4992 - Làm sao giảm giá xăng dầu?

Hiếu Chân

Khi những lá phiếu đầu tiên của cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ 2026 bắt đầu được North Carolina và một số tiểu bang gửi cho cử tri sáng Thứ Sáu, 4 Tháng Chín, giá dầu diesel vọt lên mức kỷ lục, bình quân $5.85 mỗi gallon, theo tường trình của hãng tin AP. Giá xăng cũng tăng lên mức bình quân $4.15/gallon, cao hơn gần $1/gallon so với cùng kỳ năm ngoái, và lần đầu tiên giá xăng cao hơn $4/gallon trong dịp Lễ Lao Động, theo hãng bảo hiểm xe hơi AAA.

Giá xăng tại một trạm xăng ở Brooklyn, thành phố New York, vào ngày 4 Tháng Chín, trước dịp Lễ Lao Động. (Hình minh họa: Spencer Platt/Getty Images)

Ai cũng biết, giá xăng dầu tăng tất nhiên kéo chi phí vận chuyển các mặt hàng tiêu dùng hàng ngày lên và người đi chợ sẽ sớm chóng mặt khi đọc giá hàng trên các quầy kệ siêu thị. Và ai cũng biết, giá cả leo thang khi cử tri Mỹ bắt đầu bầu cử là cơn ác mộng của ông Trump, của đảng Cộng Hòa. Trong chiến dịch tranh cử tổng thống năm 2024, ông Trump cam kết sẽ cắt giảm một nửa giá năng lượng. Thực tế đang diễn ra ngược lại, giá nhiên liệu tại các cây xăng tăng vọt, ngược chiều với tỷ lệ ủng hộ ông Trump trong các cuộc thăm dò dư luận.

Và thay vì tìm nguyên nhân thực sự và đề ra chính sách kéo giá năng lượng xuống, ông và các quan chức hàng đầu của ông lại đổ lỗi cho một yếu tố khác: Ukraine; đồng thời vẽ ra một cái bánh về tương lai xán lạn để xoa dịu nỗi bất an của cử tri: thỏa thuận dầu khí với Venezuela.

Đổ thừa Ukraine

Bất cứ ai có đầu óc bình thường đều biết, giá xăng dầu tăng là do quyết định gây chiến với Iran của Trump, khi ông phớt lờ những cảnh báo từ các quan chức quân sự và tình báo dày dạn kinh nghiệm của nước Mỹ. Họ từng cảnh báo nhiều lần rằng một khi bị tấn công quân sự, Iran sẽ phong tỏa eo biển Hormuz, nơi có 20% sản lượng dầu khí của thế giới đi qua, nguồn cung gián đoạn sẽ đẩy giá xăng dầu lên cao. Đây chính xác là những gì đang diễn ra.

Ấy thế nhưng, xuất hiện trên chương trình Fox & Friends ngày cuối Tháng Tám, Bộ Trưởng Tài Chính Scott Bessent đổ trách nhiệm làm tăng giá năng lượng phần lớn cho Ukraine: “Chúng ta đang trải qua một cú sốc năng lượng vào lúc này do hai nguyên nhân: thứ nhất là cuộc chiến ở Ukraine – vì Ukraine đã quyết định muốn phá hủy các cơ sở năng lượng và nhà máy lọc dầu của Nga, tạo ra áp lực tăng giá trên toàn cầu; và thứ hai là xung đột tại Iran,” ông Bessent nói.

Quả thật trong thời gian qua, Ukraine tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng nằm sâu trong lãnh thổ nước Nga, bắn cháy hàng chục nhà máy lọc dầu, phá hoại các tuyến ống dẫn xăng dầu. Ukraine thành công tới mức ở nước Nga nay xăng dầu được bán theo khẩu phần, lái xe phải xếp hàng nhiều giờ để mua xăng, và chỉ được mua theo ngày chẵn/ngày lẻ tương ứng với bảng số xe, mỗi xe chỉ được mua từ 20 lít đến tối đa 50 lít… Từng được coi là “kho dầu của thế giới,” nay Nga phải nhập cảng xăng thành phẩm từ Belarus, Kazakhstan, Morocco và Turkey trong khi cấm xuất cảng xăng dầu đến hết Tháng Giêng 2027 để ưu tiên cho tiêu dùng nội địa.

