3181 - Năm ưu tiên chính của NATO sau hội nghị thượng đỉnh tại The Hague – và cách để đạt được tiến triển
Armida van Rij - Kajsa Ollongren
Khi hội nghị thượng đỉnh NATO tại The Hague kết thúc, các nhà lãnh đạo châu Âu có thể đã trở về nhà với cảm giác nhẹ nhõm. Không có biến động lớn nào xảy ra và Trump thậm chí có vẻ đã nồng nhiệt hơn với các đồng cấp NATO của mình, nói trong cuộc họp báo bế mạc rằng 'họ rất yêu đất nước của họ'.
Nhưng tham vọng cho hội nghị thượng đỉnh này là thấp. Chương trình nghị sự đã được rút ngắn để giảm thiểu sự gián đoạn tiềm ẩn, dẫn đến một thông cáo chung của hội nghị thượng đỉnh cũng ngắn như vậy. Trong khi đó, Ukraine đã tách khỏi hội nghị thượng đỉnh để ngăn chặn những bất đồng công khai lớn giữa tổng thống Trump và Zelenskyy, và Hà Lan – và Tổng thư ký NATO Mark Rutte – đã trải thảm đỏ cho Trump.
Có cảm giác rằng các quốc gia NATO khác và Rutte chỉ muốn vượt qua hội nghị thượng đỉnh kéo dài chưa đầy 24 giờ mà không có bất kỳ sự kịch tính nào – và họ đã thành công. Thật vậy, trong phần lớn thời gian, Trump có vẻ tập trung nhiều hơn vào hậu quả của các cuộc tấn công của Hoa Kỳ vào Iran hơn là NATO.
Như dự kiến, các đồng minh đã nhất trí chi 5% GDP cho quốc phòng, bao gồm 3,5% cho quốc phòng cốt lõi và 1,5% cho khả năng phục hồi, an ninh mạng và cơ sở hạ tầng. Khoản tăng này sẽ giúp đáp ứng các mục tiêu về năng lực của NATO và đảm bảo các đồng minh có thể phục vụ các kế hoạch khu vực mới được phê duyệt trong hội nghị thượng đỉnh Vilnius năm 2023. Nó cũng sẽ bắt đầu quá trình chuyển gánh nặng từ Hoa Kỳ sang châu Âu. Tây Ban Nha có lẽ đã gây ra sự đảo lộn lớn nhất tại hội nghị thượng đỉnh khi tuyên bố rằng họ có thể đáp ứng các mục tiêu về năng lực của NATO bằng cách chỉ chi 2,1% GDP. Điều này sẽ ảnh hưởng đến sự thống nhất của liên minh và có thể gây ra sự phẫn nộ giữa các quốc gia thành viên chi tiêu nhiều hơn.
Việc vượt qua hội nghị thượng đỉnh là một tín hiệu quan trọng đối với Putin: sự bất đồng công khai giữa các đồng minh trong bối cảnh hiện tại sẽ khiến Nga có thêm nhiều lỗ hổng để khai thác. Nhưng rào cản thấp này đối với hội nghị thượng đỉnh là vấn đề đáng lo ngại do môi trường an ninh bên ngoài. Bây giờ, khi hội nghị thượng đỉnh đã kết thúc và liên minh vẫn còn nguyên vẹn, các đồng minh nên tập trung trở lại vào các vấn đề chính đã bị bỏ sót trong chương trình nghị sự.
Năm ưu tiên chính của NATO
Ưu tiên hàng đầu là hỗ trợ cho Ukraine. Ngôn ngữ về Ukraine trong thông cáo chung của hội nghị thượng đỉnh năm nay yếu hơn so với năm ngoái. Vấn đề tư cách thành viên NATO đã bị gạt sang một bên hoàn toàn và khó có thể thấy điều này sẽ thu hút được sự chú ý trở lại như thế nào - mặc dù Rutte khẳng định Ukraine đang trên "con đường không thể đảo ngược" để trở thành thành viên.
Nhưng có một số điểm tích cực cho Ukraine tại hội nghị thượng đỉnh. Trong một cuộc họp báo, Trump đã gợi ý rằng Hoa Kỳ có thể cân nhắc bán hệ thống phòng không Patriot cho Ukraine. Đây là một yêu cầu liên tục và rõ ràng từ Ukraine và đặc biệt cấp bách khi Nga đã tăng cường các cuộc ném bom trên không vào Ukraine.
Tuy nhiên, các đồng minh châu Âu phải chuẩn bị cho khả năng rất có thể xảy ra là Hoa Kỳ sẽ dừng viện trợ thêm cho Ukraine sau khi các đợt giao hàng mà chính quyền Biden đã đồng ý hoàn tất. Đầu tư trực tiếp vào ngành công nghiệp quốc phòng Ukraine - cái gọi là mô hình Đan Mạch - là một cách đơn giản và hiệu quả để đảm bảo sự hỗ trợ liên tục và nhất quán, nhưng vẫn chưa đủ phổ biến.
Theo mô hình này, các đồng minh sẽ phân bổ một phần trăm ngân sách của họ cho một quỹ đang mua sắm trực tiếp tại Ukraine cho các năng lực mà Ukraine sử dụng. Một sáng kiến như vậy có thể được điều phối bởi nhóm liên lạc quốc phòng Ukraine-NATO. Một lợi ích bổ sung của việc thúc đẩy ngành công nghiệp quốc phòng trong nước của Ukraine là nó sẽ giúp tái vũ trang cho châu Âu khi Ukraine bắt đầu xuất khẩu máy bay không người lái do nước này sản xuất.
