỏ xíu bên lề. Tui phải soi kỹ mới ra: toàn chữ "C". Trang này qua trang khác. Tui đếm riêng cuốn dày nhất, được bốn mươi bảy cái tên đã trả xong, mà bên lề đều một chữ "C" y hệt.

- Chữ chi vậy cô? - tui hỏi, mà cổ họng đã bắt đầu khô.

- Chín - cô Út nói. - Cô ghi cho cô nhớ ai trả. Mà cô hứa với ổng là không ghi vô sổ mới, nên cô để riêng mấy cuốn cũ. Tiền ổng đưa, cô trả cho tụi nhỏ trước. Còn cái tên ổng thì ổng cấm cô gạch.

Bà con hình dung giùm tui cái cảm giác lúc đó. Cầm trên tay bằng chứng của một chuyện ngược hoàn toàn với chuyện tui vừa dựng lên trong đầu.

Ổng trả. Trả nhiều nhất. Trả suốt mấy năm nay. Chỉ có điều cái tên của ổng thì không đời nào được gạch.

Đúng lúc đó thì chú Chín trờ tới, dựng xe ba gác, kêu tô hủ tiếu như mọi tối. Nhìn thấy tui cầm xấp sổ cũ, ổng khựng một nhịp, rồi ngồi xuống, thở ra:

- Rồi. Bể rồi.

Tui hỏi ổng câu tui nghĩ ai cũng sẽ hỏi: sao chú không để cô Út gạch tên chú đi cho rồi, để nguyên đó chi cho người ta hiểu lầm. Chú Chín cầm đũa, khuấy khuấy tô hủ tiếu, trả lời tỉnh queo, không hề biết là mình vừa nói một câu tui nhớ tới già:

- Cuốn sổ mà sạch trơn thì đứa đói nó không dám mở miệng xin ghi. Nó thấy có tên tao nằm đó trước, nó mới dám kêu "ghi giùm con nghen cô". Chớ đứa nào chịu làm người đầu tiên.

Ổng nói tiếp, giọng vẫn cộc lốc như đang chửi cái bánh xe:

- Mà tao có làm gì đâu. Tao chỉ ăn thiếu chuyên nghiệp thôi.

Cô Út bật cười. Tui thì không cười nổi. Tui ngồi ráp lại từng chuyện mình từng lấy làm bằng chứng, và cái nào cũng lộn ngược hết. Ly cà phê hai mươi lăm ngàn buổi trưa: ổng ngồi quán đó để chờ mối chở hàng, chớ trưa nào ổng cũng nhịn cơm. Bữa trùng tu cái xe: ổng bỏ đi vì ổng chạy thẳng ra tiệm sơn - cái khoản tiền sơn mà hồi đó anh Tùng tưởng cô Năm ứng, cô Năm tưởng anh Tùng ứng, tới giờ mới có chủ. Đêm mưa dột: ổng không chạy tiếp, ổng chạy về nhà lấy tấm bạt cũ, quay lại thì tụi tui che xong rồi, ổng đứng xa xa coi một chút rồi về. Còn cái câu "tụi nhỏ nó ỷ lại" - cô Út kể, tối nào nói câu đó xong ổng cũng dúi tiền vô tay cô, kèm câu dặn: "Trả cho đứa nào nợ lâu nhứt nghen cô."

Tui xin lỗi. Chú Chín gạt ngang, không cho tui nói hết:

- Bây nghi tao là đúng chớ có gì đâu mà lỗi. Nhìn cái mặt tao, ai không nghi.

Rồi ổng cười, mà chỉ cười có nửa. Tui hỏi thêm một câu, cái câu duy nhất trong đêm đó tui hỏi trúng: sao chú làm chuyện này lâu dữ vậy chú. Chú Chín im. Cô Út trả lời thay, gọn lỏn:

- Hồi ổng mới lên Sài Gòn, ổng ăn thiếu ông nhà cô nguyên hai năm.

Chú Chín cắt ngang liền, kiểu người không muốn ai đào sâu:

- Rồi tao đi làm ăn xa mười mấy năm. Chừng quay lại thì ổng nằm dưới đất rồi. Tiền tao còn, mà người cầm thì hết. - Ổng húp một miếng nước lèo, đổi giọng cái rụp. - Thôi ăn đi mày, nguội hết bây giờ.

Cả cái bàn im re. Ngoài kia, cái loa trên xe vẫn phát tiếng gõ rè rè của ông Út, đều đặn, như hai chục năm nay. Lần đầu tiên tui nghe cái tiếng đó mà hiểu ra: ở hẻm này, người ta không trả nợ cho người đã khuất. Người ta trả xuống, cho đứa tới sau.

Tui về, mở lại cái bảng tính đêm trước, xóa sạch. Nhìn cuốn sổ đó, tui thấy một người thiếu tiền. Cô Út nhìn cuốn sổ đó, cô thấy hai chục năm người ta thay phiên nhau trả giùm nhau. Cùng một mớ dữ liệu, mà tui đọc thiếu mất cái phần quan trọng nhất, cái phần không có cách nào nhập vô máy được.

Từ tháng đó, tui xin cô Út một chuyện. Lãnh lương xong tui vẫn đưa cô tiền, vẫn dặn trả cho đứa nợ lâu nhất, nhưng tui bắt cô ghi tên tui vô sổ, và đừng gạch. Cô Út nhướng mày: "Chi rứa con?" Tui nói dạ, để con giữ chỗ. Cô Út hiểu liền, cười cái rồi ghi.

Tuần rồi, con nhỏ năm nhất phòng số 4 hết tiền cuối tháng, đứng xớ rớ trước xe hủ tiếu, mặt đỏ như gấc. Cô Út đẩy cuốn sổ ra trước mặt nó. Nó liếc thấy trong đó đã có sẵn hai cái tên chưa gạch - một "Chín", một "Trí" - rồi nó thở phào, nói được cái câu mà cả hẻm này ai cũng từng phải nói lần đầu:

- Cô ơi, ghi giùm con nghen cô