5161 - Những điều cần biết về hội nghị thượng đỉnh Trump-Xi tại Washington
Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình ra hiệu khi chào đón Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Bắc Kinh, Trung Quốc, ngày 15 tháng 5 năm 2026. (REUTERS/Evan Vucci/Pool)
- Hiện chỉ có một sự tạm lắng trong cuộc đối đầu giữa Mỹ và Trung Quốc, chứ không phải là một sự hòa giải thực sự, cả hai bên đều đang cố gắng giành lợi thế trong khi tránh leo thang xung đột.
- Tại cuộc họp sắp tới, các nhà lãnh đạo có thể sẽ cố gắng hạn chế khả năng xoay sở của phía bên kia về vấn đề an toàn trí tuệ nhân tạo, Đài Loan và khoáng sản quan trọng.
- Mặc dù sự tạm ngừng đối đầu vẫn còn mong manh và tiến triển từng bước nhỏ, cả hai bên vẫn tiếp tục coi đó là điều đáng ưu tiên hơn so với xung đột công khai.
Sự tạm lắng mong manh này không thể kéo dài vô thời hạn. Vào thứ Năm tại Nhà Trắng, hai nhà lãnh đạo sẽ có cuộc gặp trực tiếp lần thứ ba trong vòng chưa đầy một năm, và mỗi bên sẽ tìm cách kéo dài sự tạm lắng theo những cách có lợi cho mình. Nhưng một số vấn đề trong chương trình nghị sự cuối cùng có thể trở thành điểm mấu chốt phá vỡ giai đoạn ổn định tương đối hiện tại.
Khuôn khổ ngoại giao
Bắc Kinh đang cố gắng bao bọc chính quyền Trump trong một khuôn khổ ngoại giao mà các nhà lãnh đạo Trung Quốc hy vọng sẽ kiềm chế hành động của Mỹ và khiến Washington dễ đoán hơn. Trong lần gặp gỡ gần nhất giữa hai nhà lãnh đạo, tại Bắc Kinh hồi tháng 5, Trung Quốc đã thúc đẩy điều mà họ gọi là “ổn định chiến lược mang tính xây dựng”. Theo Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị , điều này có nghĩa là hai bên nên “mở rộng danh sách hợp tác, tạo ra nhiều chương trình nghị sự tích cực hơn, đồng thời thu hẹp danh sách các vấn đề và quản lý các rủi ro và mối nguy hiểm tiềm tàng khác nhau”. Điều này đòi hỏi “phía Mỹ phải xử lý các vấn đề liên quan đến Đài Loan hết sức thận trọng”, ông nói thêm. Nói cách khác, Bắc Kinh muốn Washington ngừng chỉ trích Trung Quốc và kiềm chế các hành động gây hấn với nước này.
Bắc Kinh đã từng thử cách tiếp cận tương tự với chính quyền Obama khi đề xuất “kiểu quan hệ cường quốc mới” hơn một thập kỷ trước. Khi Hoa Kỳ hành động theo những cách mà Bắc Kinh phản đối, các nhà lãnh đạo Trung Quốc muốn có thể tuyên bố những hành động đó là vi phạm các điều khoản đã được thỏa thuận trong quan hệ Mỹ-Trung, và sau đó sử dụng điều đó để gây sức ép lên Washington. Nhưng cách tiếp cận này lại có vấn đề đối với Trung Quốc. Hầu như không ai phía Hoa Kỳ chú ý đến ngôn ngữ này. Rất ít người ngoài giới chuyên gia theo dõi Trung Quốc biết đến sự tồn tại của nó.
Trong khi đó, về phía Mỹ, chính quyền Trump đã nói với tất cả mọi người trừ Trung Quốc rằng mục tiêu của việc tạm dừng đàm phán hiện tại là để câu giờ nhằm phá vỡ sự thống trị của Trung Quốc đối với chuỗi cung ứng đất hiếm. Một khi điều đó được giải quyết, chính quyền dự định sẽ quay trở lại các biện pháp cứng rắn chống lại Trung Quốc. Bắc Kinh đã nắm bắt được cách tiếp cận đó và đang tìm cách ngăn chặn việc phá vỡ sự thống trị này.
