3329 - Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum đang thanh lọc bộ máy và củng cố quyền lực

Diana Paz García and Vanda Felbab-Brown

Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum phát biểu trong cuộc họp báo thường nhật tại Palacio Nacional ở Thành phố Mexico vào ngày 12 tháng 2 năm 2026. (Yuri Cortez/AFP qua Getty Images)

Ngày 3 tháng 2, chính quyền Mexico đã bắt giữ thị trưởng Tequila, Jalisco, cùng với ba quan chức địa phương khác, với cáo buộc tống tiền các công ty bia và rượu tequila và thông đồng với băng đảng tội phạm Jalisco Nueva Generación (CJNG) hùng mạnh. Đây chỉ là một trong những nỗ lực của chính quyền Claudia Sheinbaum nhằm phá vỡ các mạng lưới thông đồng giữa các chính trị gia, tội phạm và doanh nghiệp. Cùng tuần đó, Adán Augusto López, cựu Bộ trưởng Nội vụ Mexico và điều phối viên của nhóm nghị sĩ Morena tại Thượng viện, đã đệ đơn từ chức do các vụ bê bối tham nhũng và căng thẳng leo thang với bà Sheinbaum.

Trong nhiều tháng qua, chính quyền Sheinbaum đã phải đối mặt với áp lực dữ dội từ Hoa Kỳ về việc truy tố các chính trị gia có liên hệ với tội phạm có tổ chức, mặc dù bà Sheinbaum đã nhiều lần phủ nhận sự tồn tại của những yêu cầu như vậy từ phía Hoa Kỳ. Tuy nhiên, những hành động gần đây của chính phủ bà cho thấy bà đang hành động theo yêu cầu của Washington, một phần để ngăn chặn các hành động quân sự đơn phương của Hoa Kỳ tại Mexico và để phản bác những cáo buộc rằng các nhóm tội phạm đang “điều hành” Mexico.

Chiến lược của bà Sheinbaum là truy tố các mạng lưới tội phạm-chính trị ở cấp địa phương và đàm phán các khoản bồi thường hậu hưu cho các chính trị gia có quá nhiều tai tiếng, đồng thời cũng cho phép bà củng cố quyền lực của mình đối với đảng Morena và giảm bớt ảnh hưởng vẫn còn lớn của người tiền nhiệm, Andrés Manuel López Obrador. Nếu bà Sheinbaum thành công, phần thưởng có thể định hình di sản của bà – làm giảm quyền lực của các trùm ma túy mà López Obrador đã trao gần như toàn quyền và quan trọng hơn cả là củng cố pháp quyền. Nếu kế hoạch này phản tác dụng, bà Sheinbaum có thể làm suy yếu nghiêm trọng quyền lực tổng thống hiện tại của mình, khi đảng Morena bị chia rẽ và các băng đảng ma túy tăng cường nỗ lực gây ảnh hưởng đến các cuộc bầu cử ở Mexico.

Chiến dịch Bầy đàn giáng đòn mạnh

Việc bắt giữ thị trưởng Tequila là một phần của chiến dịch trấn áp rộng lớn hơn của liên bang đối với mối liên hệ giữa tội phạm và chính trị ở cấp thành phố, được gọi là Chiến dịch Bầy đàn (Operación Enjambre). Được phát động vào tháng 11 năm 2024, rất lâu trước khi Mỹ đưa ra các mối đe dọa, chiến dịch này là một phần trong chiến lược an ninh quốc gia của chính quyền Sheinbaum, trong đó xác định tham nhũng và bất bình đẳng kinh tế xã hội là những động lực cấu trúc của bạo lực.

Vào tháng 11 năm 2024, giai đoạn đầu tiên đã diễn ra trên 10 thành phố thuộc bang Mexico sau cuộc điều tra chung của văn phòng tổng chưởng lý bang và nội các an ninh liên bang do Bộ trưởng An ninh Mexico Omar García Harfúch đứng đầu. Các quan chức bị bắt giữ bị cáo buộc hợp tác với các tổ chức tội phạm trong các vụ giết người, bắt cóc và tống tiền, cũng như tạo điều kiện cho việc tài trợ và quản trị tội phạm. Chiến dịch sau đó được mở rộng sang Oaxaca, Puebla, Tlaxcala và Chiapas.

