4907 - Tương lai của nền dân chủ máy bay không người lái tại Ukraine

Nataliya Gumenyuk

Việc cải tổ quân đội đã thay đổi cuộc chiến và đảo lộn chính trị.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tại Kiev, Ukraine, tháng 8 năm 2026Valentyn Ogirenko / Reuters

Ngày 19 tháng 8, quốc hội Ukraine đã bỏ phiếu nhất trí phê chuẩn tân Bộ trưởng Quốc phòng, chấm dứt nhiều tuần bất ổn trong giai đoạn then chốt của cuộc chiến. Hơn một tháng qua, người dân Ukraine đã xuống đường ở Kyiv và các thành phố khác để phản đối việc Tổng thống Volodymyr Zelensky sa thải Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov. Người kế nhiệm ông, Yevhenii Khmara, là một sĩ quan đặc nhiệm, nổi tiếng nhất với vai trò lãnh đạo Chiến dịch Mạng Nhện, cuộc tấn công thành công vào các máy bay ném bom chiến lược của Nga sâu bên trong lãnh thổ Nga.

Nhưng hậu quả chính trị từ cuộc biến động mùa hè vừa qua vẫn chưa kết thúc. Việc cách chức Fedorov, người mà nhiều người Ukraine coi là rất hiệu quả, đã dẫn đến một loạt quyết định của Zelensky nhằm cải tổ nội các, và quan trọng hơn, là người đứng đầu các cơ quan quân sự và thực thi pháp luật. Ngay sau khi cách chức bộ trưởng quốc phòng, Zelensky đã tìm cách xoa dịu phản ứng dữ dội của công chúng bằng cách sa thải cả Oleksandr Syrsky, vị chỉ huy không được lòng dân của lực lượng vũ trang. Kết quả là, tổng thống đã đồng thời thay thế hai nhân vật – bộ trưởng quốc phòng và người đứng đầu quân đội – chịu trách nhiệm chính thức về quốc phòng của Ukraine trước Nga. Việc này xảy ra đúng vào thời điểm Ukraine đang giành được lợi thế trên chiến trường càng khiến những thay đổi trở nên căng thẳng hơn.

Thứ nhất, các cuộc biểu tình quy mô lớn đánh dấu một giai đoạn mới trong mối quan hệ giữa Zelensky và cử tri. Không giống như bất kỳ cuộc biểu tình nào trước đây kể từ cuộc xâm lược toàn diện, người dân Ukraine đã trực tiếp thách thức cách xử lý chiến tranh của tổng thống, tạo ra một động lực khó có thể biến mất. Có lẽ còn quan trọng hơn, vào đêm trước cuộc bỏ phiếu của quốc hội về người kế nhiệm Fedorov, Fedorov đã phát hành một bài phát biểu video gây tranh cãi, trong đó ông tuyên bố rằng Ukraine cần một "khởi động lại hệ thống" và kêu gọi tổ chức bầu cử trong thời chiến - lần đầu tiên không chỉ một nhân vật nổi bật của Ukraine mà còn là một thành viên trong vòng thân cận của Zelensky và một trong những đồng minh thân cận nhất trước đây của ông làm như vậy. Cho đến nay, hầu hết người dân Ukraine đã bác bỏ viễn cảnh này, vì bầu cử không thể được tổ chức khi đất nước đang trong tình trạng thiết quân luật. 

Trong bối cảnh những diễn biến này, một điều khác ngày càng trở nên rõ ràng: một trong những hậu quả không lường trước được của quá trình chuyển đổi sang chiến tranh dựa trên máy bay không người lái của Ukraine là sự mở rộng của xã hội dân sự theo những cách thức mới. Việc áp dụng chiến lược quốc phòng phi tập trung, dựa trên công nghệ đã đòi hỏi những hình thức hợp tác mới giữa quân đội và dân thường, mang lại cho nhiều người hơn quyền lợi trong các vấn đề an ninh quốc gia và chiến lược quân sự. Và điều đó đã tạo ra một thực tế mới cho giới lãnh đạo đất nước.