Nhưng không thể trách người Ukraine: họ đang trong cuộc kháng chiến sinh tử hơn năm năm rồi, các thành phố của họ liên tục bị bắn phá và họ phải bằng mọi cách huỷ diệt nguồn tiếp liệu và cỗ máy tài chính nuôi dưỡng cuộc xâm lăng của Vladimir Putin. Kiev đã nhiều lần đề nghị, nếu Putin từ bỏ chiến tranh, ngồi vào bàn đàm phán tìm một giải pháp hòa bình công bằng thì việc tấn công cơ sở năng lượng Nga sẽ chấm dứt, dòng chảy xăng dầu và khí đốt sẽ tiếp tục!

Thay vì yêu cầu Nga chấm dứt hành động xâm lược, ông Bessent lại mời Bộ Trưởng Tài Chính Anton Siluanov của Nga tới Mỹ dự hội nghị bộ trưởng nhóm 20 nền kinh tế lớn (G20) đầu tuần này và còn hội đàm song phương với ông ta! Hành động của Bessent gây phẫn nộ sâu sắc cho các đồng minh Châu Âu vốn dĩ đã cùng Washington tẩy chay Moscow tại các hội nghị quốc tế kể từ khi Nga xâm lược Ukraine Tháng Hai 2022.

Dù đổ lỗi cho Ukraine làm giá nhiên liệu cao nhưng chính quyền Trump hầu như không thể làm gì để thay đổi. Washington không thể buộc Kiev ngừng tấn công mạng lưới năng lượng Nga bởi vì, sau khi cắt viện trợ Ukraine, phản bội chính nghĩa của dân tộc này, ông Trump không còn lá bài nào để buộc người Ukraine phải hành động theo chỉ thị của ông nữa.

“Bánh vẽ Venezuela”

Cuối tuần trước, Tổng Thống Trump công bố trên Truth Social Hoa Kỳ vừa “thoả thuận với Venezuela hợp đồng dầu khí lớn nhất trong lịch sử thế giới,” theo đó “Hoa Kỳ sẽ kiểm soát hơn 65 tỷ thùng dầu trữ lượng đã chứng minh ở Venezuela mà người đóng thuế Mỹ sẽ không tốn xu nào.” “Thương vụ lịch sử này sẽ tăng hơn gấp đôi trữ lượng dầu mỏ của Mỹ, tăng đáng kể nguồn cung dầu của chúng ta, sẽ làm giảm đáng kể giá xăng cho mọi người Mỹ thật lâu trong tương lai trong khi giúp đưa Venezuela vào con đường tới thành công lớn lao và thịnh vượng vĩ đại,” ông Trump viết.

Cho đến nay, chi tiết của “thỏa thuận lịch sử” này chưa được công bố, nhưng theo Fact Sheet mà Toà Bạch Ốc đưa ra ngày 1 Tháng Chín, chính quyền lâm thời của Venezuela cấp cho công ty North American Blue Energy Partners (NABEP) “nhượng quyền” (concession) 100 năm ở 17 giếng dầu có trữ lượng được chứng minh là 65 tỷ thùng dầu. NABEP nhượng lại cho Văn Phòng Vốn Chiến Lược của Bộ Chiến Tranh Hoa Kỳ 35% cổ phần, giá trị hàng tỷ đô la, nhượng cho Bộ Ngoại Giao quyền mua theo giá sản xuất 20% sản lượng của các mỏ dầu hiện nay và tương lai của NABEP, “bảo đảm nguồn cung ổn định dầu giá thấp tạo điều kiện làm đầy trở lại kho dầu Dự Trữ Chiến Lược (SPR) mà ông Joe Biden đã làm cạn xuống mức chưa từng thấy”…

Tổng thống lâm thời của Venezuela, bà Delcy Rodriguez cũng nói thoả thuận sẽ mang lại cho Caracas khoảng $100 tỷ vốn đầu tư và $200 tỷ tiền thuế.

Nhưng thoả thuận được đàm phán trong vòng bí mật, và theo Reuters nó không qua tiến trình xét chọn cạnh tranh nên chúng ra không biết đối tác tư nhân của chính phủ Mỹ được lựa chọn như thế nào, tại sao NABEP – một công ty “đáng ngờ” (dubious) thuộc sở hữu của Alejandro Betancourt, một tỷ phú đang sinh sống tại Anh, bị coi là “tham nhũng khét tiếng” ở Venezuela và là đối tượng điều tra tham nhũng, rửa tiền ở nhiều quốc gia trên thế giới – lại được Washington chọn để kiểm soát và khai thác lượng dầu bằng 20% tổng trữ lượng của Venezuela và suýt soát tổng trữ lượng dầu mỏ của chính Hoa Kỳ?

