3945 - Mỹ-Israel: Tình nghĩa đôi ta có thế thôi?
Trúc Phương/Người Việt
Cho đến thời điểm này, Washington vẫn sát cánh bên cạnh Israel. Bất luận nhiều nước Tây phương ủng hộ việc thành lập nhà nước Palestine, chính quyền Donald Trump vẫn kiên quyết phản đối. Tuy nhiên, chưa bao giờ hình ảnh Israel tệ hại đến vậy trong mắt chính giới lẫn dư luận Mỹ.
Ngày 14 Tháng Chín, sau khi dẫn ông Marco Rubio, ngoại trưởng Mỹ, viếng thăm những khối đá khổng lồ có niên đại 2,000 năm tại Bức Tường Than Khóc ở Jerusalem – nơi linh thiêng nhất của người Do Thái – ông Benjamin Netanyahu, thủ tướng Israel, nói rằng liên minh hai nước luôn “vững mạnh như những phiến đá mà chúng ta vừa chạm vào.”
Một sự thay đổi thái độ mang tính lịch sử
Tuy nhiên, người Mỹ đang “đọc” “câu chuyện Do Thái” không theo cách tương tự cách đây vài thập niên. Được các nhóm vận động hành lang xài tiền như nước quảng bá, được cộng đồng Tin Lành Cơ Đốc Giáo nuôi dưỡng, rồi được truyền thông dòng chính lặp lại, “câu chuyện Do Thái” ở Mỹ trong suốt nhiều thập niên gần như không bị thách thức và có thể không bao giờ sụp đổ.
Dù vậy, những gì xảy ra ở Gaza hai năm qua đã khiến người ta nghĩ lại. Những hình ảnh đổ nát khủng khiếp, quy mô tàn phá và mức độ giết chóc man rợ, từ người già, phụ nữ đến trẻ em, cùng với cuộc khủng hoảng nhân đạo ngoài sức tưởng tượng, đã tạo nên một hồ sơ tội ác không thể chối cãi đối với Israel, thách thức tính chính danh của “câu chuyện Do Thái” cùng với “chủ nghĩa phục quốc Do Thái” trong bối cảnh thực tế.
Hàng loạt cuộc thăm dò gần đây cho thấy sự dịch chuyển trong dư luận Mỹ khi họ nhìn về Israel. Người Mỹ, Dân Chủ lẫn Cộng Hòa, bắt đầu đặt câu hỏi, tại sao nước Mỹ không ngưng ủng hộ vô điều kiện cho đồng minh lâu năm này. Tại sao Mỹ đứng về phe quỷ dữ? Không những xem Israel như một gánh nặng, người Mỹ thậm chí coi Israel như một kẻ ác độc nhất nhì thế giới cần được tránh xa.
Khoảng một nửa người Mỹ cho rằng phản ứng quân sự của Israel tại Gaza đã “đi quá xa,” theo khảo sát của Trung Tâm Nghiên Cứu Vấn Đề Công (NORC) phối hợp cùng hãng tin AP công bố trung tuần Tháng Chín. Sự thay đổi trong thái độ của người Mỹ về Israel diễn ra đúng lúc Tel Aviv bắt đầu chiến dịch tấn công trên bộ mở rộng vào Gaza City. Israel đã phá hủy phần lớn Gaza, khiến khoảng 90% dân số phải di tản và tạo ra một thảm họa nhân đạo nghiêm trọng. Theo Bộ Y Tế Gaza, số người Palestine thiệt mạng đã vượt quá 65,000. Kinh khủng nhất là nạn đói. Gaza với dân số gần hai triệu vẫn bị cắt đứt nguồn viện trợ…
Khảo sát của YouGov/The Economist vào giữa Tháng Tám cho thấy 43% người Mỹ đồng ý rằng Israel đang phạm tội diệt chủng ở Gaza. Tỷ lệ ý kiến nghiêng về Israel nhiều hơn Palestine đã rơi xuống mức thấp nhất trong 25 năm. Trước cuộc tấn công tàn bạo của Hamas ngày 7 Tháng Mười, 2023, và cuộc chiến hai năm tiếp theo ở Gaza, bức tranh khác hẳn: người Mỹ nhìn chung có thiện cảm với Israel, nhưng từ khi ông Benjamin Netanyahu tăng cường tấn công Gaza bằng chiến dịch quân sự dữ dội, tình cảm người Mỹ dành cho Israel biến mất.