Kể từ khi khởi động, khoảng 60 cá nhân trên khắp sáu tiểu bang đã bị bắt giữ, bao gồm cả các thị trưởng đương nhiệm và cựu thị trưởng, cùng các giám đốc an ninh thành phố. Nhiều người bị bắt giữ đến từ đảng Morena, cho thấy bà Sheinbaum sẵn sàng làm trong sạch đảng của mình, điều mà những người tiền nhiệm của bà, các Tổng thống López Obrador và Enrique Peña Nieto, không muốn làm. López Obrador nổi tiếng với việc chỉ đạo các chiến dịch chống tham nhũng chống lại các đối thủ chính trị của mình.

Điều quan trọng là, tính đến tháng 1 năm 2026, khoảng 30% số người bị bắt trong Chiến dịch Bầy đàn – 18 cá nhân – đã bị kết án. Điều đó rất quan trọng và cao bất thường. Ngay cả đối với các tội nghiêm trọng, tỷ lệ truy tố thành công ở Mexico hiếm khi vượt quá 7%. Các nỗ lực truy tố trước đây chống lại các chính trị gia thông đồng với tội phạm, chẳng hạn như trong chính quyền Felipe Calderón theo Kế hoạch Michoacán từ năm 2006 đến năm 2012, thường thất bại thảm hại tại tòa án. Nhưng khối lượng công việc cần dọn dẹp vẫn còn rất lớn.

Không chỉ phần móng, mà cả mái nhà cũng vậy.

Sheinbaum cũng đã bắt đầu loại bỏ những nhân vật chính trị cấp cao có tai tiếng đáng kể, bao gồm cả một số đồng minh thân cận nhất của López Obrador. Thay vì bắt giữ họ và đưa ra tòa, như Hoa Kỳ mong muốn, Sheinbaum đã đàm phán để họ ra đi, thường cung cấp cho họ những khoản tiền bồi thường hậu hĩnh. Ngay cả những biện pháp đó cũng là một bước ngoặt lớn so với thời kỳ López Obrador.

Việc Adán Augusto López rời khỏi vai trò điều phối viên nhóm nghị sĩ Morena tại Thượng viện là một ví dụ. Cựu Bộ trưởng Nội vụ của López Obrador, López nhận được chức vụ điều phối viên Thượng viện như một phần thưởng an ủi sau khi không giành được đề cử tổng thống của Morena vào năm 2023. Nhưng những tranh cãi ngày càng gia tăng, bao gồm cả cáo buộc tham nhũng và những xung đột ngày càng rõ rệt với Sheinbaum, cuối cùng đã buộc ông phải rời khỏi chức vụ. Áp lực lên López gia tăng đặc biệt sau vụ bắt giữ Hernán Bermúdez Requena vào ngày 12 tháng 9 năm 2025, người từng là thư ký an ninh công cộng của ông khi López còn là thống đốc bang Tabasco.

Bermúdez Requena bị buộc tội cầm đầu một chi nhánh của CJNG ở Tabasco, được biết đến với tên gọi “La Barredora”, và được cho là đã bị điều tra liên bang trong nhiều năm. Mặc dù chưa có cáo buộc chính thức nào được đưa ra chống lại chính López, vụ án Bermúdez đã làm dấy lên những câu hỏi về sự đồng lõa của ông ta. Riêng biệt, Tòa án Quận Nam Texas của Hoa Kỳ cũng cáo buộc López có liên quan đến các kế hoạch tham nhũng của Pemex. Những tiết lộ rằng ông ta đã không khai báo với Quốc hội Mexico hàng triệu peso thu nhập đã làm tràn ly. Và những cáo buộc từ đối tác liên minh của Morena, Đảng Xanh, rằng ông ta đang cản trở các cải cách bầu cử mà Sheinbaum mong muốn cũng không giúp ích gì cho ông ta. Người mà Sheinbaum chọn làm người thay thế López, Ignacio Mier, phó điều phối viên của Morena tại Thượng viện, thân thiết với bà hơn nhiều so với López Obrador, cho phép bà thắt chặt quyền kiểm soát đối với các cán bộ cấp cao của Morena.