Ngoài những trở ngại pháp lý và thực tiễn, chẳng hạn như thoả thuận ra đời dưới bóng pháo hạm của Hải Quân Mỹ, được ký kết bởi một tổng thống tạm quyền không chính danh, trái với Hiến Pháp Venezuela, chưa chắc các chính phủ tương lai của Caracas sẽ tuân thủ hay sẽ huỷ bỏ nó thì dự án đầy tham vọng này cũng phải mất nhiều năm mới có thể bắt đầu cho kết quả. Vì vậy, nói “thoả thuận [với Venezuela] làm tăng đáng kể nguồn cung dầu của Mỹ, làm giảm đáng kể giá xăng cho mọi người Mỹ” là một ảo tưởng.

Vấn đề là điểm nghẽn Hormuz

Đúng là Venezuela có nguồn dầu mỏ lớn nhất thế giới và ngành công nghiệp dầu khí phát triển, từng khai thác tới 3.5 triệu thùng dầu mỗi ngày năm 1997, nhưng sau đó dưới chế độ “xã hội chủ nghĩa” (chavismo) của Hugo Chavez rồi Nicolas Maduro, năng lực này ngày càng tàn lụi. Năm 2007 Chavez ra lệnh tịch thu không bồi thường tài sản của các công ty dầu khí nước ngoài, các tập đoàn ConocoPhillips và ExxonMobil của Mỹ tháo chạy, chỉ còn Chevron cầm cự theo hợp đồng với công ty dầu khí quốc doanh Petróleos de Venezuela, S.A. (PDVSA).

Từ đó đến nay, ngành dầu khí Venezuela liên tục lao dốc do tham nhũng trầm trọng, quản lý yếu kém kiểu cha chung không ai khóc và các biện pháp cấm vận khắc nghiệt của Mỹ. Hiện theo Tổ Chức Năng Lượng Quốc Tế (IEA) Venezuela chỉ khai thác được tối đa 1.12 triệu thùng dầu mỗi ngày, cơ sở thiết bị và hạ tầng kỹ thuật dầu khí xuống cấp thảm hại. “Tham nhũng lan tràn tới mức công nhân thà ăn cắp thiết bị bán ra thị trường chợ đen hơn là làm việc mà không được trả lương,” Giáo Sư Miguel Tinker Salas, chuyên về lịch sử Mỹ Latinh tại Pomona College ở California nhận xét.

Để phục hồi năng lực khai thác và lọc dầu của Venezuela cần có một lượng vốn khổng lồ và nhiều năm làm việc của các công ty giàu kinh nghiệm. Đằng này, các tập đoàn dầu khí lớn của Mỹ, từng đầu tư và hoạt động nhiều năm ở Venezuela trước đây như ExxonMobil, ConocoPhillips đều vắng bóng; Chevron vừa thông báo sẽ đổ thêm $7 tỷ mở rộng hoạt động nhưng không nằm trong khuôn khổ thoả thuận mà ông Trump công bố. Chính quyền Trump đã chọn liên doanh với NABEP, được cho là công ty dầu khí lớn thứ hai ở Venezuela sau Chevron, nhưng năng lực sản xuất chỉ đạt khoảng 200,000 thùng dầu mỗi ngày!

Kết quả là thỏa thuận Venezuela của ông Trump không thể tác động ngay lập tức lên giá dầu thô, giá xăng và dầu diesel tại các trạm xăng của Mỹ.

Giải pháp hợp lý hơn cho bài toán giá xăng là phải mở lại eo biển Hormuz để tàu dầu tự do thông thương như trước ngày 28 Tháng Hai năm nay. Và như chúng tôi đã thưa trong một bài trước, để mở lại eo biển Hormuz như thời trước chiến tranh, Mỹ cần vận dụng hợp lý luật pháp quốc tế, nhất là Công Ước Liên Hiệp Quốc về Luật Biển (UNCLOS 1982) và sự tham gia của đồng minh, nhất là những quốc gia có lợi ích từ tự do hàng hải trong vùng Vịnh Ba Tư như Liên Âu, Nhật Bản, Trung Quốc và Ấn Độ. Đừng trông mong gì vào thoả thuận dầu khí với Venezuela hoặc Ukraine ngừng các vụ tấn công chiến lược. Còn nếu chính quyền Trump tiếp tục ngạo mạn, một mình một chợ, và chìm trong ảo tưởng thì người Mỹ còn phải chịu giá xăng cao một thời gian dài nữa.

https://www.nguoi-viet.com/binh-luan/lam-sao-giam-gia-xang-dau/