6817 - Lại nói về con cá kèo

Tư Thẳng

So với tứ tài tử cá đồng loại ngon lóc, trê, rô, bống dừa thì con cá kèo (cá bống kèo) bị đánh giá thấp một cách sai lầm. Thời Pháp thuộc đất Nam Kỳ có mở trường ÉCOLE NORMALE D'INSTITUTEURS DE SAIGON đào tạo giáo viên tiểu học nhưng đa số “giáo sinh” đều con nhà nghèo, học nội trú và có học bổng. Vì thế sau này có nghe câu “Dưa leo chấm nước cá kèo. Anh học trò nghèo đi học nọt-man”. Sự so sánh đúng trên thực tế vì món cá kèo kho chấm rau không phải là bữa cơm của nhà khá giả.

Giống như hồi xưa mỗi lần có gánh cải lương về tỉnh hát, dân có tiền ngồi coi ghế thượng hạng, người ít tiền mua vé hạng chót ngồi ghế súp hoặc đứng. Đó là “hạng cá kèo”. Cứ mỗi lần tới đoạn gay cấn Võ Đông Sơ bắt đầu nói lối vô vọng cổ “Trời ơi bởi sa cơ giữa chiến trường thọ tiễn, nên Võ Đông Sơ đành chia tay vĩnh viễn Bạch Thu Hà…” Thì đèn màu phựt lên chỗ anh kép chánh xuống “xề” đám cá kèo bên dưới nhón gót ngóc đầu chen chúc nhau dòm cho mãn nhãn không khác bầy cá kèo trong chiếc thau ngoài chợ.

Muốn bắt cá kèo nhiều chỉ có đóng đáy trên sông, nó lẫn trong những loại cá khác. Trên ruộng chỉ cần đặt một cái thời giữa hai đám ruộng vá kèo cũng lọt vô cùng tép rong cá chạch cá trắng cua đồng lươn và cả rắn nước. Mùa nắng ở miền quê con cá kèo sống trong hang trồi đầu lên thở ngoi ngóp thấy tội nghiệp nhưng đó là mục tiêu của bọn con nít lang thang chuyên thụt hay câu cá kèo ruộng. Tuy không được bao nhiêu nhưng đó là thú vui khó cưỡng. Lúc Tư Bốn ở Hòa Lạc (Gò Công) tới mùa cá kèo bày bán trong những chiếc thau nhôm chen chúc ngoi đầu lên thở. Cùng xuất hiện với cá kèo là tôm đất nhảy soi sói bên cạnh mớ bông so đũa tươi mới hái lúc sáng sớm. Ông xã trưởng Tăng Hòa (biệt danh ông Quản Láo) một bữa mời đến nhà ăn cơm nói tụi bây về đây tao chỉ đãi món lẩu cá kèo bông so đũa ăn cho biết mặt cá kèo Đèn Đỏ ngon tới bực nào. Biệt danh “ông Quản Láo” có từ trước khi tôi về Hòa Lạc và chúng tôi vẫn kính trọng ông là viên chức chính quyền đứng đầu xã Tăng Hòa, đồng thời cũng là ông già vợ của trưởng ban 3 chi khu, bạn cùng khóa 20 Thủ Đức với Tư Bốn. Cá kèo có hai loại: ngoài cá kèo thường thấy ở sông rạch ruộng đồng còn có loại cá kèo đỏ thỉnh thoảng dính trong đáy vùng biển Cần Giờ nhưng rất ít. Cả hai loại cá kèo này làm khô, chiều chiều bán trên những sạp gỗ chung với khô cá đối hột vịt lộn. Cá kèo nướng lên chấm tương ớt cay có đồ chua, ăn hít hà rớt nước mắt, các quý cô ăn chơi, các quý ông thì kèm theo xị đế đưa cay. Lại thường nghe nói cá kèo nấu “cháo bồi”, hốt một rổ cá mới từ dưới sông lên lựa rác rưởi bỏ ra rồi trút vào nồi cháo đang sôi sùng sục có gì bỏ nấy bồi thêm vào và nêm nếm sơ sơ. Thế là có một nồi cháo bồi của dân đóng đáy, bủa lưới. Thật ra thịt con cá kèo ăn không tệ khi người đầu bếp biết chế biến, như đồng bạn bình dân của nó là con cá linh. Nghe đồn ngày nay, cá kèo cũng đã thấy hiếm và đó là lý do nó có mặt trong các quán ăn có chữ tây restaurant.