Trung Quốc có lẽ cũng muốn sử dụng cuộc gặp này để thiết lập các điều kiện cho các cuộc gặp trong tương lai. Ông Tập Cận Bình có thể sẽ thúc đẩy việc ông Trump đến thăm Trung Quốc vào tháng 11 để tham dự Hội nghị Thượng đỉnh các nhà lãnh đạo kinh tế Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC). Nếu ông Trump thực hiện chuyến đi đó, hai bên đã nhất trí rằng ông Tập sẽ đáp lại bằng cách tham dự Hội nghị thượng đỉnh Nhóm G20 tại Miami vào tháng 12. Điều đó sẽ đảm bảo các cuộc gặp thượng đỉnh cấp lãnh đạo cho đến cuối năm 2026, mang lại cho Trung Quốc mức độ ổn định mà họ đang tìm kiếm, bởi vì ông Trump có thể sẽ tránh các hành động có khả năng làm gián đoạn bất kỳ chuyến thăm nào. Trên thực tế, Bắc Kinh hy vọng rằng lời hứa về các cuộc gặp ngoại giao trong tương lai sẽ đạt được điều mà ngôn ngữ “ổn định chiến lược mang tính xây dựng” của họ cho đến nay vẫn chưa làm được.
Cạnh tranh và an toàn của AI
Trong những ngày gần đây, trí tuệ nhân tạo (AI) đã nhanh chóng trở thành vấn đề hàng đầu trong chương trình nghị sự của Mỹ và Trung Quốc. Hoa Kỳ và Trung Quốc đang trong một cuộc cạnh tranh khốc liệt về AI. Cả hai bên đều coi AI là một công nghệ chiến lược sẽ tác động đến cán cân quyền lực tổng thể trên cả lĩnh vực kinh tế và an ninh. Cả hai bên đều lo ngại về rủi ro an ninh, nhưng họ lại nhìn nhận những rủi ro đó theo những cách khác nhau, khiến việc hợp tác trở nên khó khăn.
Hai lời phàn nàn hàng đầu của Mỹ về cách tiếp cận trí tuệ nhân tạo (AI) của Trung Quốc là việc "chắt lọc" – các công ty Trung Quốc sử dụng mô hình của Mỹ để đào tạo mô hình của riêng họ – và khả năng các đối tượng bất hảo có thể sử dụng các mô hình của Trung Quốc theo những cách nguy hiểm. Đầu tháng này, Cơ quan An ninh mạng và Cơ sở hạ tầng (CISA) của Mỹ, cùng với Cục Điều tra Liên bang (FBI) và Cơ quan An ninh Quốc gia (NSA), đã đưa ra một cảnh báo công khai cáo buộc sáu công ty AI của Trung Quốc sử dụng các mô hình tiên tiến của Mỹ để đào tạo mô hình của riêng họ, "chắt lọc" một cách không phù hợp bí quyết độc quyền của Mỹ theo những cách làm suy yếu cạnh tranh công bằng và có thể cấu thành hành vi đánh cắp sở hữu trí tuệ. Chính quyền Trump được cho là đang xem xét hành động chống lại các công ty này. Vào tháng 7, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent tuyên bố , "Chúng tôi đang tìm thấy dấu vết của các mô hình ngôn ngữ lớn của Mỹ trên nhiều mô hình của Trung Quốc, và điều đó là không thể chấp nhận được", và rằng, nếu thực sự có hành vi đánh cắp sở hữu trí tuệ, "chúng tôi có khả năng trừng phạt họ vì hành vi đánh cắp này". Trong khi đó, tại Quốc hội, có một "Đạo luật An ninh Truy cập Từ xa" lưỡng đảng và lưỡng viện, nếu được thông qua, sẽ cắt đứt các lỗ hổng trung tâm dữ liệu của nước thứ ba mà các công ty Trung Quốc sử dụng để truy cập vào điện toán của Mỹ nhằm đào tạo các mô hình tương tự.
Washington cũng muốn các công ty trí tuệ nhân tạo (AI) của Trung Quốc áp dụng các biện pháp bảo vệ an toàn tốt hơn, chia sẻ nhiều thông tin hơn về các thông số an toàn mà họ đang sử dụng, và minh bạch hơn về hiệu suất của các mô hình trong quá trình thử nghiệm an toàn trước khi phát hành. Cả mô hình của Mỹ và Trung Quốc đều tích hợp các biện pháp bảo vệ – ví dụ, chúng có thể từ chối trả lời các câu hỏi về cách chế tạo vũ khí sinh học hoặc, trong các mô hình của Trung Quốc, tuân thủ các hướng dẫn kiểm duyệt của Bắc Kinh. Nhưng các biện pháp bảo vệ của Trung Quốc thường kém mạnh mẽ hơn nhiều so với các biện pháp bảo vệ của Mỹ, và chúng dễ bị gián đoạn hơn . Washington lo ngại rằng các tác nhân bất hảo có thể lạm dụng AI của Trung Quốc để thực hiện các cuộc tấn công mạng, phát triển vũ khí sinh học hoặc hỗ trợ các hoạt động khác mà các mô hình của Mỹ được thiết kế để tránh.