Sheinbaum đã theo đuổi một chiến lược tương tự trong ngành tư pháp. Vài tháng trước, và vẫn còn hai năm nữa mới kết thúc nhiệm kỳ theo hiến pháp, Bộ trưởng Tư pháp Mexico Alejandro Gertz Manero cuối cùng đã bị Sheinbaum buộc phải từ chức. Trong nhiệm kỳ của mình, Gertz phải đối mặt với những cáo buộc dai dẳng về việc chính trị hóa và cá nhân hóa hệ thống tư pháp, theo đuổi các mối thù cá nhân và nhắm mục tiêu có chọn lọc vào các đối thủ chính trị của López Obrador, bao gồm các nhà khoa học và nhà báo. Mặc dù López Obrador hài lòng, nhưng Hoa Kỳ cũng rất thất vọng với cuộc điều tra qua loa của ông về các cáo buộc của Hoa Kỳ rằng cựu Bộ trưởng Quốc phòng Mexico, Tướng Salvador Cienfuegos, là người tiếp tay cho một băng đảng ma túy.

Ngay từ đầu, Gertz đã có mối quan hệ căng thẳng với Sheinbaum, hai người bất đồng về cách ông xử lý các hồ sơ nhạy cảm và việc rò rỉ thông tin có chủ đích từ các vụ án nổi tiếng.

Giọt nước tràn ly đối với Sheinbaum là tiết lộ rằng Gertz đã hủy bỏ lệnh bắt giữ Raúl Rocha Cantú và thay vào đó cho phép một thỏa thuận hợp tác pháp lý với ông ta. Doanh nhân này bị cáo buộc cầm đầu một mạng lưới liên quan đến buôn bán nhiên liệu bất hợp pháp, buôn bán vũ khí và rửa tiền. Nhưng Rocha Cantú đã không tuân thủ thỏa thuận pháp lý, lừa dối các công tố viên và bỏ trốn.

Mặc dù cuối cùng Sheinbaum đã sa thải Gertz, bà cũng trao cho ông ta một "chiếc dù vàng" bằng cách bổ nhiệm ông ta làm đại sứ tại Vương quốc Anh. Sheinbaum bổ nhiệm Ernestina Godoy, người đồng minh lâu năm của bà, làm tổng chưởng lý mới.

Tương tự, người đứng đầu Đơn vị Tình báo Tài chính (FIU) do López Obrador bổ nhiệm, Pablo Gómez Álvarez, từ lâu đã bị cáo buộc chính trị hóa công việc của FIU để nhắm vào các đối thủ chính trị của López Obrador và, trước sự thất vọng của Hoa Kỳ, hoạt động kém hiệu quả trong việc chống lại các mạng lưới tội phạm. Ông ta cũng chống lại những nỗ lực của Sheinbaum nhằm loại bỏ ông ta. Để khôi phục niềm tin vào sự hợp tác song phương chống rửa tiền giữa Hoa Kỳ và Mexico, Sheinbaum cuối cùng đã thăng chức ông ta lên Ủy ban Cải cách Bầu cử của Tổng thống.

Sheinbaum đã bổ nhiệm Omar Reyes Colmenares, một đồng minh thân cận của Bộ trưởng An ninh Omar García Harfúch, vào FIU.

Ở cấp độ thành phố, vấn đề thậm chí còn nghiêm trọng và khó khăn hơn. Vấn đề không chỉ là sự khuất phục trước tham nhũng, mà còn là sự đe dọa. Các nhóm tội phạm ở Mexico thường xuyên đe dọa tra tấn và giết hại không chỉ các quan chức chính quyền địa phương mà còn cả gia đình họ. Ngày nay, chúng không chỉ chờ các ứng cử viên nhậm chức mới đe dọa họ; chúng làm vậy ngay từ đầu chiến dịch tranh cử. Việc chỉ truy tố các quan chức bị mua chuộc sẽ không đủ: chính phủ Mexico cũng cần phải bảo vệ họ tốt hơn nhiều.

