2611 - Các cuộc đàm phán ở Ukraine cho thấy Ả Rập Xê Út hiện là một bên tham gia ngoại giao quan trọng

Dr Neil Quilliam

Hình ảnh — Thái tử và Thủ tướng Ả Rập Saudi Mohammed bin Salman gặp Ngoại trưởng Hoa Kỳ Marco Rubio tại khuôn viên Cung điện Hoàng gia ở Jeddah, Ả Rập Saudi, vào ngày 10 tháng 3 năm 2025. (Ảnh của SAUL LOEB/POOL/AFP qua Getty Images)

Ả Rập Xê Út đang tổ chức các cuộc đàm phán song phương giữa các quan chức Nga và Hoa Kỳ trong tuần này để thảo luận về triển vọng ngừng bắn một phần ở Ukraine và sự an toàn của hoạt động vận chuyển ở Biển Đen. Các cuộc đàm phán diễn ra tại Khách sạn Ritz-Carlton xa hoa của Riyadh, diễn ra sau khi Ả Rập Xê Út tiếp đón một phái đoàn Ukraine vào Chủ Nhật và nhấn mạnh vai trò ngày càng tăng của vương quốc này với tư cách là nước chủ nhà cho các cuộc đàm phán quốc tế quan trọng.

Riyadh đang tổ chức các cuộc đàm phán theo yêu cầu của Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump, người đã đưa vương quốc này vào ánh đèn sân khấu ngoại giao. Cho dù các cuộc đàm phán hiện tại về Ukraine thành công hay thất bại, các quốc gia Ả Rập và người dân của họ hiện sẽ mong đợi Ả Rập Xê Út đóng vai trò năng động hơn trong việc giải quyết các xung đột khu vực và tìm ra giải pháp cho vấn đề Israel-Palestine.

Kể từ khi nhiệm kỳ thứ hai của Trump bắt đầu, ông đã kêu gọi Ả Rập Xê Út tổ chức các cuộc đàm phán vào ba dịp riêng biệt, bao gồm cả các cuộc đàm phán trong tuần này. Vương quốc này lần đầu tiên tổ chức các cuộc hội đàm vào ngày 18 tháng 2 giữa các quan chức cấp cao của Hoa Kỳ và Nga - lần đầu tiên trong ba năm - và sau đó tổ chức các cuộc thảo luận giữa các quan chức Hoa Kỳ và Ukraine vào ngày 11 tháng 3 sau bất đồng công khai vào tháng trước tại Phòng Bầu dục giữa Trump và tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy.

Có một số lý do khiến Trump chọn Ả Rập Xê Út làm địa điểm cho các cuộc đàm phán quan trọng như vậy: sở thích của ông là ưu tiên tính cách hơn là quy trình, vai trò của vương quốc trong việc đảm bảo việc thả tù nhân Nga và Ukraine và mong muốn sử dụng 'các văn phòng tốt' của mình để tạo điều kiện cho các cuộc đàm phán song phương và đa phương.

Tổng thống Hoa Kỳ thích các cuộc đàm phán trực tiếp diễn ra giữa các quan chức Nga và Hoa Kỳ, và cuối cùng ông muốn có một cuộc gặp mặt trực tiếp với tổng thống Nga Vladimir Putin. Vương quốc này có thể cung cấp điều này - với sự hấp dẫn của việc diễn ra trong một cung điện lớn với những người chủ nhà lịch sự.

Đối với Trump, đó là vấn đề cá nhân

Trong nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên của mình, Trump đã phá vỡ truyền thống và thay vì thăm Canada, ông đã thực hiện chuyến thăm nước ngoài đầu tiên với tư cách là tổng thống tới Ả Rập Xê Út. Trong chuyến thăm, tổng thống đã ký một thỏa thuận quốc phòng trị giá 109 tỷ đô la với Quốc vương Salman bin Abdulaziz. Con rể của Trump và sau đó là cố vấn cấp cao, Jared Kushner, đã đóng vai trò chủ chốt trong việc đảm bảo thỏa thuận và củng cố mối quan hệ với thái tử Saudi Mohammed bin Salman.

