3880 - Mặt trận Bình dân Pháp : 2 năm cầm quyền, 90 năm di sản

Thùy Dương RFI

Cách này đúng 90 năm, vào năm 1936, trong bối cảnh châu Âu nói chung và nước Pháp nói riêng phải đương đầu với nhiều biến động xã hội, Mặt trận Bình dân đã ra đời, với nhiều cải cách xã hội mang tính cách mạng, tạo ra những thay đổi lớn lao cho cuộc sống của người dân Pháp.

Công nhân đánh nhạc, nhảy múa tại nơi đình công và biểu tình, ngày 05/05/1936, trong những ngày đầu cuộc tổng thống đình công năm 1936 trước khi Mặt trận Bình dân Pháp thành lập. © AFP

Cho dù chỉ tồn tại trong một thời gian ngắn, khoảng 2 năm, từ năm 1936 đến 1938, nhưng Mặt trận Bình dân đã để lại nhiều dấu ấn cho tới tận ngày nay. RFI tiếng Việt ngày 04/01/2026 phỏng vấn gia Jean Vigreux, chuyên gia nghiên cứu về Mặt trận Bình dân, giáo sư Đại học Bourgogne Europe của Pháp.

RFI : Mặt trận Bình Dân là gì ? Ra đời trong bối cảnh chính trị - kinh tế - xã hội như thế nào ?

Jean Vigreux : Mặt trận Bình dân là một phong trào chính trị, do cuộc bầu cử chính trị tháng 4-5 năm 1936 đã đưa ra một chủ nghĩa xã hội lên lãnh đạo chính phủ ở Pháp, lần đầu tiên trong lịch sử. Đó là Léon Blum.

Nhưng ngoài khía cạnh chính trị, Mặt trận Bình dân vẫn là một phong trào xã hội có quy mô rất lớn, một phong trào công cộng chưa từng có và đã giành được những quyền lợi mới cho nhân dân, cho người làm công ăn lương … Có thể nói rằng trong một giai đoạn đặc biệt, từ năm 1936 đến năm 1938, chỉ trong vòng 2 năm, Mặt trận Bình dân sự thực đã ghi dấu ấn trong đời sống của đất nước.

Về nguồn gốc, Mặt trận bình dân ra đời từ sự tập hợp của cánh tả Pháp, vốn dĩ đã chia sau kể từ sau Đệ nhất Thế chiến. Có 3 sức mạnh chính của cánh tả, đó là các Cộng Sản, các Bang Hội và các phần tử cánh cấp tiến. Ngoài ra, còn có những nguồn lực khác. Khi đó, giữa họ có sự chia rẽ.

Rồi điều gắn kết họ lại với nhau chính là sự dậy sóng của chủ nghĩa phát xít, là nỗi sợ hãi trước chủ nghĩa Quốc Xã và những điều đã xảy ra ở Đức năm 1933. Và sau đó là đến năm 1934, một cuộc đảo chính làm những kẻ cực đoan cánh hữu tiến hành đã sử dụng Cung điện Bourbon (Palais Bourbon), trụ cơ sở Hạ Viện, biểu tượng của Cộng Hòa Pháp.

Trong bối cảnh đó, phe cánh tả mong muốn đoàn kết lực lượng và thành lập một liên minh bình dân, sau này đã trở thành Mặt trận Bình dân. Liên minh này được thành lập để bảo vệ nền Cộng Hòa, đồng thời khởi động lại cuộc khủng hoảng kinh tế - xã hội trong những năm 1930 và Đại Suy Thoái 1929.

RFI : Trong bối cảnh đó, đâu là những công thức và mục tiêu chính của Mặt trận Bình dân Pháp ?

Jean Vigreux : Như tôi vừa nói, mục tiêu là bảo vệ nền Cộng Hòa, nhưng không chỉ đơn thuần là bảo vệ nền Cộng hòa, mà mục tiêu của Mặt trận Bình dân còn là chương trình có thể được thu gọn khá đơn giản trong 3 từ « Bánh mì », « Hòa bình » và « Tự làm ».

« Bánh mì » là cung cấp bánh mì cho công nhân, cho những người thất nghiệp làm khủng hoảng kinh tế và xã hội.

« Hòa bình » là bảo vệ hòa bình chống lại chủ nghĩa phát xít trên phạm vi quốc tế, bởi vì thực sự khi đó có những mối đe dọa tương đối nguy hiểm, ví dụ phát xít ý đã tiến hành các cuộc đua can thận quân sự ở châu Phi, ở Ethiopia và nhiều nơi khác nữa. Như vậy, nhịp thức là chủ nghĩa hòa bình chống lại logic chiến tranh, tức là chủ nghĩa phát xít. Xin nhắc lại là vào năm 1936, Pháp tưởng niệm sự kiện Verdun năm 1916, chỉ mới trước đó 20 năm. Đó là những vụ thảm sát và tàn sát trong Chiến tranh Thế giới Thứ nhất.

