2627 - Việc Trung Quốc tăng cường quân sự cho thấy họ nghiêm túc trong việc chiếm Đài Loan

William Matthews

Hoa Kỳ càng do dự trong phản ứng của mình, cán cân chiến lược càng nghiêng về phía Trung Quốc.

Ảnh — Quân nhân tham dự cuộc tập trận đổ bộ mô phỏng Quân đội Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA) đổ bộ lên ba bãi biển ở Nghi Lan, Đài Loan vào ngày 24 tháng 5 năm 2023. Ảnh của Walid Berrazeg/Anadolu Agency qua Getty Images.

Một cơn bão đang hình thành trên khắp Eo biển Đài Loan. Trung Quốc đã tăng cường hoạt động quân sự xung quanh Đài Loan và triển khai các sà lan đổ bộ mới ở Biển Đông, trong khi các chính sách chống ảnh hưởng của Tổng thống Đài Loan Lai Ching-te và những thay đổi trong giọng điệu của Hoa Kỳ bị Bắc Kinh coi là hành động khiêu khích - làm gia tăng thêm vòng luẩn quẩn căng thẳng.

Bắc Kinh từ lâu đã hy vọng về 'sự thống nhất hòa bình' của Đài Loan với Trung Quốc đại lục, nhưng đã nhiều lần tuyên bố rằng họ sẽ không từ bỏ việc sử dụng vũ lực để đạt được sự thống nhất nếu cần thiết. Trong khi chiến lược dài hạn lý tưởng của Bắc Kinh là gây sức ép để Đài Loan thống nhất mà không cần xung đột, thì mô hình hành động mới nổi của họ cho thấy họ ngày càng tin rằng sự can thiệp mạnh mẽ có thể là cần thiết.

Sự khiêu khích được nhận thức từ Đài Loan và Hoa Kỳ

Bắc Kinh đã nói rõ rằng họ coi Đài Loan là một ranh giới đỏ trong bối cảnh quan hệ Trung Quốc-Hoa Kỳ - 'lợi ích cốt lõi của Trung Quốc'. Bắc Kinh cũng đặt ra một số điều kiện mà ranh giới đỏ sẽ bị vượt qua đối với Đài Loan trong Luật chống ly khai năm 2005 của họ.

Một tuyên bố độc lập chính thức là không thể - Đài Loan trên thực tế là độc lập và điều này sẽ mang lại ít lợi ích vật chất. Rủi ro thực sự là Bắc Kinh coi việc thống nhất hòa bình là không thể nữa do sự thay đổi quyết định trong tình cảm chính trị ở Đài Loan, hoặc nếu Hoa Kỳ thực hiện các hành động phủ đầu khiến việc thống nhất trong tương lai trở nên khó khăn, về mặt quân sự hoặc chính trị.

Với tầm quan trọng mà Bắc Kinh dành cho việc thống nhất và mức độ rõ ràng của họ về các ranh giới đỏ của mình, việc không hành động sẽ là một đòn giáng mạnh vào uy tín của Trung Quốc. Do đó, có thể cho rằng Trung Quốc sẵn sàng sử dụng vũ lực nếu họ tin rằng một ranh giới đỏ đã bị vượt qua.

Theo quan điểm của Bắc Kinh, các hành động của Chủ tịch Lai thuộc Đảng Dân chủ Tiến bộ (DPP) đang hướng tới các ranh giới đỏ đó, nếu chưa vượt qua chúng. Mặc dù Bắc Kinh từ lâu đã coi DPP là đảng ly khai, nhưng họ lại đặc biệt thù địch với Lai do ông này chỉ trích Trung Quốc một cách thẳng thắn và có chương trình nghị sự "ủng hộ độc lập". Những nỗ lực của Lai nhằm trấn áp các hoạt động xâm nhập và gây ảnh hưởng của Trung Quốc, bao gồm cả việc ông dán nhãn Trung Quốc là "thế lực nước ngoài thù địch", đã vấp phải sự lên án, cảnh báo và hoạt động quân sự gia tăng của Trung Quốc xung quanh hòn đảo này.

Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump và Đệ nhất phu nhân Melania Trump đi cùng Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình khi họ tham quan Tử Cấm Thành ở Bắc Kinh.

Điều này càng trở nên trầm trọng hơn do những thay đổi gần đây trong ngôn ngữ của Hoa Kỳ cũng khiến Bắc Kinh tức giận. Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ đã xóa ngôn ngữ nêu rõ rằng họ không ủng hộ Đài Loan độc lập khỏi trang web của mình và một tuyên bố gần đây của G7 đã bỏ qua sự lặp lại thông thường về việc ủng hộ "chính sách Một Trung Quốc", một sự thừa nhận ngoại giao về lập trường của Bắc Kinh rằng Đài Loan không phải là một quốc gia độc lập.