Trong thế kỷ 20, lý do Mỹ gắn bó với Israel không quá phức tạp. Israel là tiền đồn chiến lược của Tây phương tại Trung Đông. Trong cuộc đối đầu Liên Xô, Washington cần một đồng minh đáng tin cậy, có thể kiểm soát cán cân quyền lực khu vực và sẵn sàng đối đầu với các nước Ả Rập thân Liên Xô. Vì vậy, mối quan hệ Mỹ-Israel mang tính chất chiến lược sống còn, được bọc trong bối cảnh đối đầu không khoan nhượng của Chiến Tranh Lạnh. Tuy nhiên, Chiến Tranh Lạnh đã kết thúc hơn ba thập niên. Trung Đông không còn là tâm điểm trong bàn cờ toàn cầu.
Dân Biểu Marjorie Taylor Greene (Cộng Hòa-Georgia) – nhân vật cực hữu nổi tiếng quá khích – đã không giấu được sự bất mãn. Bày tỏ ủng hộ Palestine và phản đối cuộc chiến Israel ở Gaza, bà Greene than phiền về khoản viện trợ quân sự mà Mỹ gửi cho Israel. Bà viết: “Tôi không biết bạn thế nào nhưng tôi thì không muốn trả tiền cho một cuộc diệt chủng ở một đất nước xa lạ, chống lại một dân tộc xa lạ, trong một cuộc chiến xa lạ mà tôi chẳng hề liên quan.” Theo Dự Án Tổn Phí Chiến Tranh (Costs of War Project) của đại học Brown University, khoản viện trợ quân sự mà Mỹ cung cấp cho Israel từ Tháng Mười, 2023 đến Tháng Mười, 2024, là $17.9 tỷ.
Từ Tháng Sáu, khi Mỹ oanh tạc Iran theo yêu cầu Israel, một nhóm chính trị gia và giới bình luận cánh hữu cũng lên tiếng phản đối liên minh Mỹ-Israel – một “chuyện lạ” gần như khó có thể tưởng tượng nổi đối với cánh hữu, đặc biệt thành phần MAGA. Không chỉ Dân Biểu Greene, những gương mặt nổi bật trong cánh hữu như Steve Bannon, Tucker Carlson, Matt Gaetz… cũng lên án việc Israel kéo Mỹ vào cuộc xung đột, “hút cạn nguồn lực” của nước Mỹ…
Sẽ có một cuộc “tính sổ?”
Quan hệ Mỹ-Israel từ lâu được gắn nhãn “đặc biệt” – một mối quan hệ đồng minh vượt lên trên mọi tính toán thông thường. Trong hơn nửa thế kỷ, Washington luôn là tấm khiên bảo vệ Israel, từ những gói viện trợ quân sự khổng lồ cho đến quyền phủ quyết tại Hội Đồng Bảo An Liên Hợp Quốc. Câu hỏi đặt ra hôm nay là liệu sự “đặc biệt” ấy còn có thể duy trì trong bối cảnh chính trị toàn cầu thay đổi nhanh chóng, hay nó sẽ phải đối diện với giới hạn không thể né tránh?
Thời điểm hiện tại, Tổng Thống Trump vẫn chưa bỏ rơi Israel. Thủ Tướng Netanyahu đã tới Tòa Bạch Ốc ba lần kể từ khi ông Trump nhậm chức vào Tháng Giêng, nhiều hơn bất kỳ lãnh đạo nào khác. Trong nước, ông Trump yêu cầu các đại học Mỹ không được bày tỏ ủng hộ Palestine và thậm chí bắt các thủ lĩnh sinh viên tổ chức các cuộc biểu tình bài Do Thái. Trong Quốc hội, đa số nghị sĩ Cộng Hòa hiện tiếp tục không đứng cùng phe với Dân Chủ về chính sách ngừng bán vũ khí cho Israel. Tháng Tám, Dân Biểu Mike Johnson (Cộng Hòa-Louisiana), chủ tịch Hạ Viện, còn tới thăm một khu định cư ở miền Tây.
