5092 - Houthi thắng thế ở Yemen, đẩy Mỹ vào thế khó mới

Anh Vũ RFI

Một cuộc tiến công chớp nhoáng của lực lượng Houthi được Iran hậu thuẫn đang làm thay đổi cán cân tại Yemen. Nhóm vũ trang này đang tiến tới kiểm soát hoàn toàn tuyến hàng hải chiến lược qua Biển Đỏ. Một kịch bản ác mộng với Ả Rập Xê Út, đồng thời đặt chính quyền Donald Trump vào tính thế đặc biệt khó xử khi cuộc chiến với Iran đã kéo dài sang tháng thứ bảy.

Những người ủng hộ lực lượng Houthi tập hợp biểu tình chống liên minh do Ả Rập Xê Út dẫn đầu, Sanaa, Yémen, ngày 17/07/2026. © AP Photo/Osamah Abdulrahman

Houthi đang mở rộng kiểm soát dọc bờ biển Yemen về phía nam, gia tăng khả năng gây sức ép đối với eo biển Bab el-Mandeb, cửa ngõ nối Biển Đỏ với Vịnh Aden. Hôm thứ Sáu (11/09) tuần qua, lực lượng này đã chiếm đảo Perim, nằm ngay giữa eo biển có giá trị chiến lược đối với hoạt động hàng hải quốc tế.

Nếu Houthi kiểm soát hoặc phong tỏa được Bab el-Mandeb, Iran sẽ có khả năng gây sức ép đồng thời đối với hai nút thông thương năng lượng quan trọng của thế giới: eo biển Hormuz ở phía đông bán đảo Ả Rập và Bab el-Mandeb ở phía tây.

David Schenker, cựu trợ lý ngoại trưởng Mỹ phụ trách các vấn đề Cận Đông trong nhiệm kỳ đầu của Donald Trump, hiện làm việc tại Washington Institute for Near East Policy, nhận định với Reuters:  “Đây luôn là kịch bản tồi tệ nhất: Iran có thể gây ảnh hưởng không chỉ tại eo biển Hormuz mà cả Bab el-Mandeb, hai trong số những nút giao thông năng lượng hàng đầu thế giới…Đó là một đòn bẩy khổng lồ mà Iran đang nắm trong tay.”

Washington không thể đứng ngoài, nhưng cũng khó can thiệp

Vấn đề đối với chính quyền tổng thống Donald Trump là Washington không dễ chấp nhận việc Bab el-Mandeb bị đóng cửa, bởi điều đó có thể đẩy giá năng lượng lên cao, làm gián đoạn thương mại toàn cầu và tạo thêm áp lực kinh tế trong nước.

Nhưng lựa chọn còn lại, trực tiếp tấn công Houthi trở lại, cũng đầy rủi ro.

Quân đội Mỹ hiện đã phải phân bổ đáng kể lực lượng hải quân, không quân và năng lực phòng không cho cuộc đối đầu với Iran. Một chiến dịch mới tại Yemen sẽ buộc Washington phải mở thêm một mặt trận, trong khi Houthi từng chứng minh khả năng chống chịu trước các chiến dịch quân sự của Ả Rập Xê Út và Mỹ.

Ba nguồn tin nói với Reuters rằng thái tử Ả Rập Xê Út, Mohammed bin Salman đã điện đàm với ông Trump hôm thứ Năm (10/09) để đề nghị Mỹ hỗ trợ quân sự chống Houthi. Tuy nhiên, Washington được cho là đã từ chối can thiệp trực tiếp vào thời điểm hiện tại, thay vào đó cam kết hỗ trợ tình báo.

Cách tiếp cận này phản ánh một bài toán khó của chính quyền Trump: Mỹ muốn bảo đảm tự do hàng hải nhưng không muốn trở thành lực lượng trực tiếp gánh trách nhiệm bảo vệ tuyến hàng hải đó.

Một quan chức cấp cao trong chính quyền Trump nói Washington tập trung vào các lợi ích an ninh quốc gia, trong đó có bảo đảm tự do hàng hải ở Biển Đỏ, đồng thời muốn trao cho các đối tác khu vực vai trò chủ đạo trong việc xử lý các thách thức an ninh.

Hai eo biển, một sức ép đối với kinh tế toàn cầu

Tầm quan trọng của Bab el-Mandeb càng lớn trong bối cảnh eo biển Hormuz đã bị ảnh hưởng bởi cuộc chiến với Iran.

