2841 - Con đuông

Phạm Nhật Bình

Thường khi nghe nói "con gì nhúc nhích đều ăn được", đó không chỉ là một câu nói đùa mà con đuông là một hình ảnh nhúc nhích của ấu trùng loài sâu bọ "ăn được".

Con đuông quen thuộc với dân nhậu; người có tiền nhậu với rượu "tây", không tiền với ly đế Gò Đen cũng ngon. Còn ngon tới đâu chỉ có người ăn mới nói chích xác. Hai loại đuông đáng nói nhất hiện nay là đuông dừa và đuông chà là, thường xuất hiện trên bàn tiệc như một món hiếm có. Cau, đủng đỉnh hay mía cũng có đuông; ngay cả trong đất, con này gọi đúng tên là con "sùng đất" nhưng thấy là muốn bỏ chạy đừng nói tới lăn bột chiên.

Mà đuông là loại hiếm có thật! Như con đuông chà là, mỗi ngọn chà là chỉ sống duy nhất một con. Vì vậy "một chục đuông" cũng có nghĩa là 1 chục ngọn chà là bó lại. Thời chiến tranh, có người bà con ở Bình Đại, Kiến Hòa mang cho một chục đuông, đó là lần đầu tiên Tư biết và thưởng thức món "đặc sản" này chiên trong bơ Bretel sau khi ngâm trong nước mắm để duông nhả chất dơ. Vùng biển Thới Thuận, Thừa Đức của quận Bình Đại là nơi ghe tàu từ Miền Bắc đổ vũ khí đạn dươc tiếp tế, từ đó vận chuyển cho du kích quân cộng sản ở chiến trường đồng bằng sông Cửu Long. Nhiều người thường hiểu lầm rừng cây chà là vùng biển Cà Mau, Kiến Hòa với cây chà là trồng lấy trái. Hai cây này khác nhau tuy chung một họ dừa.

Vùng biển Bình Đại cũng là nơi chà là mọc thành rừng, và con đuông cũng không từ trên trời rơi xuống. Mà đó là ấu trùng nở ra từ trứng của con kiến dương, một loài bọ cánh cứng. Trong mùa sinh sản, kiến dương đục và đẻ trứng vào ngọn chà là và phát triển bằng cách ăn phần non mềm của ngọn chà là gọi là củ hũ. Người đi bắt đuông nhận biết cây chà là nào có đuông do những ngọn của nó đang héo rũ vì ấu trùng kiến dương đục ăn bên trong. Chặt một ngọn chà là khá khó khăn vì gai góc nhưng được một ngọn là tính một con.

Tương tự như vậy, vườn dừa cũng là nơi lý tưởng để kiến dương đẻ trứng trong củ hũ dừa. Cây dừa nào có đuông, ngọn dừa từ từ chết rũ. Người ta chỉ còn cách đốn bỏ cây dừa, cưa ngọn, lấy thân ngâm sình làm cột, làm cầu. Phần củ hũ dừa khi bửa ra, đây là một ổ đuông với hàng chục con lúc nhúc nhìn thấy cũng đáng sợ. Lý do dừa có nhiều đuông vì củ hũ dừa lớn gần gấp 4, 5 lần ngọn chà là.

Xem ra con đuông có hại hơn có lợi nhất là đối với vườn dừa miệt đồng bằng trồng để lấy trái, cho dù nó cho thiên hạ nhiều món nhậu lắt léo.

Vậy muốn tiêu diệt con đuông không gì bằng phao tin: ăn đuông trị bá bệnh, nhất là đại bổ cường dương không thua sừng tê giác. Khi ấy con đuông sẽ bị thiên hạ lùng sục, bị tiêu diệt hết là cái chắc.