Một cuộc chiến khác biệt

Một yếu tố then chốt thúc đẩy các sự kiện mùa hè này là sự leo thang của cuộc đối đầu quân sự với Nga thành chiến tranh máy bay không người lái. Thực tế này, bắt đầu hình thành từ năm 2024, đã đẩy nhanh quá trình chuyển đổi của Ukraine từ vũ khí nhập khẩu sang vũ khí sản xuất trong nước: khoảng 95% máy bay không người lái hiện nay được lắp ráp trong nước. Hơn nữa, mặc dù Ukraine vẫn phụ thuộc rất nhiều vào nguồn cung cấp tên lửa đánh chặn của Mỹ để phòng thủ trước các cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo, nhưng nước này ít phụ thuộc vào các hệ thống và tình báo nước ngoài hơn so với thời điểm bắt đầu chiến tranh. Sự chuyển dịch sang chiến trường tập trung vào máy bay không người lái đã thay đổi căn bản chiến thuật chiến đấu, chuyên môn cần thiết của binh lính và cách thức mua sắm vũ khí. Nó cũng khiến một số loại hệ thống cũ, chẳng hạn như xe bọc thép và pháo tầm ngắn, ngày càng trở nên lỗi thời.

Tuy nhiên, không phải bản thân máy bay không người lái đã tạo nên sự thay đổi mạnh mẽ như vậy. Để khai thác tối đa tiềm năng của chiến tranh không người lái, Ukraine đã áp dụng một kiến ​​trúc kỹ thuật số tích hợp, liên kết các nền tảng không người lái với thông tin tình huống và dữ liệu tình báo. Nước này cũng theo đuổi mức độ phối hợp kỹ thuật số chưa từng có, cũng như sản xuất và mua sắm vũ khí và công nghệ kỹ thuật số phi tập trung. Fedorov là một trong những kiến ​​trúc sư chủ chốt đứng sau việc triển khai cơ sở hạ tầng máy bay không người lái này. Không giống như nhiều quan chức hoặc lãnh đạo quân sự khác, ông không chỉ có sự hiểu biết sâu sắc về chiến trường, các loại vũ khí được triển khai trên đó và dữ liệu truyền tải từ đó, mà ông còn có khả năng xây dựng, phối hợp và liên tục nâng cấp một hệ thống kỹ thuật số toàn diện để quản lý chúng.

Mặc dù chỉ giữ chức Bộ trưởng Quốc phòng trong sáu tháng, Fedorov đã thúc đẩy sự thay đổi này khi đứng đầu Bộ Chuyển đổi Số, một cơ quan chính phủ do ông thành lập năm 2019 và điều hành đến năm 2026. Dựa trên một nhóm chuyên gia, cơ quan này đã đặt mục tiêu thay thế các thủ tục hành chính truyền thống trong chính phủ bằng các nền tảng kỹ thuật số hiệu quả hơn; mục tiêu thứ hai là giảm tham nhũng. Sau cuộc xâm lược toàn diện của Nga, nhóm của Fedorov đã trở thành động lực chính trong chính phủ đối với chương trình máy bay không người lái của Ukraine. Vì việc mua sắm máy bay không người lái ban đầu nằm ngoài quy trình đấu thầu chính thức, cơ quan này đã có thể phần lớn điều hành quy trình thông qua sáng kiến ​​​​“Đường dây máy bay không người lái” của riêng mình. Đồng thời, họ bắt đầu xây dựng một cơ sở hạ tầng kỹ thuật số mới để quản lý chiến tranh bằng máy bay không người lái.