Bắc Kinh coi những lời phàn nàn của Mỹ về việc phổ biến thông tin và các rào cản là một nỗ lực nhằm cản trở sự phát triển trí tuệ nhân tạo (AI) của Trung Quốc. Các nhà lãnh đạo Trung Quốc cũng có những lo ngại riêng về an toàn AI, và những lo ngại này không chỉ ra một hướng đi rõ ràng trong hợp tác an toàn với Hoa Kỳ. Mối quan ngại hàng đầu của họ là các mô hình AI có thể là mối đe dọa đối với sự cai trị của Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) trong nước. Đầu tháng này, Bộ trưởng An ninh Quốc gia Trung Quốc Trần Nghi Tân đã ban hành một bài báo đặc biệt nêu rõ những mối quan ngại đó. Mối quan ngại hàng đầu:
- “Nhiều thế lực và cá nhân thù địch với động cơ thầm kín [có thể] lạm dụng các công nghệ trí tuệ nhân tạo tạo sinh như âm thanh và video deepfake, văn bản và hình ảnh do AI tạo ra, và các tài khoản troll trực tuyến thông minh để bịa đặt tin đồn chính trị, lan truyền thông tin có hại và kích động tâm lý đối đầu với chi phí thấp và số lượng lớn, tiến hành một cuộc chiến tranh tuyên truyền và chiến tranh nhận thức chống lại chúng ta, đe dọa trực tiếp đến an ninh chính trị, an ninh thể chế và an ninh tư tưởng của chúng ta.”
Đây là cách nói ám chỉ việc Hoa Kỳ triển khai trí tuệ nhân tạo (AI) chống lại Đảng Cộng sản Trung Quốc. Một mối lo ngại thứ yếu nhưng có liên quan là các công ty AI của Mỹ có thể sử dụng các mô hình của họ—đặc biệt là Claude Mythos và GPT-5.5-Cyber—để tấn công “cơ sở hạ tầng thông tin trọng yếu” của Trung Quốc.
Có một số điểm trùng lặp về mối quan ngại. Ví dụ, cả Mỹ và Trung Quốc dường như đều lo ngại rằng các tác nhân bất hảo có thể sử dụng các mô hình AI cho các hành động độc hại mà cả hai quốc gia đều không ủng hộ, chẳng hạn như các cuộc tấn công mạng làm sụp đổ nền kinh tế toàn cầu hoặc phát triển và phát tán vũ khí sinh học có tác động toàn cầu. Tuy nhiên, danh sách hẹp các mối quan ngại chung đó vẫn chưa chỉ ra một hướng đi rõ ràng để giải quyết vấn đề. Cho đến nay, nó đã tạo ra một số động thái tranh giành vị thế trước hội nghị thượng đỉnh nhưng chưa có kế hoạch hành động rõ ràng. Thay vì một điều gì đó lớn hơn, Washington đã đề xuất hai bên thiết lập một “cơ chế thông báo” để ít nhất mỗi bên biết phải liên hệ với ai để báo cáo các sự kiện AI nguy hiểm có tác động đến an ninh quốc gia. Washington đang đe dọa hành động về vấn đề tinh chế AI nhằm đưa Trung Quốc vào bàn đàm phán về các ưu tiên của Mỹ. Trung Quốc đang đe dọa trả đũa nếu Mỹ hành động theo những lời đe dọa đó. Ông Tập Cận Bình được cho là đang lên kế hoạch đưa các giám đốc điều hành công ty AI Trung Quốc đến dự tiệc chiêu đãi cấp nhà nước, và ông Trump cũng đang làm điều tương tự . Kết quả có khả năng xảy ra nhất là việc tiếp tục định vị lập trường trong suốt hội nghị thượng đỉnh và – tốt nhất – một thỏa thuận tiếp tục hướng tới một cuộc đối thoại mang tính xây dựng hơn về AI.
