3557 - Jimmy Lai, cuộc giải cứu bất thành

Trúc Phương/Người Việt

Trước khi lên trực thăng Marine One đế chuyến công du Châu Á, Tổng Thống Trump được EWTN News hỏi liệu có nêu vấn đề về Jimmy Lai (Lê Trí Anh) khi gặp Tập Cận Bình không. Trump trả lời dứt khoát: “Điều này nằm trong danh sách của tôi, tôi sẽ hỏi.”

Jimmy Lai tronng một lần đến tòa án ở Hong Kong, Tháng Hai, 2021 (Hình: Anthony Kwan/Getty Images)

Trong thực tế, không ai biết chính xác Tổng Thống Trump có nêu vấn đề Jimmy Lai khi gặp Chủ Tịch Tập ngày 30 Tháng Mười tại Busan (Nam Hàn) không nhưng đến nay, những gì liên quan Jimmy Lai vẫn còn treo lơ lửng…

Tượng đài cuối cùng của một nền dân chủ đã chết

Phiên xử cuối cùng vụ án Jimmy Lai – tỷ phú truyền thông Hong Kong bị cáo buộc tội “âm mưu thông đồng với các thế lực nước ngoài” và “âm mưu xuất bản tài liệu mang tính kích động” – đã khép lại vào ngày 28 Tháng Tám với phần bào chữa của các luật sư. Đến nay, phán quyết dành cho Jimmy Lai vẫn chưa được công bố. Vụ xử Jimmy Lai được xem là trường hợp nổi bật nhất trong chiến dịch trấn áp phe đối lập ủng hộ dân chủ ở Hong Kong. Tương tự các vụ án “an ninh quốc gia” ở Hong Kong, phiên tòa Jimmy Lai được xét xử bởi các thẩm phán được chỉ định thay vì bồi thẩm đoàn, hoàn toàn đi chệch khỏi truyền thống thông luật của Hong Kong.

Jimmy Lai bị bắt trong cuộc đột kích vào tòa soạn Apple Daily vào Tháng Tám, 2020. Thoạt đầu, ông được tại ngoại, nhưng bị bắt lại vào Tháng Mười Hai và bị giam giữ từ đó đến nay. Tờ Apple Daily buộc phải đóng cửa vào Tháng Sáu, 2021.

Tại tòa, các công tố viên hỏi Lai về mối liên hệ của ông với hàng chục cá nhân nước ngoài, trong đó có cựu Tổng Thống Đài Loan Thái Anh Văn lẫn đương kim Tổng Thống Donald Trump. “Bằng chứng” cho việc “cấu kết với nước ngoài” của Jimmy Lai là loạt cuộc gặp của ông vào năm 2019 tại Washington với giới chức cấp cao Mỹ, từ Phó Tổng Thống Mike Pence, Ngoại Trưởng Mike Pompeo đến Chủ Tịch Hạ Viện Nancy Pelosi.

Cùng Martin Lee (Lý Trụ Minh – người sáng lập đảng Dân Chủ Hong Kong); Anson Chan (Trần Phương An Sinh – cựu chánh thư ký đặc khu); và Albert Ho (Hà Tuấn Nhân – cựu nghị viên), Jimmy Lai là “đối tượng” mà báo chí Trung Quốc đặt vào nhóm “bè lũ bốn tên” (tứ nhân bang) “ngày đêm phá hoại” Hong Kong.

Tờ Đại Công Báo, vốn thân Bắc Kinh, viết rằng ông là kẻ chẳng ra gì, đến mức “dòng họ xóa tên khỏi gia phả 28 đời.” Trong một quảng cáo giới thiệu tờ Apple Daily (Tần Quả nhật báo) mà ông sáng lập, Jimmy Lai ngồi trong nhà kho tối om với quả táo trên đầu, đối mặt loạt mũi tên từ một bóng đen đang bắn thẳng về phía mình. Những trò chụp mũ chẳng hạn gọi ông là “người của CIA,” hay màn bôi nhọ của Đại Công Báo, là những mũi tên như vậy.

Tuyên chiến với cộng sản

Nếu “biết điều,” Jimmy Lai sẽ để lại một gia sản kếch sù cho sáu người con. Tuy nhiên, ông muốn để lại một di sản khác. Cuộc đời Jimmy Lai phản chiếu gần như hoàn toàn lịch sử hiện đại của Hong Kong. Sinh ngày 8 Tháng Mười Hai, 1947, tại Quảng Đông, Jimmy Lai bỏ trốn sự cai trị cộng sản ở Hoa Lục trên một con thuyền đánh cá vào năm 1959.