Vai trò mới của Riyadh mang lại sức nặng, trách nhiệm và khả năng giải trình mới.

Sau khi rời nhiệm sở, Kushner đã đảm bảo khoản đầu tư 2 tỷ đô la từ Quỹ đầu tư công (PIF) của Saudi Arabia cho công ty cổ phần tư nhân của mình, Affinity Partners. Do đó, Trump đã rất coi trọng mối quan hệ cá nhân của mình với những người Saudi cấp cao - bất chấp những tuyên bố của ông về Gaza khiến Riyadh phải đưa ra tuyên bố công khai ngầm từ chối các kế hoạch của ông - và tin rằng họ có thể tạo ra một môi trường thuận lợi cho các cuộc đàm phán song phương cấp cao. Hơn nữa, ông coi mối quan hệ của mình với các nhà lãnh đạo Saudi là giao dịch hơn là dựa trên giá trị và điều đó phục vụ tốt hơn cho các mục tiêu của ông với Nga.

Trung lập và kinh nghiệm

Các cuộc đàm phán hiện tại dựa trên thành tích của Riyadh trong việc đàm phán trao đổi tù nhân Nga-Ukraine. Ví dụ, vào tháng 9 năm 2022, Riyadh đã làm trung gian cho việc thả mười công dân nước ngoài bị bắt ở Ukraine như một phần của cuộc trao đổi tù nhân lớn nhất.

Chính sách chính thức của vương quốc về 'trung lập tích cực' đối với cuộc xung đột ở Ukraine đã cho phép vương quốc này xây dựng mối quan hệ cá nhân gần gũi vô giá với các quan chức Nga và Ukraine. Sự hợp tác liên tục của Riyadh với Nga để quản lý giá dầu trong OPEC+, đồng thời tiếp đón tổng thống Ukraine Zelenskyy tại Hội nghị thượng đỉnh Liên đoàn Ả Rập năm 2023, đã củng cố khả năng của vương quốc này trong việc thể hiện mình là một đối tác trung lập.

Nhìn rộng hơn, Riyadh cũng đã có được kinh nghiệm quý báu trong việc làm trung gian hòa giải các cuộc xung đột khác. Cùng với UAE, vương quốc này đã đóng vai trò chủ chốt trong việc xây dựng một thỏa thuận hòa bình giữa Eritrea và Ethiopia vào năm 2018, chấm dứt hiệu quả cuộc xung đột kéo dài hai thập kỷ. Riyadh và Abu Dhabi đã cùng nhau triển khai một loạt các công cụ hòa giải, bao gồm tổ chức các cuộc đàm phán trực tiếp; cung cấp các ưu đãi về kinh tế và an ninh, chẳng hạn như viện trợ tài chính, cam kết đầu tư và hợp tác an ninh; và gây áp lực ngoại giao để đưa cả hai bên vào bàn đàm phán.

Năm 2023, Ả Rập Xê Út, hợp tác với Hoa Kỳ, đã làm trung gian giữa các phe phái đối địch của Sudan, dẫn đến Tuyên bố Jeddah - thỏa thuận chính thức bằng văn bản đầu tiên giữa Lực lượng vũ trang Sudan (SAF) và Lực lượng hỗ trợ nhanh (RSF). Mặc dù tuyên bố này chỉ dẫn đến một lệnh ngừng bắn kéo dài bảy ngày trong thời gian ngắn, nhưng nó đã đặt nền tảng cho các cuộc đàm phán trong tương lai và giúp nâng cao danh tiếng của Riyadh như một bên tham gia ngoại giao.

Oman và Qatar

Trong hai thập kỷ qua, các quốc gia GCC đã tìm cách theo đuổi các chính sách đối ngoại độc lập hơn và bằng cách đó, họ ngày càng tích cực tham gia vào hoạt động ngoại giao khu vực.