Một cuộc biểu tình ủng hộ Fedorov, Kyiv, Ukraine, tháng 8 năm 2026.Gleb Garanich / Reuters

Một số khả năng này, chẳng hạn như Delta – một hệ thống dựa trên điện toán đám mây để quản lý toàn bộ chiến trường – đã được thiết kế từ trước bởi các sáng kiến ​​dân sự do tình nguyện viên dẫn đầu. Nhưng Bộ Chuyển đổi Số đã cung cấp cho chúng sự hỗ trợ quan trọng từ chính phủ. Bộ này cũng đưa ra các phần thưởng cho các đơn vị quân đội triển khai thành công máy bay không người lái và sau đó là cho những đơn vị vận hành hệ thống hàng hải không người lái và robot mặt đất. Một số nhà phân tích quân sự lo ngại rằng những loại khuyến khích này có nguy cơ "trò chơi hóa" chiến tranh hoặc làm đơn giản hóa quá mức thực tế hoạt động. Tuy nhiên, bằng cách cung cấp phản hồi liên tục, các chương trình này cung cấp thông tin tình báo chiến trường theo thời gian thực có giá trị, cũng như các bộ dữ liệu phức tạp để đánh giá hiệu suất của vũ khí và các đơn vị.

Nhóm của Fedorov, dựa vào sự ủng hộ của Zelensky trong một thời gian, đã thúc đẩy các chính sách và cơ chế tài trợ mới để đẩy nhanh quá trình chuyển đổi số của quân đội. Họ cũng đặt mục tiêu tinh giản bộ máy hành chính quân sự và mang lại sự minh bạch hơn cho việc mua sắm phục vụ chiến tranh, vốn rất dễ bị tham nhũng. Hiện nay, hơn 900 công ty Ukraine sản xuất hàng nghìn mẫu máy bay không người lái và linh kiện. Để quản lý lĩnh vực khổng lồ và phân tán này, Bộ Quốc phòng đã đưa ra các hệ thống mới để phối hợp hậu cần, chứng nhận và triển khai.

Nhìn chung, những thay đổi này rất đáng kể. Từng bước một, máy bay không người lái đã cho phép lực lượng vũ trang Ukraine có được hoặc duy trì các khả năng mà trước đây chỉ có được từ tên lửa và không quân. Năm 2025, Ukraine đã đạt được sự cân bằng trên không với Nga dọc theo chiến tuyến; đến năm 2026, máy bay không người lái và tên lửa của Ukraine cũng có thể vươn tới các trung tâm chỉ huy và kiểm soát của Nga, cắt đứt hậu cần và ngăn chặn một số cuộc tấn công của Nga. Mặc dù Moscow vẫn có thể cạnh tranh về nguồn lực, sử dụng doanh thu dầu mỏ và chi tiêu nhà nước khổng lồ để tài trợ cho các hoạt động gây hấn của mình, nhưng kiến ​​trúc kỹ thuật số mới của Ukraine đã cho phép họ làm được nhiều việc hơn với ít nguồn lực hơn, nhân lên hiệu quả của các loại vũ khí cụ thể bằng cách kết nối các cảm biến, người điều khiển và các nền tảng tấn công thành một hệ thống thống nhất.

Vũ khí mới, phương pháp cũ

Mặc dù giá trị của chúng là không thể phủ nhận, những đổi mới này thường đến từ bên ngoài giới quân sự Ukraine, và đôi khi còn đi ngược lại với họ. Điều bị lu mờ bởi số lượng lớn binh lính dân sự được tuyển mộ sau năm 2022 là thực tế rằng quân đội Ukraine bắt đầu cuộc chiến với đội ngũ binh sĩ chuyên nghiệp, kế thừa các học thuyết và hệ thống chỉ huy truyền thống. Mặc dù quân đội đã thành lập Lực lượng Hệ thống Không người lái như một binh chủng riêng biệt vào năm 2024, các lữ đoàn cơ giới, bộ binh và thiết giáp truyền thống vẫn gánh chịu phần lớn gánh nặng chiến đấu trong khi tích hợp máy bay không người lái theo tốc độ riêng của mình. Và cũng như bất kỳ lực lượng vũ trang quốc gia lớn nào, hệ thống cấp bậc hiện tại đã chống lại sự thay đổi toàn diện. Nhiều chỉ huy đã coi máy bay không người lái như vũ khí – giống như họ coi xe tăng hoặc súng – nhưng lại không hiểu đầy đủ những thay đổi cấu trúc cần thiết để làm cho chúng hiệu quả.