Trước chiến tranh, khoảng một phần năm nguồn cung dầu mỏ toàn cầu đi qua Hormuz. Nếu Bab el-Mandeb cũng bị đóng cửa hoặc hoạt động hàng hải tại đây bị hạn chế nghiêm trọng, thêm khoảng 7% nguồn cung dầu mỏ toàn cầu và khoảng 12% thương mại quốc tế có thể chịu tác động.

Điều đó đồng nghĩa với việc Iran và các lực lượng đồng minh có thể gây sức ép lên cả hai tuyến vận chuyển năng lượng chủ chốt ở hai đầu bán đảo Ả Rập.

Đây là điều đặc biệt nhạy cảm đối với Ả Rập Xê Út. Sau khi giao thông qua Hormuz bị gián đoạn, Riyadh đã tăng cường vận chuyển dầu từ các cảng trên Biển Đỏ. Một  khi eo biển Bab el-Mandeb không an toàn, các lựa chọn xuất khẩu của nước này cũng sẽ bị thu hẹp.

Với Trump, tác động kinh tế cũng mang ý nghĩa chính trị. Giá xăng cao do chiến tranh đã trở thành một vấn đề gây sức ép đối với đảng Cộng Hòa trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11.

Stephen Wertheim, chuyên gia cao cấp tại Carnegie Endowment for International Peace, cho rằng chỉ vài tuần trước, Trump còn theo đuổi một chiến lược tương đối rõ ràng: gây sức ép đối với nền kinh tế Iran nhưng hạn chế giao tranh quân sự ở mức không gây tổn hại lớn tới kinh tế Mỹ. “Houthi đã phá vỡ kế hoạch của Trump,” Wertheim nói.

Mỹ đứng trước một lựa chọn lưỡng nan

Các nhà phân tích và cựu quan chức Mỹ cho rằng Washington hiện đứng trước hai lựa chọn đều không dễ dàng.

Một là sử dụng lực lượng Mỹ để đẩy lùi Houthi, qua đó bảo vệ tuyến hàng hải và ngăn Iran mở rộng ảnh hưởng tới Bab el-Mandeb.

Hai là để Ả Rập Xê Út và các đồng minh trong khu vực, cùng chính phủ Yemen được quốc tế công nhận, tự đối phó với Houthi.

Nhưng lựa chọn thứ hai có thể khiến Mỹ mất khả năng kiểm soát diễn biến tại một tuyến hàng hải chiến lược, trong khi lựa chọn thứ nhất có nguy cơ kéo Washington trở lại một cuộc chiến mà ông Trump từng tìm cách rút khỏi.

Việc Mỹ tấn công Houthi có thể phá vỡ thỏa thuận đạt được năm ngoái, theo đó Washington ngừng oanh kích lực lượng này để đổi lấy việc Houthi dừng các cuộc tấn công nhằm vào tàu thuyền trên Biển Đỏ. Nếu thỏa thuận sụp đổ, các căn cứ và tàu chiến Mỹ có thể trở thành mục tiêu của tên lửa và drone từ Yemen.

Houthi trở thành bài toán ngoài dự tính

Điểm đáng chú ý là Houthi không nhất thiết phải đánh bại Mỹ về mặt quân sự để đạt được mục tiêu chiến lược. Chỉ riêng khả năng đe dọa một tuyến hàng hải quan trọng cũng đủ buộc Washington và các đồng minh phải phân bổ thêm nguồn lực, đối mặt với nguy cơ giá năng lượng tăng và tính toán lại chiến lược tại Trung Đông.

Trong khi Washington muốn tập trung sức ép kinh tế lên Iran và hạn chế các hoạt động quân sự tốn kém, bước tiến của Houthi tại Yemen đang khiến chiến lược đó trở nên khó thực hiện hơn.

Nếu Houthi củng cố được vị trí tại Bab el-Mandeb, Washington sẽ phải đối mặt với một thực tế mới: Iran không nhất thiết cần trực tiếp kiểm soát cả hai eo biển. Chỉ cần các lực lượng đồng minh đủ khả năng đe dọa một trong hai nút thắt giao thông, Teheran đã có thêm một công cụ gây sức ép đáng kể lên thị trường năng lượng, thương mại toàn cầu và đích cuối cùng là chính sách của Mỹ.

Và đó có thể là điều khiến Yemen từ một mặt trận bên lề trở thành một trong những điểm quyết định của cuộc đối đầu Mỹ-Iran.