4964 - Tối Cao Pháp Viện: Xe ‘sắp’ ủi, nhưng nhà chưa sập mà kiện cái gì!

 Mai Phi Long (tổng hợp)

WASHINGTON, DC (NV) – Có một lý do rất căn bản khiến nước Mỹ không giao việc tổ chức bầu cử cho tổng thống. Đó là, người đang ngồi trong Tòa Bạch Ốc là một chính trị gia, thành viên một đảng chính trị, cần chiến thắng đối thủ thuộc đảng đối lập, cần phe của mình kiểm soát Quốc Hội.

Phiếu bầu cử gởi qua đường bưu điện. (Hình minh họa: Patrick T. Fallon / AFP via Getty Images)

Không một nền dân chủ lành mạnh nào nên để người đang thi đấu đồng thời quyết định kích thước khung thành trong một trận bóng đá, hoặc giống như kiểu “vừa đá bóng vừa thổi còi.”

Điều 1, Khoản 4 của Hiến Pháp Mỹ xác quyết việc giao cho các tiểu bang quyền đặt những quy định về thời gian, địa điểm, và cách thức tổ chức bầu cử Quốc Hội Hoa Kỳ, đồng thời cho nhánh lập pháp quyền làm luật để thay đổi những quy định đó. 

Trong vấn đề tổ chức bầu cử, điều đáng chú ý là Hiến Pháp chỉ nhắc đến hai chủ thể đó là “tiểu bang và quốc hội liên bang.” Không có tổng thống.

Nước Mỹ là một liên bang, không phải một thể chế trung ương tập quyền và Hiến Pháp cố tình không trao cho tổng thống đương nhiệm quyền tự mình viết lại cách thức tổ chức bầu cử liên bang.

Đây chính là nền tảng của thể chế liên bang của Mỹ: Quyền lực không tập trung ở Washington DC mà phân tán về các tiểu bang.

Chính trên nền tảng đó, quyết định 6–3 của Tối Cao Pháp Viện ngày 24 Tháng Tám đáng bị chất vấn.

Không phải vì sáu thẩm phán bảo thủ chính thức tuyên bố sắc lệnh kiểm soát phiếu bầu bằng thư của Tổng Thống Donald Trump hợp hiến. Họ không làm điều đó.

Điều đáng lo hơn là họ “tránh trả lời câu hỏi đó,” trong khi lại gỡ một hàng rào pháp lý cho phép chính quyền đương nhiệm tiếp tục tiến gần hơn tới việc thực hiện sắc lệnh đầy nghi vấn vi phạm quyền hiến định về tổ chức bầu cử.

Và trước thềm cuộc bầu cử giữa kỳ vào Tháng Mười Một sắp tới, sự trì hoãn câu trả lời của sáu thẩm phán bảo thủ Tối Cao Pháp Viện … đôi khi cũng chính là một câu trả lời.

Chiếc bẫy “Đi sớm thì chặn, chờ mời đi thì đóng cửa” của Tối Cao Pháp Viện

Phe bảo thủ chiếm đại đa số Tối Cao Pháp Viện nói 23 tiểu bang và Washington DC kiện quá sớm.

Khi họ nộp đơn kiện, Bưu Điện chưa ban hành quy định kiểm soát phiếu bầu qua thư, vì thế, theo các thẩm phán bảo thủ chiếm đa số, thiệt hại chưa đủ cụ thể để tạo “cơ sở kiện theo Điều 3,” có nghĩa là chưa chứng minh được một thiệt hại đủ rõ và đủ gần để tòa liên bang có quyền can thiệp. 

Nghe có vẻ rất kỹ thuật và rất hợp pháp.

Nhưng hãy thử dùng một ví dụ đời thường như chính quyền thành phố thông báo sáng Thứ Hai đưa xe ủi tới phá nhà một gia đình vì phạm luật. Chủ nhà nói thành phố không có quyền phá và chạy ra tòa xin lệnh can thiệp.

Tòa trả lời: “Xe ủi chưa chạm vào nhà. Anh chưa bị thiệt hại. Chưa đủ yếu tố để kiện. Để đó, tính sau!”

Khi chiếc nhà bị san bằng rồi khổ chủ mới được kiện, thì quyền được xét xử còn có ý nghĩa gì?

Trong luật, đó chính là lý do tồn tại của nguyên tắc “pre-enforcement review” và “injunction.”