Tương tự, ngành công nghiệp quốc phòng lâu đời của Ukraine, vốn dựa vào các mối quan hệ và hợp đồng hiện có, cũng đã phản đối sự cải tổ. Cho đến gần đây, việc ký kết hợp đồng mua máy bay không người lái vẫn là một lĩnh vực tương đối nhỏ. Mặc dù liên quan đến hàng trăm triệu đô la, nhưng các năng lực truyền thống đắt đỏ như pháo binh và các hệ thống vũ khí thông thường khác vẫn chiếm phần lớn ngân sách quốc phòng của Ukraine. Tuy nhiên, trong năm qua, cán cân đã thay đổi: các ưu tiên mua sắm của quân đội và các lợi ích tài chính xung quanh chúng đã bắt đầu điều chỉnh theo hướng chiến tranh tập trung vào máy bay không người lái. Và điều đó đã tạo ra những hình thức phản kháng mới.

Ngay từ những ngày đầu nhậm chức Bộ trưởng Quốc phòng, Fedorov và nhóm của ông đã trở thành mục tiêu của các chiến dịch bôi nhọ trên các kênh Telegram ẩn danh. Những chiến dịch này đã liên kết ông với nhiều vụ bê bối quân sự và cáo buộc tham nhũng trong ngành công nghiệp máy bay không người lái. Fedorov đổ lỗi cho các cuộc tấn công này là do các thế lực ngầm – các nhà thầu quốc phòng và những người có thế lực – những người cảm thấy bị đe dọa bởi sự thay đổi ưu tiên trong chiến tranh. Ví dụ, ông đã dẫn chứng những nỗ lực thành công của mình trong việc giảm giá một hợp đồng mua sắm pháo tầm ngắn đang trở nên lỗi thời do vùng tiêu diệt mục tiêu ngày càng mở rộng. Ông cũng cho biết Zelensky đã nhận được những lời phàn nàn dai dẳng rằng những người cải cách kỹ thuật số đang phá vỡ một hệ thống đang hoạt động và làm gián đoạn việc cung cấp thiết bị thiết yếu cho quân đội ở tiền tuyến.

Đồng thời, khi một lượng lớn kinh phí, đặc biệt là từ các đối tác quốc tế của Ukraine, được đổ vào công nghệ máy bay không người lái, các nhà thầu quốc phòng lâu năm và các nhân vật chính trị có quan hệ tốt đã tìm cách giành lấy một phần thị phần. Hiện nay, họ đang tích cực cạnh tranh với các công ty khởi nghiệp về máy bay không người lái để giành các hợp đồng này. Nhìn chung, những căng thẳng này đã gây áp lực lên Zelensky buộc ông phải chậm lại quá trình chuyển đổi quân sự – điều mà Fedorov đã thúc đẩy đẩy nhanh. Nhưng tổng thống đã không hiểu được mức độ quan tâm của công chúng đối với phương thức chiến tranh mới của Ukraine, và những kết quả đáng kể mà nó đã bắt đầu đạt được.

