4632 - Trump ngừng tấn công Iran vì muốn ưu tiên giải pháp ngoại giao hay vì lo thiếu đạn?

Anh Vũ RFI  
Sau hai tuần leo thang quân sự nguy hiểm giữa Mỹ và Iran, tổng thống Donald Trump bất ngờ quyết định tạm ngưng chiến dịch tấn công quy mô lớn nhắm vào Iran, để "tạo cơ hội cho ngoại giao". Quyết định này làm dấy lên nhiều đồn đoán: Có đúng là Nhà Trắng thực sự muốn mở đường cho một giải pháp ngoại giao, hay là Washington đang đối mặt với nguy cơ cạn kiệt kho tên lửa phòng không?

Ảnh minh họa : Một giàn hỏa tiễn Patriot của lực lượng Mỹ ở Abu Dhabi, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống Nhất. AP - Staff Sgt. Jao'Torey Johnson

Thực tế cho thấy có nhiều khả năng quyết định của ông Trump là kết quả của cả hai yếu tố: Những hạn chế ngày càng lộ rõ về năng lực quân sự và nhận thức rằng không thể giải quyết khủng hoảng bằng sức mạnh quân sự đơn thuần.

Theo nhiều nguồn tin từ báo chí Mỹ, trong một cuộc họp khẩn tại Nhà Trắng trong tuần qua, các cố vấn an ninh hàng đầu đã đồng loạt khuyên can tổng thống Trump không nên mở thêm một chiến dịch quân sự quy mô lớn. Đáng chú ý nhất là cảnh báo của chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân, tướng Dan Caine. Ông cho rằng một đợt không kích mới sẽ khiến Mỹ tiếp tục tiêu hao lượng lớn tên lửa đánh chặn Patriot, loại vũ khí cực kỳ đắt tiền đã được sử dụng với cường độ cao suốt nhiều tháng để bảo vệ lực lượng Mỹ và các đồng minh ở Trung Đông trước các cuộc tấn công bằng tên lửa và drone của Iran.

Theo nhiều nguồn tin báo chí Mỹ, Lầu Năm Góc đã sử dụng hơn 1.200 tên lửa Patriot kể từ khi xung đột với Iran bùng phát, khiến lượng dự trữ giảm xuống mức đáng lo ngại. Do tập đoàn chế tạo vũ khí Lockheed Martin chỉ sản xuất khoảng 620 tên lửa Patriot trong năm 2025, với mục tiêu nâng lên 650 quả/năm vào năm 2027, kho dự trữ không thể được bổ sung trong thời gian ngắn.

Các chuyên gia cũng chỉ ra rằng tốc độ tiêu hao đạn phòng không của Mỹ rất cao. Trong một số trường hợp, lực lượng Mỹ đã phóng tới 8 tên lửa Patriot để tiêu diệt một mục tiêu, hoặc sử dụng tên lửa SM-6 trị giá khoảng 6 triệu đô la /quả để bắn hạ một drone Shahed có giá chỉ khoảng 70.000 đô la.  Mức tiêu thụ này được đánh giá là khó duy trì lâu dài.

Tuy thế, điều đó không có nghĩa quân đội Mỹ "hết đạn", nhưng kho dự trữ các loại tên lửa phòng không chiến lược đang chịu sức ép lớn. Việc tiếp tục leo thang sẽ buộc Washington phải tiêu tốn thêm hàng tỷ đô la để bổ sung kho dự trữ, đồng thời ảnh hưởng tới khả năng sẵn sàng chiến đấu ở các khu vực khác như châu Âu hay Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Sức mạnh quân sự không hiệu quả  

Một yếu tố quan trọng khác, đó là phần đông chính giới Mỹ đánh giá chiến tranh khó mang lại kết quả mong muốn. Theo ông Alan Eyre, nguyên là một nhà ngoại giao, từng tham gia đàm phán thỏa thuận hạt nhân Iran năm 2015, không có dấu hiệu nào cho thấy gia tăng các cuộc không kích sẽ buộc Teheran từ bỏ lập trường về eo biển Hormuz hay về hồ sơ hạt nhân. Ngược lại, mỗi đợt tấn công mới chỉ khiến Iran đáp trả mạnh hơn, tạo thành vòng xoáy leo thang khó kiểm soát.

Phó tổng thống JD Vance cũng được cho là đã khuyên ông Trump "hãm phanh", vì cho rằng leo thang quân sự sẽ gây những tổn thất lớn hơn những lợi ích thu được.

Lo ngại cú sốc đối với kinh tế toàn cầu

Mối lo lớn nhất là tác động đối với thị trường năng lượng thế giới. Khi lực lượng Houthi do Iran hậu thuẫn bắt đầu tấn công  các cơ sở dầu mỏ của Ả Rập Xê Út, nguy cơ xung đột vượt ra ngoài eo biển Hormuz ngày càng hiện hữu. Nếu tuyến hàng hải này bị gián đoạn trong thời gian dài, giá dầu có thể tăng mạnh, kéo theo áp lực lạm phát trên phạm vi toàn cầu.

Theo ông Alan Eyre, điều mà thị trường quan tâm không phải là những tuyên bố chiến thắng của các chính trị gia mà là số lượng tàu thương mại thực sự đi qua eo biển Hormuz. Trước chiến tranh, mỗi ngày có khoảng 100-130 tàu lưu thông. Nếu con số này không sớm phục hồi, chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu sẽ tiếp tục chịu sức ép.

Ưu tiên ngoại giao nhưng vẫn duy trì sức ép quân sự

Việc tạm dừng tấn công không đồng nghĩa Washington từ bỏ giải pháp quân sự. Nhà Trắng vẫn tuyên bố tổng thống Trump ưu tiên giải pháp ngoại giao nhưng sẽ không loại trừ bất kỳ phương án nào, nếu Iran tiếp tục các hoạt động bị Mỹ coi là đe dọa tại eo biển Hormuz, hoặc nhắm vào các đồng minh trong khu vực. Trên thực địa, quân đội Mỹ vẫn trong tư thế sẵn sàng chiến đấu, tiếp tục tăng cường lực lượng tại Trung Đông và chưa dỡ bỏ các biện pháp phong tỏa các hải cảng của Iran.

Việc ông Donald Trump quyết định ngừng leo thang quân sự không xuất phát từ một nguyên nhân duy nhất. Tuy nhiên, yếu tố mang tính quyết định dường như là nhận thức rằng một chiến dịch quân sự quy mô lớn khó có thể buộc Iran nhượng bộ, mà lại làm gia tăng nguy cơ chiến tranh khu vực, đẩy giá dầu tăng vọt và gây bất ổn cho kinh tế toàn cầu, có thể kéo theo cả những hệ lụy chính trị nội bộ.

Chính vì vậy, chính sách hiện nay của Nhà Trắng là vừa duy trì áp lực quân sự tối đa, vừa tìm kiếm một lối thoát ngoại giao, thay vì lựa chọn dứt khoát một trong hai hướng.