Qatar đã nổi lên như một bên trung gian quan trọng trong cả xung đột khu vực và các tranh chấp quốc tế phức tạp. Nước này đã đạt được nhiều thành công, đáng chú ý nhất là đóng vai trò trung tâm trong việc đảm bảo lệnh ngừng bắn giữa Israel và Hamas, và tạo điều kiện cho các cuộc đàm phán giữa Hoa Kỳ và Taliban.

Oman, tận dụng chính sách trung lập lâu đời của mình, đã tạo dựng được danh tiếng là một bên trung gian kín đáo - nhưng không thể thiếu. Nước này đã đóng vai trò then chốt trong các cuộc đàm phán bí mật giữa Iran và Hoa Kỳ, đặt nền móng cho Kế hoạch hành động toàn diện chung năm 2015 (JCPOA).

Ngược lại, Ả Rập Saudi vẫn là đứa trẻ mới trong khối. Nước này có kinh nghiệm quý báu và năng lực ngày càng tăng, nhưng không mang theo 'vết sẹo chiến tranh' mà Oman và Qatar phải chịu sau khi đối phó với Hamas, Taliban và Houthis. Muscat và Doha đã phải trả giá đắt vì duy trì mối quan hệ với các nhóm mà các nước phương Tây cấm hoặc coi là thù địch với lợi ích của họ, và do đó đã nhận được sự chỉ trích rộng rãi. Theo quan điểm của phương Tây, Ả Rập Xê Út không mang theo gánh nặng như vậy và do đó là địa điểm hấp dẫn hơn để tổ chức các cuộc đàm phán.

Hiện tại, có vẻ như Ả Rập Xê Út sẽ làm lu mờ các nước láng giềng và đóng vai trò hàng đầu trong hòa giải, hòa bình và an ninh quốc tế.

Sự sẵn lòng của Riyadh trong việc cho mượn 'các văn phòng tốt' và tạo điều kiện cho các cuộc đàm phán, thay vì làm trung gian giữa Nga và Hoa Kỳ và Nga và Ukraine, khiến nơi này trở thành nơi tiếp đón hoàn hảo cho Trump. Tổng thống Hoa Kỳ thích các cuộc đàm phán trực tiếp diễn ra giữa các quan chức Nga và Hoa Kỳ, và cuối cùng ông muốn có một cuộc gặp mặt trực tiếp với Tổng thống Nga Vladimir Putin. Vương quốc này có thể cung cấp điều này - với sự hấp dẫn của việc diễn ra trong một cung điện lớn với những người chủ nhà lịch sự.

Vai trò mới, trách nhiệm mới

Bất kể kết quả của các cuộc đàm phán như thế nào, Ả Rập Xê Út đều coi việc tổ chức các cuộc đàm phán quốc tế là một chiến thắng lớn. Hiện tại, có vẻ như Ả Rập Xê Út sẽ làm lu mờ các nước láng giềng và đóng vai trò hàng đầu trong hòa giải, hòa bình và an ninh quốc tế.

Vai trò của nước này như một bên tạo điều kiện trong các cuộc đàm phán ngừng bắn ở Ukraine có thể thúc đẩy cơ hội giành được một ghế tại bàn đàm phán nếu các cuộc đàm phán Iran-Hoa Kỳ được nối lại, điều mà không thể tưởng tượng được cách đây vài năm. Ít nhất, điều này sẽ củng cố vị thế của Riyadh và đảm bảo rằng Hoa Kỳ vẫn nhận thức được những lo ngại về an ninh của mình. Hơn nữa, việc tổ chức các cuộc đàm phán cũng làm giảm áp lực từ chính quyền Trump đối với các vấn đề nhạy cảm trong khu vực, chẳng hạn như Gaza, Lebanon và Syria.

Tuy nhiên, vai trò mới của Riyadh mang lại sức nặng, trách nhiệm và khả năng giải trình mới. Sẽ có kỳ vọng ngày càng tăng không chỉ từ cộng đồng quốc tế mà còn từ người dân Ả Rập rằng Ả Rập Saudi sẽ chủ động tham gia giải quyết các xung đột trong khu vực và tham gia vào việc thực thi, triển khai và theo dõi.