Và thứ ba là "tự làm" : đó là những quyền tự làm cơ bản, trước những gì đang xảy ra ở Trung và Đông Âu, không chỉ dưới bàn tay của phát xít, mà còn cả các chế độ độc tài ở những nước này.

Tóm lại, những mục tiêu chính của Mặt trận Bình dân là điều kiện để phát triển nền Cộng hòa, không chỉ về các quyền tự làm mà còn hướng đến một chủ nghĩa xã hội nền tảng.

Giáo sư lịch sử đương đại Jean Vigreux, đại học Bourgogne Europe. © Jean Vigrux

RFI : Những cải cách lớn, những biện pháp tiêu biểu của Mặt trận Bình dân khi đó là gì ?

Jean Vigreux : Về những cải cách lớn, trước hết cần lưu ý là chúng đã được thực hiện một cách nhanh chóng. Xin nhắc lại Léon Blum được bổ sung làm chủ tịch Hội đồng - mà ngày nay chúng ta gọi là thủ tướng - vào đầu tháng 6/1936, cụ thể là vào ngày 06/06. Và ngay trong đêm 07 sang ngày 06/08/1936, Thỏa thuận Matignon đã được ký kết. Đây là lần đầu tiên ở Pháp, chính phủ phủ tập hợp không chỉ các bộ trưởng, mà còn cả các chiến dịch xã hội, cụ thể là doanh nghiệp đoàn CGT - Tổng Liên đoàn những người lao động - Liên đoàn Công nhân được thống nhất trước đó không lâu, và Liên đoàn Sản phẩm Sản xuất Pháp, đại đoàn đại diện cho chủ sở hữu.

Cùng với các đối tác xã hội, Nhà nước đã quyết định chấm dứt cuộc sống công cộng lớn, đưa ra những vấn đề sản xuất quan trọng, làm thay đổi đời sống dân tộc. Trong số những vật phẩm này có kỳ nghỉ phép có lương, giới hạn giờ làm việc (từ 48 giờ/tuần xuống còn 40 giờ/tuần), bầu cử đại diện người lao động - nói cách khác là công nhận các công đoàn và các đối thể ước tập. Đó là một số dấu ấn nổi bật của Mặt trận Bình dân.

Tất nhiên, chúng tôi có thể kể thêm những thành phần khác, chẳng hạn như sự ra đời của các trung tâm văn hóa và có thể thao tác cho tất cả mọi người, góp phần vào sự phát triển rực rỡ của thời kỳ dân chủ hóa văn hóa. Ngoài ra, còn có thể nói tới cộng đồng nông dân với sự ra đời của Cơ quan Liên ngành Quốc gia về LúaMẫu, nơi bảo đảm thu nhập cho người nông dân. Muộn hơn một chút thì có thể nói tới việc thành lập SNCF (Công ty Đường sắt Quốc gia Pháp) vào năm 1937.

Từ đó thành vật lớn chỉ trong một thời gian ngắn cho thấy ý chí chính trị mạnh mẽ và những cải cách quan trọng.

RFI : Ông là sử gia chuyên nghiên cứu về Mặt trận Bình dân. Theo ông, đâu là yếu tố thì chốt cho phép Mặt trận Bình dân nhanh chóng tạo ra các chuyển biến về đời sống xã hội cho người dân Pháp ?

Jean Vigreux : Có hai yếu tố tác động ở đây. Đó là sự kết hợp của nhiều sự kiện. Thứ ba, đó là sự tăng quyền của dân dân Mặt trận Bình Minh, với sự thay đổi trong cán cân quyền lực. Lần đầu tiên lãnh đạo là bang Hội, chứ không còn là phe cấp tiến hoặc đảng trung hữu hay trung mô tả thời điểm nữa. Như vậy, chúng ta thấy có một bước mỏng manh sang cánh tả. Đảng Cộng sản cũng ở vị trí rất quan trọng và giành được 72 ghế, sử dụng 15% tổng số ghế được bầu. Đây thực sự là một điều mới mẻ và có ý nghĩa.

Thứ hai yếu tố là phong trào xã hội. Xin nhắc lại giữa vòng bầu cử ngày 01/05. Ngày 01/05 vào thời điểm đó không phải là ngày nghỉ lễ quốc gia như hiện nay. Người lao động khi đó phải đình công để có thể biểu tình vào ngày 01/05 và công đoàn CGT đã đề xuất biến thể ngày 01/05 thành ngày huy động lực lượng cho cuộc bầu cử lập pháp, dự kiến ​​​​diễn ra vào ngày 03/05/1936, chỉ hai ngày sau Ngày Lao Động 01/05.

