5171 - Tổng thống vẫn nói, nhưng dân Mỹ bị tắt tiếng!

Trung Ngôn

Có một cảnh tượng hết sức khôi hài đang diễn ra ở Washington: Nhà Trắng vẫn có tổng thống, vẫn có sân khấu, vẫn có trực thăng, vẫn có lễ cắt băng, vẫn có máy quay của chính Nhà Trắng, vẫn có những bài phát biểu long trọng và dĩ nhiên vẫn có Donald Trump. Chỉ có một thứ tự nhiên biến mất: Cái micro của báo chí độc lập!

Mọi chuyện bắt đầu khi Tổng thống Donald Trump tuyên bố cấm CNN, MS NOW và Politico vào Nhà Trắng, với lý do các cơ quan này liên tục đưa “tin giả”, theo lời của ông ta. Đến ngày 20/9, các phóng viên của ba cơ quan truyền thông này bị chặn ngay tại cổng Nhà Trắng. Ba hãng  tin này sau đó kiện chính quyền Trump, yêu cầu tòa án khôi phục quyền tiếp cận. 

Nhưng có lẽ Nhà Trắng không ngờ rằng việc đuổi CNN ra khỏi cửa lại tạo ra một bài toán kỹ thuật rất khó giải: Đó là ai sẽ quay phim? Ai sẽ thu tiếng? Ai sẽ truyền hình ảnh?

Bởi CNN không chỉ là một cái tên trên màn hình, CNN là một trong năm mạng truyền hình — cùng với Fox News, ABC, CBS và NBC — luân phiên đảm nhiệm “TV pool”, tức nhóm truyền hình được giao nhiệm vụ đi theo tổng thống, quay hình, thu âm và truyền tín hiệu cho cả hệ thống truyền thông.

Các đài này không chỉ làm cho riêng mình. Họ chia sẻ hình ảnh và âm thanh cho những cơ quan truyền thông khác, bởi không thể có hàng chục máy quay, hàng chục kỹ thuật viên chen chúc trong Phòng Bầu dục hay đi theo tổng thống trên Air Force One.

Nói nôm na là, TV pool giống như đội thợ điện của làng, nhà nào cần điện thì dùng chung đường dây. Một nhà đột nhiên nói: “Tao không thích thằng thợ này, đuổi nó ra!” Các nhà còn lại có thể nói: “Được, vậy chúng tôi cũng không sửa điện nữa”. Và thế là cả làng ngồi trong bóng tối.

Đó chính là điều đang xảy ra ở Nhà Trắng hiện nay. Sau khi CNN bị loại khỏi chuyến đi của tổng thống, Fox News, ABC, CBS và NBC — bốn thành viên còn lại — quyết định đình chỉ hoạt động TV pool. Trong thông báo chung, cả năm mạng truyền hình nói rằng, công chúng có quyền nhận được thông tin chính xác và độc lập về chính phủ, và không chính quyền nào nên hạn chế một cơ quan báo chí chỉ vì không thích cách cơ quan đó đưa tin.

Và thế là Nhà Trắng có một trải nghiệm rất đặc biệt: Có tổng thống nhưng không có tiếng tổng thống!

Trong buổi lễ cắt băng khánh thành sân đáp trực thăng mới tại Bãi cỏ phía Nam Nhà Trắng hôm 21/9, vẫn có hình ảnh, máy quay vẫn chạy, Donald Trump vẫn đứng đó, vẫn nói chuyện, vung tay, làm những động tác quen thuộc trước ống kính. Chỉ có điều khán giả truyền hình gần như không nghe được ông nói cái gì vì tiếng trực thăng át hết. Người xem được nhìn thấy tổng thống… mấp máy môi. 

Đây có lẽ là một trong những hình ảnh châm biếm nhất của vụ việc này. Một chính quyền vốn rất thích nói về “truyền thông”, rất thích xuất hiện trên truyền hình, rất thích những cuộc họp báo, những bài phát biểu và những đoạn video được phát đi khắp nước Mỹ, cuối cùng lại tự đưa mình vào tình thế có hình mà không có tiếng!

Tất nhiên, Nhà Trắng vẫn có thể tự quay. Và họ cũng đang có một thứ rất hợp thời là “Trump TV”, một kênh phát nội dung do chính quyền kiểm soát. Reuters cho biết, Nhà Trắng đã triển khai một luồng phát trực tuyến mang nội dung do chính quyền lựa chọn, trong lúc cuộc đối đầu với các cơ quan truyền thông ngày càng gay gắt.

Thế thì quá tiện. Không thích CNN thì cấm CNN. Không thích MS NOW? Cấm luôn. Không thích Politico? Cấm tuốt. Các nhà báo hỏi những câu khó chịu? Không cho vào. Các mạng truyền hình không chịu chơi theo luật của Trump? Không sao, Nhà Trắng tự quay.

Máy quay có thể tự quay, Micro có thể tự đặt, gười dẫn chương trình có thể tự chọn, nội dung có thể tự biên tập. Và nếu mọi thứ đều do Nhà Trắng sản xuất, thì chẳng còn phải lo chuyện một nhà báo nào đó đứng bên cạnh hỏi: “Thưa Tổng thống, bằng chứng đâu?”