Trong tình cảnh khố rách áo ôm, ông đến Hong Kong năm 12 tuổi. Làm đủ thứ việc vặt trong một nhà máy dệt, kiếm 60 đôla HK ($7) mỗi tháng và sống chen chúc trong căn hộ nhỏ 10 người trong khu ổ chuột Thâm Thủy Phố (Sham Shui Po) ở Cửu Long (Kowloon).

Jimmy Lai kể rằng tự do là cảm giác đầu tiên mà ông có được khi đặt chân đến Hong Kong và “nó chưa bao giờ làm tôi thất vọng; cho đến gần đây.”

Cần nhắc lại, sau khi cộng sản giành quyền cai trị Trung Quốc năm 1949, dân số Hong Kong tăng trung bình 1,000 người/ngày, trong suốt thập niên 1950, khi chào đón người từ Hoa Lục sang. Hai người chị/em sinh đôi của Jimmy Lai thậm chí suýt chết giữa biển khi bơi sang Hong Kong.

Jimmy Lai học tiếng Anh rồi từ công nhân nhà máy dệt trở thành người bán hàng và sau đó lập doanh nghiệp riêng. Một lần đến New York, khi mua pizza, ông thấy trên cái khăn giấy chùi miệng có chữ “Giordano.” Từ đó ông nảy ra ý nghĩ lập chuỗi cửa hàng quần áo nam với thương hiệu “Giordano.” Đến năm 1992, chuỗi bán lẻ phát triển lên 191 cửa hàng, thu vào 1.6 tỷ đôla HK ($211 triệu). Rồi sự kiện Thiên An Môn xảy ra. Nó khiến Jimmy Lai bắt đầu quan tâm chính trị. Ông sản xuất áo thun “Giordano” in khẩu hiệu ủng hộ sinh viên Trung Quốc.

Tháng Ba, 1990, ông thành lập Next Magazine (Nhất Chu San) với mục đích chống chính quyền Bắc Kinh. Trung Cộng phản ứng bằng cách ra lệnh đóng các cửa hàng Giordano ở Hoa Lục. Năm 1994, Jimmy Lai trực tiếp đối đầu chính quyền Trung Quốc khi cho đăng bài bình luận trên một tờ báo thuộc tập đoàn Next Digital của mình (Nhất Truyện Môi hữu hạn công ty), gọi Thủ Tướng Lý Bằng là “tên đồ tể Bắc Kinh,” là “thằng ngu như rùa.” Đó cũng là năm mà Jimmy Lai thành lập Apple Daily (Tần Quả nhật báo). Tờ báo nhanh chóng thành công, thậm chí bán chạy như tôm tươi ở Đài Loan.

Năm 2008, tài sản Jimmy Lai lên đến khoảng $1.2 tỷ. Với giới thương gia Hong Kong, càng làm ăn lớn thì càng phải thâm nhập sâu vào Hoa Lục. Tuy nhiên, Jimmy Lai chấp nhận mất thị trường Hoa Lục để chống Trung Cộng. Năm 2009, ông lọt khỏi danh sách “Những người giàu nhất Hong Kong” của Forbes. Các tập đoàn khổng lồ có chân ở thị trường Hoa Lục, trong đó có Cathay Pacific hoặc CK Hutchison Holdings của tỷ phú Li Ka-shing (Lý Gia Thành) đều không bao giờ đăng quảng cáo trên Apple Daily.

Không dừng lại ở mặt trận truyền thông chống Trung Quốc, Jimmy Lai trực tiếp tham gia xuống đường, cùng giới trẻ Hong Kong kêu gọi dân chủ. Thời gian này, có một nhóm “người yêu nước” bí ẩn thường xuyên đến cổng nhà ông trên một chiếc xe buýt nhỏ màu trắng, vẫy băng rôn và lớn tiếng thóa mạ. Chúng gọi ông là “cẩu tặc vẫy đuôi theo Mỹ,” chuyên bỏ tiền để dụ người dân biểu tình.