Liệu việc thanh lọc này có bền vững?

Ở tất cả các cấp chính quyền Mexico, các cáo buộc thông đồng tội phạm đã xoay quanh các quan chức. Những nghi ngờ này trải dài từ Tamaulipas đến Sinaloa, từ Quintana Roo và Chiapas đến Guerrero và Michoacán. Việc điều chuyển các quan chức có vấn đề không nhất thiết chấm dứt hành vi có vấn đề của họ; nó chỉ có thể làm lan rộng tham nhũng và thông đồng tội phạm sang những nơi khác. Việc truy tố bằng pháp luật hiệu quả rất tốn kém về mặt chính trị, nhưng lại là biện pháp răn đe và cơ chế tốt hơn nhiều để củng cố pháp quyền.

Việc những nỗ lực dọn dẹp của bà Sheinbaum sẽ đi đến đâu và với tốc độ như thế nào sẽ phụ thuộc một phần vào việc liệu Morena hay các phe phái khác của López Obrador có phản kháng hay không, chẳng hạn như bằng cách cố gắng tước bỏ nhiệm kỳ tổng thống của bà Sheinbaum thông qua việc kích hoạt cuộc trưng cầu dân ý về nhiệm kỳ của bà mà López Obrador đã thiết lập giữa nhiệm kỳ tổng thống. Chúng cũng sẽ phụ thuộc vào áp lực từ Washington, và liệu Hoa Kỳ có làm suy yếu đòn bẩy của mình bằng cách thực sự tiến hành các cuộc tấn công quân sự đơn phương vào Mexico và gây ra phản ứng dân tộc chủ nghĩa hay không.

Hơn nữa, ngay cả những cuộc thanh trừng thành công các quan chức và đơn vị tham nhũng, cũng như việc giải tán toàn bộ các thể chế do bị tội phạm xâm nhập, cũng không phải là chuyện một lần. Trong thời chính quyền Felipe Calderón, các thể chế quan trọng như văn phòng tổng chưởng lý đã trải qua nhiều đợt thanh lọc, gọi là "limpiezas". Tuy nhiên, các thể chế được cho là đã được làm sạch sau đó lại chứng tỏ bị xâm nhập và tham nhũng trở lại. Trên thực tế, kể từ cuối những năm 1980, mọi chính quyền Mexico đều giải tán và cải cách các cơ quan cảnh sát và tư pháp tham nhũng, nhưng những cơ quan được thành lập thay thế sau đó cũng lại chứng tỏ là tham nhũng và bị tội phạm thao túng hết lần này đến lần khác. Nhiều trùm ma túy và quan chức chính phủ đã nhận ra rằng cách tốt nhất để trở thành trùm ma túy là làm bộ trưởng chống ma túy hoặc cảnh sát trưởng.

Việc duy trì các thể chế trong sạch đòi hỏi sự sàng lọc liên tục, rộng rãi và có hệ thống, không chỉ đối với những người mới được tuyển dụng và bổ nhiệm, mà còn đối với các quan chức đương nhiệm. Họ cũng cần các đơn vị nội vụ mạnh mẽ và hình phạt nghiêm khắc, đáng tin cậy đối với các quan chức tham nhũng.

https://www.brookings.edu/articles/mexican-president-claudia-sheinbaum-is-cleaning-house-and-consolidating-power/

***

Mexican President Claudia Sheinbaum is cleaning house and consolidating power

Diana Paz García and Vanda Felbab-Brown

Mexico's President Claudia Sheinbaum speaks during her daily press conference at Palacio Nacional in Mexico City on February 12, 2026. (Yuri Cortez/AFP via Getty Images)

On February 3, Mexican authorities arrested the mayor of Tequila, Jalisco, along with three other local officials, on charges of extorting beer and tequila companies and collaborating with the powerful Cartel Jalisco Nueva Generación (CJNG). This was just one move in the Claudia Sheinbaum administration’s efforts to dismantle the collusion networks of politicians, criminals, and businesses. That same week, Adán Augusto López, Mexico’s former interior secretary and coordinator of Morena’s Senate caucus, submitted his resignation due to corruption scandals and mounting tensions with Sheinbaum.