Áp lực từ bên dưới

Đến mùa xuân năm 2026, nếu các nhà thầu quốc phòng có những lo ngại về Fedorov, thì công chúng Ukraine ngày càng bất mãn với Syrsky, tổng tư lệnh quân đội Ukraine. Syrsky đã giành được một số chiến thắng chiến lược, bao gồm trận chiến Kyiv và giải phóng vùng Kharkiv trong năm đầu tiên của cuộc chiến tổng lực. Ông cũng đã áp dụng chiến tranh bằng máy bay không người lái, mở rộng việc mua sắm và tích hợp máy bay không người lái vào chiến trường, mặc dù đó là một phần của sự phát triển rộng lớn hơn của quân đội. Tuy nhiên, nhiều binh sĩ coi ông là một vị chỉ huy đề cao kỷ luật và sẵn sàng hy sinh mạng sống khi ông cho là cần thiết để đạt được mục tiêu quân sự.

Trong quân đội, Syrsky từ lâu đã tự hào về việc luôn sát cánh cùng tiền tuyến, đôi khi đến mức can thiệp sâu vào từng chi tiết nhỏ trên chiến trường. Nhưng cũng có một cảm giác ngày càng tăng trong giới sĩ quan và binh lính rằng ông ta bắt đầu coi trọng lòng trung thành cá nhân trong cơ cấu chỉ huy hơn là hiệu quả quân sự. Ông ta có xu hướng gạt bỏ những sĩ quan trẻ tài năng và sử dụng quyền kiểm soát việc thăng chức và nguồn lực để củng cố ảnh hưởng của mình. Theo một số binh lính và sĩ quan, những thói quen này có nguy cơ làm suy yếu khả năng sẵn sàng chiến đấu trên chiến trường, kể cả ở những khu vực trọng yếu nhất của mặt trận.

Sau đó, vào tháng Sáu, các nhà báo Ukraine công bố một cuộc điều tra gây chấn động, phơi bày những cáo buộc kinh hoàng về lạm dụng trong một trung đoàn tấn công – một đơn vị được Syrsky ưu ái đặc biệt. Những tiết lộ này bao gồm bằng chứng về bạo lực và giết người trái pháp luật trong đơn vị. Mặc dù một cuộc điều tra quân sự chính thức đã được tiến hành, nhưng sự chỉ trích của công chúng vẫn rất gay gắt và nhiều quân nhân đang tại ngũ đã lên tiếng. Nhiều người đổ lỗi trực tiếp cho cá nhân Syrsky vì đã để điều này xảy ra.

Sau vụ bê bối này, Zelensky đã đưa ra quyết định không đúng lúc khi sa thải Fedorov. Trong mắt nhiều người Ukraine, tổng thống đang đứng về phía những người phản đối cải cách. Gần như ngay lập tức, hàng nghìn người đã xuống đường ở Kyiv và các thành phố khác. Để xoa dịu làn sóng phản đối của công chúng, Zelensky đã nhanh chóng sa thải Syrsky và bổ nhiệm Thiếu tướng Mykhailo Drapatyi làm người thay thế, một lựa chọn được hoan nghênh rộng rãi. Drapatyi, 43 tuổi, gia nhập quân đội năm 2014 với tư cách là chỉ huy tiểu đoàn và thăng tiến qua các cấp bậc, đồng thời tham gia nhiều trận chiến quan trọng. Ông nổi tiếng với việc áp dụng các phương pháp mới, bao gồm cả chiến trường kỹ thuật số do Fedorov thúc đẩy, hỗ trợ các sĩ quan triển vọng, thách thức các lãnh đạo quân đội khi cần thiết và ủng hộ các chiến dịch giảm thiểu thương vong - một ưu tiên mà người Ukraine coi trọng.