“Pre-enforcement review” cho phép tòa xem xét một chính sách trước khi nó được thi hành đầy đủ, còn “injunction” là lệnh tạm thời ngăn chính sách đó được thực hiện, nhằm tránh thiệt hại có thể không thể sửa chữa sau này. 

Thẩm Phán Ketanji Brown Jackson, thuộc phe thiểu số, vạch ra một nghịch lý rất lớn trong quyết định hôm 24 Tháng Tám. Đó là bao lâu nay, Tối Cao Pháp Viện áp dụng “Nguyên Tắc Purcell,” theo đó các tòa án nên tránh thay đổi luật hoặc thủ tục bầu cử khi đã quá gần ngày bầu cử, vì những thay đổi phút chót có thể gây nhầm lẫn cho cử tri và hỗn loạn cho các cơ quan tổ chức bầu cử. 

Nhưng lần này, khi các tiểu bang khởi kiện từ sớm để ngăn một thay đổi mà họ cho rằng có thể vi hiến, phe đa số bảo thủ lại nói họ “kiện quá sớm.” 

Giáo Sư Stephen Vladeck, chuyên gia về Tối Cao Pháp Viện và hệ thống tòa án liên bang tại đại học Georgetown University, đi xa hơn khi cho rằng phe đa số sai khi nói vụ kiện chưa đủ “chín muồi” để xét – nghĩa là nguy cơ thiệt hại vẫn còn quá sớm và quá giả định. Ông cảnh cáo rằng nếu bắt các tiểu bang chờ thêm, họ có thể rơi vào cái bẫy. Đó là đến lúc đủ điều kiện kiện thì lại bị nói là đã quá gần ngày bầu cử. 

Viện cớ “sợ bầu cử hỗn loạn” nhưng lại tạo điều kiện cho hỗn loạn

Trong nhiều năm, khối bảo thủ của Tối Cao Pháp Viện và phe Cộng Hòa thường viện dẫn “Nguyên Tắc Purcell” để cảnh cáo các quan tòa cấp dưới đừng thay đổi những nguyên tắc và tình trạng liên quan đến bầu cử quá gần ngày bỏ phiếu.

Lập luận này thoạt nghe dễ chấp nhận.

Bởi vì bầu cử là một hệ thống khổng lồ. Hàng chục ngàn viên chức phải được huấn luyện để vận hành đúng luật bầu cử lập cơ sở dữ liệu, gửi thư, nhận thư, kiểm tra chữ ký, và giải thích luật cho hàng triệu cử tri. Ngoài ra, có cả trăm triệu lá phiếu và bao thư cần in theo từng quy định, danh sách ứng cử viên, và dự luật tùy theo từng đơn vị bầu cử địa phương.

Nhưng lần này chính các thẩm phán bảo thủ đó lại cho phép một cuộc tranh chấp về những thay đổi rất lớn kéo dài tới sát ngày bầu cử.

AP cho biết tiểu bang North Carolina phải bắt đầu gửi phiếu bầu cho quân nhân và cử tri ở ngoại quốc từ ngày 4 Tháng Chín. Một số quận hạt tại California đã in phong bì. 

Nhưng Bưu Điện lại vừa ban hành quy định cuối cùng đòi hỏi những thay đổi lớn về mã vạch (barcode), dữ liệu cử tri, và cách chuyển phiếu bầu qua thư.

Thẩm Phán Jackson viết rằng quyết định của phe đa số là không cần thiết nhưng lại tạo thêm hỗn loạn và bất định vào một tiến trình bầu cử vốn cần luật lệ rõ ràng, ổn định, và được biết trước. 

Đây là điểm làm cho lập luận của đa số khó chấp nhận nhất.

Nếu “Nguyên Tắc Purcell” thực sự nhằm bảo vệ ổn định của bầu cử, tại sao nó lại quan trọng khi tòa cấp dưới muốn can thiệp, nhưng bỗng trở nên ít quan trọng khi Tòa Bạch Ốc muốn thay đổi luật chơi?

Lập luận của chính phủ Trump là “chân trước đạp chân sau”

Thẩm Phán Sonia Sotomayor vạch ra một mâu thuẫn của Tòa Bạch Ốc gần như không cần bằng cấp luật để hiểu.