For months, the Sheinbaum administration has faced intense pressure from the United States to pursue politicians with ties to organized crime, although Sheinbaum has repeatedly denied the existence of such U.S. requests. Yet her government’s recent actions suggest she is acting on Washington’s demands, in part to prevent U.S. unilateral military actions in Mexico and to counter claims that criminal groups “run” Mexico.

Sheinbaum’s strategy of prosecuting criminal-political networks at the local level and negotiating golden parachutes for politicians with too many reputational liabilities also allows her to consolidate her power over the Morena party and reduce the still-large influence of her predecessor, Andrés Manuel López Obrador. If Sheinbaum is successful, the payoff could define her legacy—reducing the power of the narcos to whom López Obrador gave just about free rein and crucially strengthening the rule of law. If it backfires, Sheinbaum could gravely weaken her currently powerful presidency, with Morena fracturing and the narcos doubling down on their efforts to influence elections in Mexico.

Operation Swarm hits the basement

The arrest of Tequila’s mayor is part of a broader federal crackdown on the crime-politics nexus at the municipal level known as Operation Swarm (Operación Enjambre). Launched in November 2024, well before the U.S. threats, it is part of the Sheinbaum administration’s national security strategy, which identifies corruption and socioeconomic inequality as structural drivers of violence.

In November 2024, the first phase unfolded across 10 municipalities in the State of Mexico following joint investigative work by the state attorney general’s office and the federal security cabinet led by Mexican Security Secretary Omar García Harfúch. The arrested officials were accused of collaborating with criminal organizations in murders, kidnappings, and extortion, and facilitating criminal financing and governance. The operation was later expanded to Oaxaca, Puebla, Tlaxcala, and Chiapas.

Since its launch, some 60 individuals across six states have been arrested, including sitting and former mayors and municipal security directors. Many of the detained are from Morena, showing Sheinbaum’s willingness to clean up her own party, something her predecessors, Presidents López Obrador and Enrique Peña Nieto were unwilling to do. López Obrador notoriously directed anti-corruption campaigns against his political rivals.

Importantly, as of January 2026, some 30% of those arrested under Operation Swarm—18 individuals—have been convicted. That’s crucial, and unusually high. Even for serious crimes, successful prosecution rates in Mexico rarely top 7%. Prior prosecution efforts against politicians colluding with criminals, such as during the Felipe Calderón administration under Plan Michoacán between 2006 and 2012, often dramatically collapsed in the courts. But the amount of cleanup still needed is massive.

Not just the foundation, but also the roof of the house

Sheinbaum has also begun to remove senior political figures with significant reputational liabilities, including some of López Obrador’s closest allies. Rather than arresting them and sending them to courts, as the United States would prefer, Sheinbaum has negotiated their exits, often providing them with golden parachutes. Even those measures are a major break with the López Obrador era.

The departure of Adán Augusto López from his role as Morena’s senate caucus coordinator is one example. López Obrador’s former interior secretary, López received the senate coordination post as a consolation prize after failing to secure Morena’s presidential nomination in 2023. But growing controversies, including corruption allegations and increasingly visible clashes with Sheinbaum, finally drove him out. Pressure on López intensified particularly after the September 12, 2025, arrest of Hernán Bermúdez Requena, his former secretary of public security when López was the governor of Tabasco.

Bermúdez Requena was charged with leading a Tabasco cell of CJNG known as “La Barredora,” and had reportedly been under federal investigation for years. While no formal charges have been brought against López himself, the Bermúdez case raised questions about his complicity. Separately, the U.S. Court of the Southern District of Texas also allegedly linked López to Pemex corruption schemes. Revelations that he had failed to disclose to the Mexican Congress millions of pesos in income broke the camel’s back. And claims by Morena’s coalition partner, the Green Party, that he was obstructing the electoral reforms desired by Sheinbaum didn’t help him. The man whom Sheinbaum chose as López’s replacement, Ignacio Mier, Morena’s deputy coordinator in the senate, is much closer to her than to López Obrador, enabling her to tighten control over Morena’s top cadres.