Ưu tiên thứ hai là tiếp tục xem xét cách tiếp cận chiến lược của NATO đối với Nga đã được nhất trí tại hội nghị thượng đỉnh năm ngoái. Vấn đề này đã bị gác lại trước cuộc họp tại Hague vì rất khó để khiến Hoa Kỳ đồng ý rằng Nga là mối đe dọa, chứ đừng nói đến cách NATO nên tiếp cận Nga trong tương lai. Bất kỳ khuyến nghị nào về sự tham gia trong tương lai với Nga đều phải tính đến những thay đổi cuối cùng trong giới lãnh đạo Nga, một tư thế răn đe và phòng thủ mạnh mẽ hơn cho NATO, đồng thời quản lý mối quan hệ với một quốc gia có vũ khí hạt nhân. Nó cũng nên dựa trên vai trò của NATO trong việc giúp các đồng minh ngăn chặn và ứng phó với chiến tranh vùng xám.
Đối thoại chính trị với Nga sẽ khó khăn chừng nào nước này còn đang chiến đấu ở Ukraine. Nhưng khi có cơ hội, NATO nên khởi động lại các cuộc đàm phán kiểm soát vũ khí thông thường bằng các công cụ trong Tổ chức An ninh và Hợp tác Châu Âu (OSCE). Đối thoại trong Hội đồng Bắc Cực cũng có thể mang đến cơ hội tránh bất ổn trong khu vực và duy trì công việc của Hội đồng về biến đổi khí hậu.
Ưu tiên thứ ba là chuẩn bị cho việc cắt giảm quân số của Hoa Kỳ tại Châu Âu. Mặc dù quá trình xem xét lại tư thế lực lượng của Hoa Kỳ vẫn chưa bắt đầu, nhưng rõ ràng là sẽ có sự cắt giảm quân số của Hoa Kỳ tại Châu Âu - có khả năng quay trở lại số lượng trước năm 2022, thậm chí có thể thấp hơn. Điều này sẽ thúc đẩy hành động của các đồng minh NATO tại Châu Âu và Canada liên quan đến việc tuyển dụng và duy trì quân số, nhưng đó chỉ là điểm khởi đầu. Nếu Điều 5 của NATO bị thử nghiệm, phản ứng đầu tiên nhanh chóng sẽ rất quan trọng. Điều này đòi hỏi phải có đủ quân dọc theo sườn phía đông, được hỗ trợ bởi các năng lực phù hợp như thiết giáp hạng nặng và tấn công sâu.
Cho đến khi quá trình xem xét kết thúc, vẫn chưa rõ tác động có thể là gì đối với các cấu trúc chỉ huy của NATO. Nhưng điều rõ ràng là các đồng minh khác phải sẵn sàng bước vào và tiếp quản trách nhiệm nếu cần thiết. Cũng sẽ có tác động đến các năng lực có trụ sở tại Châu Âu. Mốc thời gian rút quân rất quan trọng ở đây vì các đồng minh Châu Âu sẽ phải vật lộn để thay thế các lực lượng hỗ trợ chiến lược của Hoa Kỳ - chẳng hạn như ISR (tình báo, giám sát và trinh sát), phòng thủ tên lửa và không quân tích hợp và tiếp nhiên liệu trên không - trong vòng chưa đầy một thập kỷ, nếu có.
Điều này đưa chúng ta đến ưu tiên thứ tư: nhu cầu xây dựng năng lực công nghiệp. Ukraine đã cho thấy tầm quan trọng của việc có một cơ sở công nghiệp và công nghệ quốc phòng hiện có để có thể đổi mới và mở rộng quy mô nhanh chóng trong trường hợp xảy ra khủng hoảng. Châu Âu và Canada cần tăng năng lực lên khoảng một phần ba để phục vụ các kế hoạch khu vực của NATO nhưng, tính đến sự dư thừa, trên thực tế, điều này có nghĩa là tăng khoảng 50 phần trăm. Cải thiện khả năng tiếp cận tài chính trên khắp EU để hỗ trợ đổi mới quốc phòng nên tiếp tục là ưu tiên chính.
Ưu tiên thứ năm và cuối cùng là hợp tác với các đối tác Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương (IP4) của NATO để giúp chống lại Trung Quốc. Sau khi ba trong số bốn người đứng đầu chính phủ IP4 bỏ qua hội nghị thượng đỉnh NATO, nhận thức là mối quan hệ đang nguội lạnh. Tuy nhiên, cần có sự hợp tác và tham gia chặt chẽ hơn nhiều vào nhận thức về lĩnh vực hàng hải tiên tiến và giám sát chung dưới biển - một mối đe dọa mà cả các đồng minh NATO và các quốc gia IP4 đều phải đối mặt từ Nga và Trung Quốc.
Hội nghị thượng đỉnh NATO này là về việc thanh toán hóa đơn cho việc quay trở lại phòng thủ tập thể và bắt đầu quá trình chuyển gánh nặng từ Hoa Kỳ sang Châu Âu. Nhưng công việc thực sự bắt đầu ngay bây giờ. Chiến lược đã được thiết lập và vài năm tới là về việc lập kế hoạch, triển khai và thực hiện. Với nhu cầu tiến triển, tổng thư ký nên cân nhắc cẩn thận xem hội nghị thượng đỉnh năm sau có cần thiết hay không – hoặc thậm chí là khôn ngoan. NATO không thể chấp nhận rủi ro với Tổng thống Trump, và các đồng minh châu Âu sẽ không khuất phục vô thời hạn.
Armida van Rij
Nghiên cứu viên cao cấp, Chương trình Châu Âu
Kajsa Ollongren
Cộng tác viên, Chương trình Châu Âu
https://www.chathamhouse.org/2025/06/five-key-priorities-nato-after-summit-hague-and-how-make-progress
Nhận xét
Đăng nhận xét