Trong khi đó, Zelensky đã bổ nhiệm Khmara thay thế Fedorov. Từ năm 2011, Khmara – ở độ tuổi cuối 30 hoặc đầu 40 – đã phục vụ trong Alpha, đơn vị đặc nhiệm thuộc Cơ quan An ninh Ukraine, và được coi là người có lý lịch trong sạch. (Ông phải rời khỏi quân đội và chính thức trở thành thường dân trước khi đảm nhiệm chức vụ này, theo luật định phải do một thường dân nắm giữ.) Tuy nhiên, các động thái của Zelensky đã không giải quyết được căng thẳng ngầm giữa Bộ Quốc phòng và Bộ Tổng tham mưu quân đội. Theo luật, Bộ trưởng Quốc phòng có nhiệm vụ đề cử tổng tư lệnh cho tổng thống. Nhưng lần này, Zelensky lại một lần nữa tự mình lựa chọn người đứng đầu, tạo ra tình huống mà Bộ Tổng tham mưu vẫn cảm thấy mình phải chịu trách nhiệm trước tổng thống chứ không phải trước Bộ trưởng Quốc phòng.

Động lực đã mất?

Câu hỏi lớn hơn là sự biến động chính trị này sẽ ảnh hưởng đến cuộc chiến như thế nào. Fedorov bị sa thải đúng lúc những cải cách mà ông ủng hộ đang giúp Ukraine lật ngược tình thế chống lại Nga. Đến mùa xuân năm 2026, các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái tầm xa của Ukraine bắt đầu làm suy yếu một trong những lợi thế chiến lược lớn nhất của Nga: ngành dầu mỏ. Kyiv cũng tiếp tục làm gián đoạn hoạt động hậu cần của Nga ở phía nam, đặc biệt là ở Crimea, đồng thời tấn công các nhà máy lọc dầu trên khắp phần lãnh thổ châu Âu của Nga, bao gồm cả Moscow và St. Petersburg. Nhưng nhiều người tự hỏi liệu việc sa thải Fedorov có làm chậm lại tiến trình đó hay không.

Tại Nga, các nhà bình luận ủng hộ chiến tranh công khai hoan nghênh quyết định của Zelensky, coi đó là sự bác bỏ một trong những kiến ​​trúc sư chính của quá trình hiện đại hóa quân sự Ukraine. Vài giờ sau khi bị cách chức, đại diện của một số chính phủ nước ngoài và các công ty công nghệ quốc tế, bao gồm cả Bộ trưởng Quốc phòng Ý và Giám đốc điều hành của Palantir, Alex Karp, đã đề nghị ông các vị trí, nhưng ông đã từ chối. Zelensky cũng đã đề nghị ông một số vai trò khác tại Kyiv, nhưng Fedorov đều từ chối vì các vị trí đó có quyền ra quyết định hạn chế. Tuy nhiên, dường như ông chắc chắn sẽ có được một vị trí quan trọng trong chính phủ hoặc lĩnh vực quốc phòng sớm muộn gì.

Mặc dù Zelensky đã bổ nhiệm những nhà lãnh đạo có tư duy đổi mới để thay thế Fedorov và Syrsky, tương lai của hệ sinh thái chiến tranh kỹ thuật số của Ukraine vẫn còn bấp bênh. Không giống như Khmara, người nhậm chức mà không có đội ngũ nhân sự được xây dựng sẵn, Fedorov đã mang đến Bộ Quốc phòng đội ngũ mà ông đã xây dựng từ trước tại Bộ Chuyển đổi Kỹ thuật số. Mặc dù cho đến nay chỉ có một vài chuyên gia số hóa mà Fedorov đưa đến Bộ Quốc phòng đã rời đi, nhưng nhiều người khác có thể sẽ bị buộc phải ra đi. Bằng việc kêu gọi bầu cử, Fedorov đã báo hiệu một bước chuyển sang phe đối lập, làm dấy lên câu hỏi liệu mối quan hệ của ông với Zelensky có xấu đi hay không—và điều này sẽ có ý nghĩa gì đối với những cộng sự thân cận vẫn đang giữ các chức vụ chính thức.

Theo thiết kế, cơ sở hạ tầng chiến trường kỹ thuật số của Ukraine có khả năng phát triển nhanh chóng để đáp ứng các yêu cầu chiến đấu thay đổi. Hệ thống có thể hoạt động mà không cần Fedorov hoặc nhóm của ông, nhưng vẫn chưa rõ liệu nó có thể duy trì tốc độ phát triển cần thiết để luôn đi trước Nga hay không. Rủi ro trước mắt là mất đà phát triển.