Do đó, mặc dù vương quốc này đã vui vẻ chấp nhận uy tín ngoại giao mới tìm thấy của mình, nhưng việc duy trì vai trò này sẽ đòi hỏi sự can đảm, quyết tâm và sẵn sàng chấp nhận rủi ro và tiếp nhận sự chỉ trích - với thế giới theo dõi mọi động thái của họ.

Tiến sĩ Neil Quilliam người cộng sự, Chương trình Trung Đông và Bắc Phi

https://www.chathamhouse.org/2025/03/ukraine-talks-show-saudi-arabia-now-major-diplomatic-player

***

Ukraine talks show Saudi Arabia is now a major diplomatic player

Donald Trump values his personal relations with Saudi royals and the kingdom is willing to play the role of host. But with prestige comes expectations.

Saudi Arabia is hosting bilateral talks between Russian and US officials this week to discuss prospects for a partial ceasefire in Ukraine and the safety of shipping in the Black Sea. The talks, taking place in Riyadh’s opulent Ritz-Carlton Hotel, come after the Saudis hosted a Ukrainian delegation on Sunday, and highlight the kingdom’s growing role as a host for important international negotiations.

Riyadh is hosting the talks at the request of US president Donald Trump, who has thrust the kingdom into the diplomatic limelight. Whether the current Ukraine talks succeed or fail, Arab states and their populations will now expect Saudi Arabia to play a more dynamic role in resolving regional conflicts and find a solution to the Israel-Palestine issue.

Since Trump’s second term began, he has called upon Saudi Arabia to host talks on three separate occasions, including this week’s negotiations. The kingdom first held talks on 18 February between senior US and Russian officials – the first in three years – and then hosted discussions between US and Ukrainian officials on 11 March following last month’s public disagreement in the Oval Office between Trump and Ukrainian president Volodymyr Zelenskyy.

There are several reasons Trump has chosen Saudi Arabia as the location for such important talks: his penchant for prioritizing personality over process, the kingdom’s role in securing the release of Russian and Ukrainian prisoners, and its willingness to use its ‘good offices’ to facilitate bilateral and multilateral talks.

The US president prefers direct talks to take place between Russian and US officials, and he eventually wants a face-to-face meeting with Russian president Vladimir Putin. The kingdom can provide this – with the attraction of it taking place in a grand palace with gracious hosts.

For Trump, it’s personal

During his first presidency, Trump broke with tradition and instead of visiting Canada, he made his first foreign visit as president to Saudi Arabia. During the visit, the president signed a defence deal worth $109 billion with King Salman bin Abdulaziz. Trump’s son-in-law and then senior adviser, Jared Kushner, played a key role in securing the deal and strengthening ties with Saudi crown prince Mohammed bin Salman.

Riyadh’s new role brings with it new weight, responsibility and accountability.

After leaving office, Kushner secured a $2 billion investment from Saudi Arabia’s Public Investment Fund (PIF) for his private equity firm, Affinity Partners. As such, Trump has placed a lot of store in his personal relationship with senior Saudis – despite his pronouncements on Gaza provoking Riyadh to issue a public statement implicitly rejecting his plans – and believes that they can provide an environment that is conducive to high-level bilateral talks. Moreover, he considers his relations with Saudi leaders to be transactional rather than value-based and that better serves his objectives with Russia.

Neutrality and experience

The current talks build on Riyadh’s achievement in negotiating Russia-Ukraine prisoner swaps. For example, in September 2022, Riyadh brokered the release of ten foreign nationals captured in Ukraine as part of a largest prisoner swap.

The kingdom’s official policy of ‘positive neutrality’ on the Ukraine conflict has allowed it to build invaluable close personal relations with Russian and Ukrainian officials. Riyadh’s ongoing cooperation with Russia to manage oil prices within OPEC+, while also hosting Ukraine’s president Zelenskyy at the Arab League Summit in 2023, has bolstered the kingdom’s ability to present itself as a neutral partner.