Những thay đổi này có thể góp phần vào nhận thức ở Bắc Kinh rằng Hoa Kỳ đang rời xa chính sách "mơ hồ chiến lược" của mình - không cam kết rõ ràng về việc bảo vệ hòn đảo này với hy vọng kiềm chế cả sự xâm lược của Trung Quốc và việc Đài Loan theo đuổi nền độc lập chính thức. Việc thiếu sự đồng thuận rõ ràng về Đài Loan trong chính quyền Trump gây ra rủi ro - nếu Bắc Kinh nghĩ rằng cam kết quyết liệt của Hoa Kỳ đối với Đài Loan đang nằm trong tầm ngắm, nhưng vẫn chưa rõ ràng, thì họ có thể nhận thấy một khoảng thời gian hạn chế mà họ có thể hành động trước khi Hoa Kỳ áp dụng một chính sách rõ ràng.

Các hoạt động chuẩn bị quân sự của Trung Quốc

Bắc Kinh từ lâu đã tìm kiếm khả năng chinh phục Đài Loan bằng quân sự nếu cần thiết; nguyên tắc chỉ đạo của quá trình hiện đại hóa Quân đội Giải phóng Nhân dân (PLA) là có thể chiến đấu và giành chiến thắng trong một cuộc chiến tranh ở Đài Loan có sự tham gia của Hoa Kỳ.

Việc Trung Quốc phát triển các năng lực vật chất như xà lan đổ bộ kiểu D-Day mới và sự tập trung của PLA vào khả năng tương tác giữa hải quân, không quân và lực lượng tên lửa là một phần của quá trình hiện đại hóa này – mặc dù bản thân chúng không chỉ ra rằng chiến tranh sắp xảy ra.

Điều đáng lo ngại là tần suất và cường độ các hành động của PLA trong bối cảnh có sự thay đổi trong quan điểm chính trị của Đài Loan và vị thế mơ hồ của Hoa Kỳ đang làm giảm giá trị chiến lược. Những hành động khiêu khích được nhận thức của Lai và Hoa Kỳ hiện thường xuyên được đáp trả bằng các hành động như tập trận, diễn tập bắn đạn thật không báo trước và cắt cáp ngầm.

Trung Quốc đang bình thường hóa hoạt động của PLA xung quanh hòn đảo, bao gồm các cuộc tuần tra chiến đấu chung được thiết kế để cải thiện sự phối hợp giữa các lực lượng vũ trang khác nhau. Mặc dù đây là một phần trong chiến lược vùng xám của Bắc Kinh, nhưng tần suất ngày càng tăng của chúng gây áp lực buộc Đài Loan phải phản ứng, từ đó thúc đẩy phản ứng mạnh mẽ hơn của Trung Quốc. Trong bối cảnh này, nguy cơ leo thang thành xung đột thực sự đang gia tăng.

Vai trò của Hoa Kỳ vẫn là thách thức quyết định đối với Bắc Kinh

Các hoạt động chuẩn bị của Bắc Kinh cho thấy họ vẫn coi trọng khả năng Hoa Kỳ tham gia vào một cuộc xung đột. Các sà lan mới mở rộng phạm vi các địa điểm hợp lý để đổ bộ, làm phức tạp thêm kế hoạch phòng thủ của Đài Loan và Hoa Kỳ. Công nghệ cắt cáp mới sẽ tăng cường khả năng cắt đứt liên lạc đến và đi từ hòn đảo của Bắc Kinh. Trong khi đó, xu hướng liên tục hoạt động trên không và trên biển của Trung Quốc xung quanh hòn đảo có nghĩa là PLA đang ở vị trí có thể nhanh chóng chuyển từ các hành động vùng xám sang phong tỏa thực sự hoặc chuẩn bị cho một cuộc xâm lược.

Tất cả những điều này cho thấy Trung Quốc đang chuyển sang trạng thái sẵn sàng để nhanh chóng chiếm Đài Loan và thống trị vùng biển và không phận xung quanh trong trường hợp xảy ra xung đột. Mục tiêu của Bắc Kinh có thể là thực hiện điều này trước khi Hoa Kỳ có thể huy động phản ứng hiệu quả - việc bình thường hóa các cuộc tuần tra có thể khiến việc xác định thời điểm hoạt động vùng xám chuyển sang xung đột toàn diện trở nên khó khăn hơn.