Dù vậy, với không khí chống Israel như đang chứng kiến, ngay cả trong hàng ngũ cánh hữu, có thể thấy cục diện dường như sẵn sàng cho một cuộc tính sổ chính trị trong quan hệ Mỹ-Israel. Ở cương vị nguyên thủ, ông Trump có thể giữ lập trường thân Israel nhưng với nhiều chính trị gia khác, họ phải tính đến lá phiếu cử tri dành cho họ bị ảnh hưởng như thế nào. Các ứng viên kế nhiệm sau bầu cử giữa kỳ năm sau sẽ buộc phải nêu rõ quan điểm với Israel.
Với phe Dân Chủ, ứng cử viên nào muốn thành công sẽ không còn có thể công khai bày tỏ ủng hộ Israel theo cách như thời Tổng Thống Joe Biden. Tình thế đã đảo ngược. Ngày trước, người ta kiếm phiếu bằng thái độ chống Palestine. Bây giờ, người ta tìm phiếu bằng thái độ bài Do Thái hay ít nhất là có quan điểm rõ rệt với cá nhân ông Netanyahu.
Ngay cả Phó Tổng Thống JD Vance, dù chưa công khai thể hiện quan điểm, dường như đứng cùng phe với Dân Biểu Marjorie Taylor Greene. Tháng Năm, ông Vance đã hủy chuyến đi Israel vào phút chót khi Thủ Tướng Netanyahu đưa thêm quân vào Gaza. Đáng chú ý nhất, AIPAC (American Israel Public Affairs Committee) – được xem là nhóm vận động hành lang thân Israel có nhiều quyền lực nhất ở Mỹ – đã thay đổi chiến lược. Trước đây, họ gần như không cần phải chi tiền cho các cuộc bầu cử, đơn giản bởi vì ứng viên thuộc phe nào cũng thân Israel. Tuy nhiên, từ 2022, họ đã chi tới $65 triệu cho các chiến dịch bầu cử nói chung, gấp nhiều lần chi phí vận động hành lang. Điều đó cho thấy họ đã nhìn thấy sự ủng hộ Israel trong chính giới Mỹ bắt đầu tụt dốc.
Trong ngắn và trung hạn, có thể không có thay đổi đột ngột. Vũ khí, viện trợ, hợp tác an ninh và sự hậu thuẫn ngoại giao cho Israel có thể không bị ảnh hưởng. Cấu trúc hỗ trợ được xây dựng trong gần tám thập niên khó có thể bốc hơi chỉ sau một đêm. Dù vậy, về dài hạn, mức độ hậu thuẫn của Mỹ giảm sút là điều có thể đoán trước. Điều này có nghĩa Israel buộc phải cân nhắc chiến lược ở khu vực, về quân sự lẫn ngoại giao.
Một khi thành phần cử tri cao tuổi ở Mỹ – thành trì cuối cùng của Israel trong các cuộc bầu cử – dần được lớp cử tri trẻ cảm thông với Palestine hơn thay thế, cán cân chính trị sẽ dịch chuyển theo hướng thay đổi sâu sắc. Giới trẻ Mỹ, Dân Chủ lẫn Cộng Hòa, đều mất cảm tình với Israel. Cần nhắc lại, trong cuộc bầu cử 2024, ứng cử viên tổng thống Kamala Harris từng bị gọi là “kẻ giết trẻ em” khi bà duy trì quan điểm ủng hộ Israel, tương tự nội các Joe Biden. Câu hỏi không còn là liệu Mỹ có xét lại “mối quan hệ đặc biệt” với Israel, mà là khi nào.
Trong khi chính quyền Trump chưa buông quan hệ đồng minh đặc biệt với Israel, phần còn lại của thế giới đang đi theo hướng ngược lại. Hàng loạt nước lớn không chỉ không chấp nhận hành động quân sự của Israel mà còn ủng hộ việc thành lập nhà nước Palestine.
Nói cách khác, quan hệ Mỹ-Israel sẽ không tan vỡ trong một sớm một chiều nhưng không phải “bất khả xâm phạm.” Tính chất mối quan hệ này ngày càng bị hai yếu tố chi phối: sự thay đổi trong chính trị nội bộ Mỹ và áp lực quốc tế chống Israel. Nếu Israel tiếp tục đi trên con đường hiện tại – một con đường dựa trên sức mạnh quân sự mà thiếu giải pháp chính trị – thì mối quan hệ đặc biệt này sớm muộn cũng sẽ đụng đến giới hạn.
https://www.nguoi-viet.com/binh-luan/my-israel-tinh-nghia-doi-ta-co-the-thoi/
Nhận xét
Đăng nhận xét