Sheinbaum has pursued a similar strategy within the judicial branch. Several months ago, and still two years before the end of his constitutionally mandated term, Mexican Attorney General Alejandro Gertz Manero was finally pushed out by Sheinbaum. During his tenure, Gertz faced persistent accusations of politicizing and personalizing the justice system, pursuing personal vendettas, and selectively targeting López Obrador’s political opponents, including scientists and journalists. Although López Obrador was pleased, the United States was also highly frustrated with his perfunctory investigation into U.S. allegations that Mexico’s former secretary of defense, General Salvador Cienfuegos, was a drug cartel’s enabler.

From the get-go, Gertz had a tense relationship with Sheinbaum, with the two disagreeing over his handling of sensitive files and strategic leaks of information from high-profile cases.

The last straw for Sheinbaum was a revelation that Gertz canceled an arrest warrant for Raúl Rocha Cantú and instead authorized a legal cooperation agreement with him. The businessman had been accused of leading a network involved in illegal fuel trafficking, arms dealing, and money laundering. But Rocha Cantú failed to comply with the legal deal, misleading prosecutors and absconding.

Although Sheinbaum finally gave Gertz the shove, she also handed him a golden parachute by appointing him ambassador to the United Kingdom. As her new attorney general, Sheinbaum appointed Ernestina Godoy, her longtime ally.

Similarly, the López Obrador-installed head of the Financial Intelligence Unit (FIU), Pablo Gómez Álvarez, had long been accused of politicizing the FIU’s work to target López Obrador’s political rivals and, much to the dismay of the United States, underperforming against criminal networks. He also resisted Sheinbaum’s efforts to remove him. To restore confidence in U.S.-Mexico bilateral anti-money-laundering cooperation, Sheinbaum finally kicked him upstairs to the Presidential Commission for Electoral Reform.

To the FIU, Sheinbaum appointed Omar Reyes Colmenares, a close ally of Security Secretary Omar García Harfúch.

At the municipal level, the problems are even more acute and challenging. The matter is not just one of succumbing to corruption, but also intimidation. Mexico’s criminal groups routinely threaten to inflict torture and death not just on local government officials, but also on their families. These days, they don’t just wait for candidates to assume offices before they threaten them; they do so early in the electoral campaigns. Simply prosecuting coopted officials will not be sufficient: the Mexican government will also need to become far better at protecting them.

Will the clean-up last?

At all levels of Mexico’s government, allegations of criminal collusion have swirled around officials. Such suspicions run from Tamaulipas to Sinaloa, from Quintana Roo and Chiapas to Guerrero and Michoacán. Reshuffling problematic officials around doesn’t necessarily end their problematic behavior; it can merely spread criminal corruption and collusion to other places. Effective judicial prosecution is very politically costly, but a far better deterrent and mechanism to strengthen the rule of law.

How far Sheinbaum’s clean-up efforts will go, and at what speed, will in part depend on whether Morena or López Obrador’s other cadres mount a pushback, such as by trying to revoke Sheinbaum’s presidential mandate by triggering the popular referendum on her tenure that López Obrador instituted halfway through a presidential term. They will also depend on pressure from Washington, and whether the United States undercuts its leverage by actually mounting unilateral military strikes in Mexico and triggering a nationalist backlash.

Moreover, even successful purges of corrupt officials and units and the dismantling of entire institutions because of their infiltration by criminal actors are not a one-time deal. During the Felipe Calderón administration, key institutions such as the office of the attorney general went through clean-up operations, literally called limpiezas, several times. Yet supposedly cleaned-up institutions later on again proved to have been infiltrated and corrupt. In fact, since the late 1980s, every Mexican administration dismantled and reformed corrupt police and judicial agencies, yet those that were created in their stead subsequently also proved to be corrupt and coopted by criminals again and again. Many a drug trafficker and government official have figured out that the best way to be a drug trafficker is to be the minister of counternarcotics or the top cop.

Maintaining clean institutions requires persistent, widespread, and systematic vetting, not just of new recruits and appointees, but also of standing officials. They also need strong internal affairs units and strict, reliable punishment of officials who become corrupt.