Điều này cũng sẽ giúp Trung Quốc ngăn chặn sự can thiệp của Hoa Kỳ. Về mặt quân sự, việc thực hiện một cuộc phong tỏa đã được Trung Quốc thiết lập với sự hỗ trợ của ưu thế trên không của PLA sẽ rất khó khăn. Một cuộc đổ bộ thành công tiếp theo của Trung Quốc lên Đài Loan sẽ chuyển nhiệm vụ của Hoa Kỳ từ ngăn chặn một cuộc xâm lược sang giải phóng hòn đảo. Nếu Trung Quốc hành động nhanh chóng, những hành động như vậy sẽ khó được Washington chấp nhận về mặt chính trị hơn nhiều.

Chuyển từ 'sự mơ hồ chiến lược'

Một khi Trung Quốc tự tin rằng họ có thể chiếm Đài Loan hoặc thiết lập đủ ưu thế trên không và trên biển để ngăn chặn sự can thiệp kịp thời của Hoa Kỳ, sự mơ hồ chiến lược sẽ mất đi giá trị của nó - Trung Quốc sẽ thấy hợp lý khi đánh cược khi biết rằng họ có khả năng thành công. Nếu Hoa Kỳ nghiêm túc trong việc bảo vệ Đài Loan và ngăn chặn một cuộc tấn công của Trung Quốc, họ nên loại bỏ sự mơ hồ chiến lược và làm rõ điều đó.

Nếu Hoa Kỳ nghiêm túc trong việc bảo vệ Đài Loan và ngăn chặn một cuộc tấn công của Trung Quốc, họ nên loại bỏ sự mơ hồ chiến lược và làm rõ điều đó.

Điều này ít nhất sẽ khiến Bắc Kinh phải cân nhắc lại. Tuy nhiên, nó cần được hỗ trợ bởi sự răn đe đáng tin cậy. Cán cân quyền lực đang chuyển dịch theo hướng có lợi cho Trung Quốc do vị trí gần Đài Loan, năng lực đóng tàu khổng lồ và những lợi thế có thể mang lại trong một cuộc xung đột kéo dài, cùng với hệ thống vũ khí ngày càng tinh vi của nước này.

Do đó, sự răn đe nghiêm túc của Hoa Kỳ đòi hỏi khả năng chứng minh được trong việc di chuyển đủ lực lượng đến khu vực, được hỗ trợ bởi một chiến lược công nghiệp có thể thu hẹp 'khoảng cách tàu'. Đây là những yêu cầu khắt khe. Câu hỏi cuối cùng là liệu Washington có quan tâm đến Đài Loan nhiều như Bắc Kinh hay không.

William Matthews Nghiên cứu viên cao cấp, Chương trình Châu Á - Thái Bình Dương

https://www.chathamhouse.org/2025/03/chinas-military-build-indicates-it-serious-about-taking-taiwan

***

China’s military build-up indicates it is serious about taking Taiwan

The more the US dithers in its response, the more the strategic balance shifts in China’s favour.

Image — Military personnel attend an amphibious landing drill to simulate the Chinese People's Liberation Army (PLA) landing on three beaches in Yilan, Taiwan on 24 May 2023. Photo by Walid Berrazeg/Anadolu Agency via Getty Images.

There is a storm brewing across the Taiwan Strait. China has increased its military activity around Taiwan and deployed new landing barges in the South China Sea, while the counter-influence policies of Taiwanese President Lai Ching-te and shifts in US rhetoric are viewed as provocations by Beijing – fuelling a vicious circle of tensions.

Beijing has long hoped for the ‘peaceful reunification’ of Taiwan with mainland China, but has repeatedly stated that it will not renounce the use of force to achieve unification if necessary. While Beijing’s ideal long-term strategy is to pressure Taiwan to unify without the need for conflict, the emerging pattern of its actions suggests that it increasingly believes that forceful intervention could be necessary.

Perceived provocation by Taiwan and the US

Beijing has made clear that it considers Taiwan a red line in the context of China–US relations – ‘the core of China’s core interests’. Beijing also set out several conditions under which a red line would be crossed over Taiwan in its 2005 Anti-Secession Law.

Given the importance Beijing attaches to reunification and how explicit it has been about its red lines, failure to act would be a major blow to China’s credibility.

A formal declaration of independence is unlikely – Taiwan is de facto independent and this would bring little material gain. The real risk is that Beijing sees peaceful reunification as no longer possible due to a decisive shift in political sentiment in Taiwan, or if the US takes pre-emptive actions which would make future unification challenging, militarily or politically.