Nền dân chủ bị đe dọa

Nền văn hóa dân chủ hình thành ở Ukraine năm 2014 và thúc đẩy các cuộc biểu tình mùa hè năm nay tiếp tục là một trong những thế mạnh quân sự lớn nhất của đất nước. Nhiều sự thích nghi quân sự quan trọng nhất của Ukraine đến từ cấp cơ sở—từ các binh sĩ và chỉ huy cá nhân mà còn từ các doanh nhân dân sự. Hàng trăm sáng kiến ​​tư nhân đã phát triển công nghệ, phần mềm, sản xuất và hậu cần theo những cách đã cải thiện đáng kể cách thức Ukraine chiến đấu. Quá nhiều đơn vị quân đội, doanh nhân, kỹ sư và nhà hoạt động dân sự hiện đang đầu tư vào hệ sinh thái này đến mức không thể bị phá vỡ bởi một quyết định chính trị duy nhất. Nhưng sự gián đoạn này có thể ảnh hưởng đến khả năng của Ukraine trong việc phát triển các tiến bộ mới trên chiến trường—vào thời điểm mà cục diện chiến tranh đang ở thế cân bằng.

Đối với Zelensky, những thiệt hại chính trị do các quyết định của ông trong mùa hè này gây ra là không thể khắc phục được. Người dân Ukraine nhìn chung vẫn đoàn kết ủng hộ tổng thống trước áp lực từ bên ngoài, kể cả sau khi Donald Trump trở lại Nhà Trắng vào năm 2025. Tuy nhiên, ông đã nhiều lần cho thấy mình không cùng quan điểm với người dân Ukraine bình thường. Ngay từ một năm trước, nỗ lực hạn chế vai trò của các cơ quan chống tham nhũng Ukraine đã gây ra các cuộc biểu tình lớn và làm giảm đáng kể niềm tin vào sự lãnh đạo của ông. Giờ đây, quyết định sa thải Fedorov càng củng cố thêm nhận định đó.

Cho đến mùa hè năm nay, Fedorov vẫn tránh sự chú ý, tự giới thiệu mình là một nhà quản lý chứ không phải một chính trị gia. Tuy nhiên, quyết định đột ngột cách chức ông của Zelensky – vì những lý do mà công chúng vẫn chưa hiểu – đã biến Fedorov thành một trong những nhân vật nổi tiếng nhất Ukraine chỉ sau một đêm. Giờ đây, lời kêu gọi bầu cử của Fedorov đã làm tăng đáng kể tầm quan trọng của vấn đề. Trong bài phát biểu qua video, Fedorov – mà không nêu tên cụ thể – một lần nữa nói về những thế lực có ảnh hưởng mạnh mẽ đã can thiệp vào chính phủ và quốc phòng, đồng thời chống lại những thay đổi mà Ukraine cần để duy trì ưu thế quân sự. Ông cũng khẳng định rằng, khi chiến tranh chưa có hồi kết, Ukraine cần một cuộc tranh luận rộng hơn về trách nhiệm chính trị và việc ra quyết định. Làm rõ bài phát biểu ban đầu mơ hồ nhưng gây bất ngờ của mình, cựu bộ trưởng cam kết sẽ vạch ra các vấn đề kỹ thuật và an ninh liên quan đến việc bỏ phiếu trong thời chiến – đặc biệt là đối với binh lính, người tị nạn và cư dân tiền tuyến – để tạo điều kiện cho một cuộc tranh luận thực tế về việc tổ chức bầu cử.