Đài Loan
Trên đường trở về từ Bắc Kinh hồi tháng 5, những bình luận của Trump với các phóng viên trên chuyên cơ Air Force One đã tạo nên một sự lệch hướng bất thường so với chính sách lâu dài của Mỹ đối với Đài Loan. Ông ám chỉ rằng giới lãnh đạo hiện tại của Đài Loan đang thúc đẩy độc lập, một luận điểm mà Bắc Kinh thường sử dụng nhưng không được chứng minh bằng thực tế. Ông cũng tuyên bố đang thảo luận về việc bán vũ khí cho Đài Loan với ông Tập Cận Bình. Khi bị chất vấn về cam kết năm 1982 của chính quyền Reagan rằng Hoa Kỳ sẽ quyết định việc bán vũ khí dựa trên nhu cầu an ninh mà không cần tham khảo ý kiến Bắc Kinh, Trump trả lời rằng “những năm 1980 đã qua lâu rồi… đó là một khoảng cách rất xa”, và nói thêm, “Vậy tôi sẽ làm gì, nói rằng tôi không muốn nói chuyện với các bạn về điều đó vì tôi có một thỏa thuận đã được ký kết năm 1982?” Trump cũng tuyên bố rằng “Tôi nghĩ điều cuối cùng chúng ta cần lúc này là một cuộc chiến cách xa 9.500 dặm”.
Sau cuộc gặp với ông Tập Cận Bình, ông Trump phát biểu trước báo chí trên chuyên cơ Air Force One vào ngày 15 tháng 5 năm 2026. (REUTERS/Evan Vucci)
Đối với Trung Quốc, những bình luận đó tương đương với một sự nhượng bộ lớn từ phía Mỹ. Ông Trump đã ám chỉ rằng ông sẵn sàng cho Bắc Kinh quyền lên tiếng trong việc bán vũ khí cho Đài Loan, một bước ngoặt sau hơn bốn mươi năm ổn định. Và điều này dẫn đến những hệ quả tức thời: Có một gói vũ khí lớn đang chờ sự chấp thuận của Nhà Trắng. Ông Tập Cận Bình có thể sẽ tìm cách gây sức ép mạnh hơn nữa lên ông Trump, chẳng hạn như bằng cách đảm bảo lời hứa của tổng thống Mỹ về việc hoãn thương vụ đang chờ xử lý cho đến năm sau hoặc thậm chí muộn hơn. Nếu ông Trump nhượng bộ, điều đó có nguy cơ làm suy yếu khả năng răn đe và khiến eo biển Đài Loan trở nên kém an toàn hơn. Nếu ông Tập cảm thấy mình nắm ưu thế để hành động về vấn đề Đài Loan, khả năng xảy ra xung đột Mỹ-Trung có thể gia tăng.
Khoáng chất quan trọng
Việc xuất khẩu khoáng sản quan trọng là điểm nghẽn mà Bắc Kinh đang sử dụng để kiềm chế Hoa Kỳ. Chính quyền Trump đang gấp rút đưa thêm năng lực sản xuất mới vào hoạt động, nhưng quá trình đó cần thời gian. Khi hai tổng thống gặp nhau vào mùa thu năm ngoái tại Busan, Hàn Quốc, và đàm phán một thỏa thuận ngừng chiến thương mại, Trung Quốc đã đồng ý tạm dừng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu mới đối với đất hiếm và các khoáng sản quan trọng khác dành cho Hoa Kỳ. Tuy nhiên, các điều khoản đã không rõ ràng ngay từ đầu. Cam kết của Trung Quốc ít chi tiết hơn so với cam kết của chính quyền Trump . Đầu năm nay, trong các cuộc trò chuyện riêng, các quan chức cấp cao của Hoa Kỳ cho biết hầu hết người mua của Hoa Kỳ đều nhận được hàng đúng như đã hứa và theo quan điểm của chính quyền, Trung Quốc đang thực hiện đúng phần thỏa thuận của mình. Quan điểm đó đã thay đổi trong vài tháng qua.