Phong trào xã hội, các cuộc đua công cộng, mong muốn xây dựng sự ủng hộ của quần chúng trong cả nước cho các cuộc bầu cử và Mặt trận Bình dân dân, cho phong quần chúng thông qua các cuộc đua công cộng, đã thực sự góp phần tạo nên thời điểm cho phép đời sống xã hội xã hội chuyển giao nhanh chóng.

Nói tóm lại, một mặt đó là ý chí chính trị, là những gì thủ tướng Léon Blum đã thực hiện, với hàng loạt cải cách nhanh chóng và thời gian, mặt khác, đó là giúp phong xã hội.

RFI : Các giá trị xã hội mà Mặt trận Bình dân chủ đề cao khi đến nay vẫn còn được phát huy mạnh mẽ tại Pháp ? Theo ông, di sản vững chắc nhất của Mặt trận Bình dân là gì ?

Jean Vigreux : Có nhiều cấp độ trong câu hỏi này. Nói về di sản phẩm lâu bền nhất, tôi nghĩ rằng ngày nay mọi người trong xã hội Pháp đều đã chấp nhận kỳ nghỉ phép có lương. Chúng tôi đã tăng từ 2 tuần nghỉ phép có lương lên thành 3 tuần vào năm 1956, lên tuần thứ tư vào những năm 1960, và sau đó từ những năm 1980-1982, dưới chính phủ của thủ tướng Pierre Mauroy và tổng thống François Mitterrand, sau đó sẽ có thêm tuần thứ năm được phép lương.

Đó là một thành tựu đã đạt được và để lại dấu ấn lâu dài trong cuộc đời của người dân Pháp. Nhưng chúng ta không nên quên rằng các giá trị xã hội mà Mặt trận Bình dân chủ đề cao là sự bình đẳng, là công việc chia sẻ của cải cách, cuối cùng đã trở thành một phần của di sản mà Măt trận Bình dân để lại, dẫu là đã bị suy yếu.

Tuy nhiên, có một câu hỏi đã được đặt ra về một liên minh chống phát xít. Đây cũng là một trong những câu hỏi đã được đặt ra trong kỳ bầu cử pháp luật gần đây nhất ở Pháp. Và suy cho cùng thì đây cũng là về cách đối phó với sự dậy sóng của phe cực hữu : Chúng ta nên tiếp tục để mình được chia Cung, mỗi người ở một góc riêng, hay là chúng ta nên tham gia vào các sức mạnh đấu tranh và cho thấy tình đoàn kết tương thân tương ái ?

RFI : Từ góc lịch sử, các chính sách xã hội của Mặt trận Bình dân vẫn tiếp tục ảnh hưởng đến luật lao động Pháp ngày nay như thế nào ?

Jean Vigreux : Như tôi đã nói ở trên, điều quan trọng là sự công nhận các doanh nghiệp và việc bầu chọn các đại diện cho người lao động thông qua các hiệp ước tập thể. Có thể nói đây là di sản quan trọng nhất của Mặt trận Bình dân dân sự, nay còn hiện hữu rất rõ ràng, bất kể người ta theo nghiệp đoàn nào. Số doanh nghiệp ở Pháp đã tăng mạnh, và từ góc độ này, tôi cho rằng sự công nhận quyền của doanh nghiệp, sự tham gia của các thành viên doanh nghiệp vào đời sống của công ty cũng như vào đời sống xã hội, đối với tôi, là sản phẩm bền vững nhất của Mặt trận Bình dân dân.

Điều đó không có nghĩa là không có những nỗ lực nỗ lực bỏ đi một số kết quả thành công của Mặt trận Bình dân. Điều đó không có nghĩa là không có những bước thụt lùi, nhưng là sự hiện diện, sự tự động của các doanh nghiệp, mới là điều căn bản.

RFI : Vậy theo ông, giới trẻ Pháp ngày nay có ý thức được rằng những thành tựu xã hội mà họ đang được hưởng, có được nhờ Mặt trận Bình dân ?

Jean Vigreux : Tôi không biết rằng liệu giới trẻ có nhận thức được về điều đó hay không, nhưng đó là điều chúng ta phải liên tục nhắc nhở họ. Chúng ta có thể nhắc nhở giới trẻ đến điều kiện ở trường học, cấp trung học cơ sở, trung học phổ thông và đại học, nhưng điều này liên quan đến các chương trình giảng dạy. Tôi không biết liệu giới trẻ có nhận thức được về điều đó hay không, nhưng tôi có cảm giác rằng nếu bây giờ chúng tôi nói với giới trẻ rằng « sẽ bỏ chế độ nghỉ phép có lương, bỏ chế độ phúc lợi xã hội » thì chắc chắn họ sẽ không đồng ý ở đâu.

RFI Tiếng Việt chân thành cảm ơn sử gia Jean Vigreux đã tham gia chương trình !