Một binh sĩ Ukraine chuẩn bị phóng máy bay không người lái, Kharkiv, Ukraine, tháng 8 năm 2026.Sofia Gatilova / Reuters

Dưới thiết quân luật, bầu cử bị cấm. Cho đến nay, chỉ có các cường quốc bên ngoài—Nga hoặc Hoa Kỳ—mới đặt câu hỏi về tính hợp pháp chính trị của Ukraine khi không có bầu cử. Hầu hết người Ukraine cho rằng việc bỏ phiếu trong thời chiến là nguy hiểm và không thực tế, lo ngại rằng việc tổ chức bầu cử sẽ chỉ làm phân tán sự chú ý, tiền bạc và nỗ lực khỏi mặt trận. Nhưng ông Zelensky đang ở năm thứ bảy trên cương vị tổng thống, theo hiến pháp cho phép hai nhiệm kỳ liên tiếp, mỗi nhiệm kỳ năm năm. Sau khi đưa ra những quyết định quan trọng và không được lòng dân, ông ngày càng tạo cảm giác rằng mình đã ngừng nắm bắt tâm trạng của đất nước. Thông báo của ông Fedorov có thể không dẫn đến sự thay đổi ngay lập tức, nhưng nó đã khơi mào một cuộc tranh luận có thể diễn ra trong những tháng và năm tới.

Cho đến nay, khi nói đến vấn đề tổ chức bầu cử, dường như Ukraine sẽ biết khi nào thời điểm đến: vào một thời điểm nào đó, trong một xã hội năng động và thẳng thắn, ngay cả trong thời chiến, chính người dân Ukraine sẽ đòi hỏi trách nhiệm giải trình dân chủ. Điều này không có nghĩa là Fedorov sẽ tự động được lòng dân nếu ông quyết định tranh cử. Lời kêu gọi bỏ phiếu trong thời chiến của ông đã khiến một số nhân vật công chúng và chính trị gia từng ủng hộ ông khi còn là bộ trưởng quốc phòng xa lánh. Họ coi sự can thiệp của ông hiện nay không phải là một nỗ lực thúc đẩy trách nhiệm giải trình mà là một thách thức chính trị công khai đối với Zelensky – một thách thức có nguy cơ làm lu mờ những cải cách mà Fedorov từng ủng hộ trước đây. Với việc chiến tranh có khả năng tiếp diễn trong tương lai gần, câu hỏi cấp bách mà đất nước đang phải đối mặt hiện nay là người dân nên được trao quyền trực tiếp tham gia vào diễn biến cuộc chiến đến mức độ nào: chiến đấu như thế nào, bằng phương tiện nào, theo chiến lược nào và với tầm nhìn rộng lớn hơn nào cho quốc phòng.

Sự trỗi dậy của chiến tranh bằng máy bay không người lái đã làm cho chiến lược quân sự trở nên toàn diện hơn, trao cho nhiều người hơn—từ đại diện xã hội dân sự và các nhà đổi mới công nghệ đến các thành viên của các đơn vị quân đội tiền tuyến—chuyên môn và tầm ảnh hưởng để định hình nó. Điều đó có nghĩa là, ở cấp độ quần chúng, sự tham gia vào cuộc chiến nhiều hơn bao giờ hết. Nhưng đối với các nhà lãnh đạo đất nước, nó cũng tạo ra một nhóm tiếng nói mới đầy quyền lực cần được xem xét và chịu trách nhiệm—những tiếng nói mà trong tương lai, rất có thể sẽ đòi hỏi tiếng nói lớn hơn nữa.

NATALIYA GUMENYUK là một nhà báo người Ukraina và là Giám đốc điều hành của Public Interest Journalist Lab. Bà là tác giả của cuốn sách sắp xuất bản " Cuộc cách mạng máy bay không người lái: Người Ukraina đã thay đổi cách thức tiến hành chiến tranh như thế nào" .

Nguồn: The Future of Ukraine’s Drone Democracy

https://www.foreignaffairs.com/ukraine/future-ukraines-drone-democracy