Given the importance Beijing attaches to reunification and how explicit it has been about its red lines, failure to act would be a major blow to China’s credibility. It should therefore be assumed that China is willing to use force if it believes a red line has been crossed.

From Beijing’s perspective, the actions of President Lai of the Democratic Progressive Party (DPP) are moving towards those red lines, if not yet crossing them. While Beijing has long viewed the DPP as separatist, it views Lai with particular hostility due to his outspoken criticism of China and perceived ‘pro-independence’ agenda. Lai’s efforts to crack down on Chinese infiltration and influence operations, including his labelling of China as a ‘hostile foreign force’, has been met with condemnation, warnings and heightened Chinese military activity around the island.

US President Donald Trump and First Lady Melania Trump walk with China's President Xi Jinping as they tour the Forbidden City in Beijing.

This is compounded by recent shifts in US language which have similarly angered Beijing. The US State Department removed language stating that it does not support Taiwanese independence from its website, and a recent G7 statement omitted the typical iteration of support for a ‘one China policy’, a diplomatic acknowledgment of Beijing’s position that Taiwan is not an independent country.

These shifts could contribute to a perception in Beijing that the US is moving away from its policy of ‘strategic ambiguity’ – not committing explicitly to the island’s defence in the hope of containing both Chinese aggression and Taiwanese pursuit of formal independence. The apparent lack of consensus on Taiwan within the Trump administration presents a risk – if Beijing thinks decisive US commitment to Taiwan is on the cards, but not yet explicit, it may perceive a limited window in which it can act before the US adopts a clear policy.

Chinese military preparations

Beijing has long sought the capacity to conquer Taiwan militarily if necessary; the guiding principle of People’s Liberation Army (PLA) modernization has been to be able to fight and win a war over Taiwan involving the United States.

China’s development of material capabilities such as the new D-Day-style landing barges, and the PLA’s focus on interoperability between the navy, air force and rocket force, are part of this modernization – although they do not in themselves indicate that war is imminent.

What is concerning is the frequency and intensity of PLA actions in the context of a shift in Taiwanese political opinion and a US position of ambiguity which is of diminishing strategic value. Perceived provocations by Lai and the US are now routinely met with actions such as exercises, unannounced live fire drills and undersea cable cutting.

China is normalizing PLA activity around the island, including joint combat patrols designed to improve coordination between the different armed services. While this forms part of Beijing’s greyzone strategy, their increasing frequency puts pressure on Taiwan to respond, which in turn prompts a stronger Chinese response. In this context, the risk of escalation to actual conflict is heightened.

The role of the US remains the decisive challenge for Beijing

Beijing’s preparations indicate that it still takes the possibility of US involvement in a conflict seriously. The new barges expand the range of plausible sites for an amphibious landing, complicating Taiwanese and US defence planning. New cable-cutting technology would enhance Beijing’s ability to cut communications to and from the island. Meanwhile, the trend towards continuous Chinese air and naval activity around the island means the PLA is in a position to rapidly switch from greyzone actions to a genuine blockade or preparations for an invasion.

This all suggests China is moving to a state of readiness to rapidly capture Taiwan and dominate its surrounding waters and airspace in the event of a conflict. Beijing’s aim would likely be to do this before the US can effectively mobilize a response – the normalization of patrols could make it more difficult to identify when greyzone activity has shifted to full-scale conflict.

This would also help China deter US involvement. Militarily, running an established Chinese blockade backed by PLA air superiority would be difficult. A subsequent successful Chinese landing on Taiwan would shift the task of the US from preventing an invasion to one of liberating the island. Were China to act quickly, such actions would be far harder to sell politically in Washington.

Moving on from ‘strategic ambiguity’

Once China is confident that it can take Taiwan or establish sufficient naval and air superiority to prevent timely intervention by the US, strategic ambiguity will lose its value – it would make sense for China to take the gamble knowing it would likely succeed. If the US is serious about defending Taiwan and deterring a Chinese attack, it should discard strategic ambiguity and make that explicit.

If the US is serious about defending Taiwan and deterring a Chinese attack, it should discard strategic ambiguity and make that explicit.

This would at least make Beijing reconsider. However, it would need to be backed up by credible deterrence. The balance of power is shifting in China’s favour due to its proximity to Taiwan, its enormous shipbuilding capacity and the advantages that would bring in a protracted conflict, and its increasingly sophisticated weapon systems.

Serious US deterrence therefore requires a demonstrable ability to move adequate forces to the region, backed up by an industrial strategy that can close the ‘ship gap’. These are steep requirements. The ultimate question is whether Washington cares as much about Taiwan as Beijing does.

William Matthews Senior Research Fellow, Asia-Pacific Programme