Quá hoàn hảo! Nhưng có một chi tiết: Đó không còn là báo chí độc lập nữa, mà báo chí ở Mỹ thời Trump sao giống báo chí ở Bắc Hàn, Cuba, Việt Nam… quá?!

Điều đáng chú ý của TV pool không nằm ở chuyện năm đài truyền hình có vài chiếc camera xịn hơn Nhà Trắng, mà là hệ thống ấy tạo ra một lớp ghi nhận độc lập đối với hoạt động của tổng thống. Các camera và thiết bị âm thanh do những mạng truyền hình cung cấp được sử dụng để truyền hình ảnh, âm thanh tới các đài khác và công chúng. Khi TV pool ngừng hoạt động, chính quyền vẫn có thể tổ chức sự kiện, nhưng mất đi một phần hạ tầng độc lập vốn giúp công chúng biết chính xác điều gì đã diễn ra.

Đây mới là chỗ đáng nói. Một chính quyền có thể nói rằng: “Chúng tôi không cấm báo chí. Báo chí vẫn được tự do”. Nhưng tự do báo chí không chỉ là chuyện nhà báo được phép viết bài ở ngoài cổng Nhà Trắng, mà còn là quyền tiếp cận thông  tin, quyền quan sát, quyền ghi nhận và quyền đặt câu hỏi. 

Nếu chính quyền chỉ muốn những người đưa tin mà mình thích được phép bước vào cổng Nhà Trắng, còn những người đưa tin mà mình không thích thì bị đuổi ra, rồi tự mình cung cấp hình ảnh và âm thanh cho công chúng, thì ranh giới giữa “thông tin chính thức” và “truyền thông của chính quyền” bắt đầu trở nên rất mong manh.

Ngoài ra, lần này Fox News cũng nằm trong nhóm đình chỉ TV pool. Điều này khiến câu chuyện càng khó giải thích bằng kiểu lập luận “bọn truyền thông thiên tả chống Trump”, bởi ít nhất trong vụ này, cả Fox News lẫn ABC, CBS, NBC và CNN đều cùng ký tuyên bố rằng chính quyền không nên loại một cơ quan báo chí chỉ vì không thích cách cơ quan đó đưa tin.

Có nghĩa là vấn đề không còn đơn giản là CNN thích Trump hay ghét Trump, Fox News ủng hộ Trump hay phản đối Trump. Vấn đề nằm ở một nguyên tắc căn bản hơn: Ai có quyền quyết định cơ quan báo chí nào được đứng cạnh tổng thống để ghi lại những gì tổng thống nói và làm?

Nếu câu trả lời là Nhà Trắng, thì ngày mai có thể rất dễ xuất hiện một danh sách mới. Nếu hôm nay là CNN, MS NOW và Politico; ngày mai biết đâu sẽ đến lượt New York Times, Washington Post, Wall Street Journal hay một cơ quan báo chí nào khác. Thật ra, Trump đã từng liệt kê The New York Times, The Washington Post có thể bị nhắm tới tiếp theo, dù chưa ban hành lệnh cấm tương tự đối với hai tờ báo này. Hay như Wall Street Journal là một tờ báo có khuynh hướng bảo thủ về mặt quan điểm chính trị và kinh tế, cũng đã từng bị Trump kiện, nhưng đã bị một thẩm phán bác đơn kiện.

Và rồi chúng ta sẽ có một nền báo chí rất “gọn”: Nhà Trắng quay, Nhà Trắng thu tiếng, Nhà Trắng chọn hình, Nhà Trắng phát sóng, Nhà Trắng giải thích. Công chúng chỉ việc ngồi trước màn hình và xem.

Nếu tổng thống nói hay thì phát; tổng thống nói dở thì cắt; nếu có câu hỏi khó thì khỏi hỏi. Nếu có tiếng trực thăng thì… cũng không sao, miễn là đừng có ai hỏi tại sao không nghe tổng thống nói gì.

Một điều khá trớ trêu là: Càng cố kiểm soát tiếng nói của báo chí, chính quyền Trump càng dễ làm cho cái micro trở thành nhân vật chính, bởi khi một buổi lễ của tổng thống diễn ra mà cả nước chỉ thấy ông mấp máy môi giữa tiếng động cơ trực thăng, câu hỏi không còn là “Trump nói gì” nữa, mà là: “Ai đã quyết định rằng dân chúng không cần được nghe?”

Tổng thống vẫn nói, máy quay của Nhà Trắng vẫn chạy, hình ảnh vẫn được phát đi, chỉ có tiếng nói độc lập là bị rút phích. Đến đây thì trò “tự do báo chí” cũng hết sức tiện lợi: Nhà Trắng cho dân xem hình, còn nghe gì là do Nhà Trắng quyết định.

Một nền dân chủ mà tổng thống được quyền chọn ai được đứng cạnh mình, ai phải đứng ngoài cửa, ai được đặt micro và ai bị tắt tiếng, thì chẳng cần cấm báo chí làm gì cho mất công. Cứ giữ lại cái camera, tắt cái micro là đủ!

https://baotiengdan.com/2026/09/23/tong-thong-van-noi-nhung-dan-my-bi-tat-tieng/#google_vignette