More broadly, Riyadh has also gained valuable experience in mediating other conflicts. Alongside the UAE, the kingdom played a key role in forging a peace agreement between Eritrea and Ethiopia in 2018, effectively ending a two-decades-long conflict. Together, Riyadh and Abu Dhabi deployed a range of mediation tools, which included hosting direct negotiations; providing economic and security incentives, such as financial aid, investment pledges, and security cooperation; and applying diplomatic pressure to bring both parties to the negotiating table.

In 2023, Saudi Arabia, in collaboration with the US, mediated between Sudan’s warring factions, resulting in the Jeddah Declaration – the first formal written agreement between the Sudanese Armed Forces (SAF) and the Rapid Support Forces (RSF). Although the declaration led to only a short-lived seven-day truce, it laid a foundation for future negotiations and helped boost Riyadh’s reputation as a diplomatic player.

Oman and Qatar

Over the past two decades, GCC states have sought to pursue more independent foreign policies and, by doing so, have become increasingly active in regional diplomacy.

Qatar has emerged as a key mediator in both regional conflicts and complex international disputes. It has achieved much success, most notably in playing a central role in securing the Israel-Hamas truce, and facilitating talks between the US and the Taliban.

Oman, leveraging its long-standing policy of neutrality, has established a reputation as a discreet – but indispensable – mediator. It played a pivotal role in the secret backchannel talks between Iran and the US which laid the groundwork for the 2015 Joint Comprehensive Plan of Action (JCPOA).

Image — Saudi Crown Prince and Prime Minister Mohammed bin Salman meets with US Secretary of State Marco Rubio on the Royal Palace grounds in Jeddah, Saudi Arabia, on March 10, 2025. (Photo by SAUL LOEB/POOL/AFP via Getty Images)

In contrast, Saudi Arabia is still the new kid on the block. It has valuable experience and growing capacity, but it does not carry the ‘war scars’ that Oman and Qatar bear after dealing with Hamas, the Taliban and the Houthis. Muscat and Doha have had to pay a high price for maintaining links with groups that Western countries either proscribe or consider inimical to their interests, and have received widespread criticism as a result. From a Western perspective, Saudi Arabia does not carry such baggage and is therefore a more attractive location to host talks.

It now looks as though Saudi Arabia will overshadow its neighbours and play a leading role in international mediation, peace and security.

Riyadh’s willingness to lend its ‘good offices’ and facilitate negotiations, rather than mediate between Russia and the US and Russia and Ukraine, make it the perfect host for Trump. The US president prefers direct talks to take place between Russian and US officials, and he eventually wants a face-to-face meeting with Russian president Vladimir Putin. The kingdom can provide this – with the attraction of it taking place in a grand palace with gracious hosts.

New role, new responsibilities

No matter the outcome of the talks, Saudi Arabia views hosting international negotiations as a major win. It now looks as though Saudi Arabia will overshadow its neighbours and play a leading role in international mediation, peace and security.

Its role as a facilitator in Ukraine ceasefire talks may well boost its chances of gaining a seat at the table should Iran-US talks resume, something unimaginable a few years ago. At the very least, it will strengthen Riyadh’s position and ensure that the US remains cognisant of its security concerns. Furthermore, hosting the talks also deflects pressure from the Trump administration on sensitive regional issues, such as Gaza, Lebanon and Syria.

However, Riyadh’s new role brings with it new weight, responsibility and accountability. There will be an increased expectation not only from the international community, but also Arab populations for Saudi Arabia to become proactively engaged in resolving regional conflicts and getting involved in enforcement, implementation and follow up.

While the kingdom has therefore happily embraced its newfound diplomatic prestige, sustaining this role will require grit, determination, and a willingness to take risks and receive criticism – with the world watching its every move.

Dr Neil Quilliam

Associate Fellow, Middle East and North Africa Programme