Ngày 28 Tháng Chín, 2014, Jimmy Lai bị trúng đạn hơi cay, một trong 87 viên đạn cay mà cảnh sát Hong Kong bắn trong hôm đó, trong cuộc biểu tình Dù Vàng 2014. Sau khi ông tham gia cuộc biểu tình kéo dài 79 ngày này, Văn phòng liên lạc Hong Kong của Trung Quốc (“Trung ương nhân dân chánh phủ trú Hương Cảng đặc biệt hành chánh khu liên lạc biện công thất”) bắt đầu gọi điện cho các nhà quảng cáo, dọa rằng nếu họ tiếp tục quảng cáo trên Apple Daily thì việc làm ăn của họ tại Hoa Lục sẽ bị ảnh hưởng.

Đích thân Đặc Khu Trưởng CY Leung (Lương Chấn Anh) kêu gọi tất cả doanh nghiệp làm ăn ở Hong Kong tẩy chay tờ Apple Daily. Cơ quan chống tham nhũng Hong Kong còn điều tra ông tội hỗ trợ tài chính cho các chính trị gia và đảng phái ủng hộ dân chủ.

Án chung thân?

Khi Luật An Ninh Quốc Gia Đặc Khu Hành Chính Hong Kong (NSL) được áp đặt năm 2020 – tạo ra bốn tội danh mơ hồ: ly khai, lật đổ, khủng bố và cấu kết với thế lực nước ngoài – Lai trở thành mục tiêu đầu tiên.

Tính đến giữa năm 2025, 96 người đã bị truy tố theo NSL, với tỷ lệ kết án gần như 100%. Với hệ thống tòa án bị kiểm soát, bồi thẩm đoàn bị loại bỏ và quan tòa được chỉ định, giới luật sư quốc tế gọi đây là cuộc đàn áp pháp lý trắng trợn.

Năm 2019, trước khi NSL được ban hành, Hong Kong xếp thứ 73 trong 180 quốc gia trên Chỉ Số Tự Do Báo Chí Thế Giới; đến năm 2025, tự do báo chí Hong Kong tụt xuống hạng 140. Theo Hội Đồng Dân Chủ Hong Kong có trụ sở tại Washington, Lai là một trong hơn 1,900 tù nhân chính trị hiện bị giam ở Hong Kong. Điều cần nhắc lại Lai hoàn toàn có đủ khả năng để rời khỏi Hong Kong và ông ý thức rõ rằng nếu ở lại ông sẽ bị tống vào tù. Mark Simon – phụ tá lâu năm thân tín của Jimmy Lai – đã nhiều lần khuyên ông rời Hong Kong nhưng “ông chủ” (cách gọi quen thuộc của Simon) luôn từ chối.

Trong câu chuyện liên quan Jimmy Lai và chiến dịch vận động trả tự do cho ông, nước Anh – nơi Jimmy Lai có quốc tịch – gần như luôn tảng lờ.

Khi còn là thành viên phe đối lập, David Lammy (người vừa được bổ nhiệm làm phó thủ tướng sau khi giữ chức ngoại trưởng Anh) từng cam kết bổ nhiệm một đặc phái viên để giúp trả tự do cho các công dân Anh bị giam giữ ở nước ngoài mà không được xét xử công bằng. Tuy nhiên, London giờ im tịt, lo ngại rằng vụ việc có thể làm tổn hại quan hệ thương mại Anh-Trung Quốc.

Thái độ của Mỹ rõ ràng hơn. Jimmy Lai được cả Dân Chủ lẫn Cộng Hòa trong nghị trường Mỹ ủng hộ. Trước khi Trump sang Châu Á họp APEC vào hạ tuần Tháng Mười, 33 thượng nghị sĩ Cộng Hòa và năm thượng nghị sĩ Dân Chủ đã cùng ký bức thư yêu cầu Trump cần nói chuyện với Tập Cận Bình về việc trả tự do cho Jimmy Lai.

Reuters cho biết Trump có thể đã đề cập vụ Jimmy Lai trong cuộc gặp với Tập nhưng không nói về thỏa thuận cụ thể gì để cứu Jimmy Lai mà chỉ “bày tỏ lo ngại về sức khỏe và sự an toàn” của ông già Jimmy Lai 77 tuổi đang sống khổ sở với bệnh tim ngặt nghèo.

Nguồn tin riêng của Reuters cho họ biết Trump dành chưa đến năm phút để nói với Tập về Jimmy Lai.

Án chung thân là điều đang chờ đối với Jimmy Lai, biểu tượng vĩ đại cuối cùng của một nền dân chủ nay đã thật sự chết.

https://www.nguoi-viet.com/binh-luan/jimmy-lai-cuoc-giai-cuu-bat-thanh/