Để bác lập luận của các tiểu bang, chính quyền ông Trump nói rằng: “Đừng lo. Chưa biết hậu quả ra sao khi chưa thực hiện sắc lệnh. Thiệt hại của các tiểu bang nói đến vẫn chỉ là giả định.”

Nhưng khi xin Tối Cao Pháp Viện ban hành lệnh khẩn cấp, Bộ Tư Pháp của ông Trump lại nói: “Chúng ta đang chịu một thiệt hại nghiêm trọng mà sau này khó hoặc không thể khắc phục, vì lệnh của tòa dưới đang tạm thời ngăn chính quyền thực hiện sắc lệnh trước cuộc bầu cử Tháng Mười Một.“

Thẩm Phán Sotomayor trả lời rất đơn giản: “Chính quyền liên bang đi hàng hai.”

Nếu kế hoạch còn quá mơ hồ để tiểu bang “được phép sợ,” tại sao lại đủ cụ thể để chính phủ bị “thiệt hại không thể sửa chữa?”

Một bên được yêu cầu chứng minh căn nhà thực sự sắp bị phá. Bên kia chỉ cần nói: “Quyền lái xe ủi của tôi đang bị cản trở.”

Và Tối Cao Pháp Viện chọn bảo vệ người lái xe ủi.

Câu hỏi khó: Tổng thống lấy quyền gì can thiệp bầu cử?

Đây mới là trung tâm của toàn bộ vụ án.

Tổng Thống Trump muốn Bộ Nội An tạo danh sách công dân, Bộ Tư Pháp ưu tiên điều tra giới chức địa phương phát phiếu bầu cho người không đủ điều kiện, và Sở Bưu Điện áp các điều kiện mới trong việc chuyển phiếu bầu bằng thư.

Nhưng Hành Pháp lấy quyền gì xen vào tổ chức bầu cử?

Thẩm Phán Jackson viết thẳng rằng Hiến Pháp giao quyền tiến hành bầu cử liên bang cho các tiểu bang và tổng thống không có “thẩm quyền khẩn cấp” nào cả đối với việc điều hành bầu cử.

Quốc Hội có quyền can thiệp bằng cách thiết lập và thông qua luật mới về bầu cử. Tổng Thống có thể ký hoặc phủ quyết.

Đó là nguyên tắc kiểm soát cán cân quyền lực thể chế cộng hòa trên nền tảng dân chủ của nước Mỹ.

Nhưng một sắc lệnh hành pháp không phải là đạo luật của Quốc Hội.

Khi một tổng thống có thể tước quyền mà Hiến Pháp giao cho tiểu bang và Quốc Hội bằng cách ban sắc lệnh để thực hiện mục tiêu chính trị thì nước Mỹ đang từ một hệ thống liên bang sang một hệ thống trung ương tập quyền toàn trị.

Giả sử nếu một tổng thống Dân Chủ ra lệnh Bưu Điện không chuyển phiếu bầu bằng thư ở Texas trừ khi Texas giao danh sách cử tri cho Washington và tuân thủ một hồ sơ dữ liệu cử tri do chính quyền Dân Chủ xây dựng, liệu sáu thẩm phán bảo thủ có bình thản gọi đó là một “chỉ thị nội bộ” của nhánh Hành Pháp hay không? Liệu họ có chấp nhận cùng nguyên tắc ấy khi quyền lực nằm trong tay đảng đối lập hay không?”

Điều đáng lo nhất không phải là Tối Cao Pháp Viện trao ông Trump một chiến thắng.

Vấn đề là Tối Cao Pháp Viện có đang tạo ra một cấu trúc trong đó mà bất kỳ tổng thống nào cũng có thể qua mặt Hiến Pháp, trong khi những người muốn bảo vệ nguyên tắc hiến định phải đánh lô tô… liệu thời điểm nêu ra vấn đề có bị các ông bà thẩm phán phe đa số phán rằng “quá sớm hay quá trễ” hay không.

Nếu thủ thuật tố tg này trở thành luật chơi, vào thời điểm chung cuộc được Tối Cao Pháp Viện cuối cùng mở cửa để nguyên đơn bước vào, căn nhà thể chế dân chủ Mỹ có thể đã bị xe ủi san bằng.

https://www.nguoi-viet.com/binh-luan/toi-cao-phap-vien-nai-co-nha-chua-bi-ui-sap-ma/