Ông Trump và ông Tập bắt tay khi rời đi sau cuộc gặp song phương tại sân bay quốc tế Gimhae ở Busan, Hàn Quốc, ngày 30 tháng 10 năm 2025. (REUTERS/Evelyn Hockstein)
Vào tháng 7, Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC) đã bổ sung robot tiên tiến có nguồn gốc nước ngoài và bộ biến tần điện kết nối vào danh sách các sản phẩm bị cấm trên thị trường Mỹ do rủi ro an ninh quốc gia mà chúng gây ra cho cơ sở hạ tầng truyền thông của Mỹ. Trung Quốc là nhà xuất khẩu chính các sản phẩm này. Vào tháng 8, Trung Quốc đã có hành động chống lại một loạt các công ty Mỹ, tuyên bố rằng các động thái này là phản ứng trước các quy định của FCC và các biện pháp khác của Mỹ trong năm 2026. Ngay sau đó, các nhà xuất khẩu đất hiếm của Trung Quốc bắt đầu hủy bỏ các lô hàng sang Hoa Kỳ. Cả hai bên đều đổ lỗi cho nhau về việc vi phạm thỏa thuận ngừng bắn Busan. Ông Trump và ông Tập Cận Bình sẽ tìm cách đưa tình hình trở lại đúng hướng, mỗi bên cố gắng giành được sự nhượng bộ tối đa từ phía bên kia với chi phí tối thiểu. Nếu diễn biến từ hai cuộc gặp trước đó tiếp tục, thì Hoa Kỳ sẽ tuyên bố rằng Trung Quốc đã đưa ra một cam kết chắc chắn, chi tiết về việc nối lại xuất khẩu đất hiếm, trong khi Trung Quốc sẽ đưa ra ngôn ngữ ngoại giao mơ hồ, và cuộc đấu đá sẽ tiếp tục.
Thương mại và đầu tư
Hai thông báo kinh tế quan trọng dự kiến sẽ được đưa ra tại hội nghị thượng đỉnh Washington: gia hạn thỏa thuận ngừng chiến thương mại và giảm thuế quan. Thỏa thuận hiện tại sẽ hết hạn vào đầu tháng 11, và cả hai bên đều có động lực để gia hạn. Mặc dù có những quan điểm khác nhau ở Washington về việc gia hạn thỏa thuận đến bao lâu, nhưng hai tổng thống có khả năng sẽ đồng ý gia hạn thêm sáu tháng, và nếu họ gặp lại nhau tại APEC và G20, họ có thể xem xét lại vấn đề này vào tháng 12.
Việc giảm thuế quan gần như chắc chắn sẽ xảy ra. Hai bên gọi đây là mục tiêu “ 30/30 ”: mỗi bên sẽ bãi bỏ thuế quan hiện hành đối với 30 tỷ đô la hàng hóa nhập khẩu. Thông báo này được mong đợi rộng rãi đến mức nếu bị trì hoãn, điều đó sẽ cho thấy có điều gì đó đã diễn ra vô cùng tồi tệ.
Trung Quốc cũng có thể công bố các thỏa thuận mua bán: đậu nành và máy bay Boeing được cho là nằm trong diện đàm phán. Bắc Kinh đã công bố một loạt các thương vụ mua bán vào tháng 5, nhưng có thể tăng số lượng hoặc chính thức hóa chúng vào tháng 9 (thực chất là được ghi nhận hai lần).
Người bị giam giữ
Nếu có một yếu tố khó lường trong các cuộc đàm phán này, đó chính là khả năng thả các tù nhân ở Trung Quốc. Vấn đề tù nhân là ưu tiên cá nhân của ông Trump—và Bắc Kinh biết điều này. Tổng thống Mỹ đã nêu vấn đề tù nhân tại cả ba cuộc gặp cấp lãnh đạo trong năm qua. Ngày 4 tháng 7, Bắc Kinh đã đáp trả bằng cách thả Mục sư Ezra Jin, một công dân Trung Quốc bị bắt giữ và bỏ tù trong chiến dịch trấn áp các nhà thờ ngầm năm 2025 của Trung Quốc.
Vẫn còn một số tù nhân cấp cao đang được Hoa Kỳ ưu tiên, trong đó có Ekpar Asat, người bị giam giữ hơn một thập kỷ trước sau khi đến thăm Hoa Kỳ để tham gia chương trình trao đổi của Bộ Ngoại giao. (Đồng nghiệp của tôi tại Hội đồng Đại Tây Dương, Rayhan Asat, đã không ngừng vận động cho việc trả tự do cho anh trai mình.) Tại Quốc hội, cả hai đảng và cả hai viện đều đang thúc đẩy trường hợp của ông ấy, cũng như những người khác. Việc trả tự do cho các tù nhân cấp cao là một cách tốt để Bắc Kinh xây dựng thiện chí - và thiện chí rất khó có được trong quan hệ Mỹ-Trung hiện nay.
Nguồn: What to expect at the Trump-Xi summit in Washington
https://www.atlanticcouncil.org/dispatches/what-to-expect-at-the-trump-xi-summit-in-washington/
Nhận xét
Đăng nhận xét