5194 - Hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Trung: Quá lớn và quá nhỏ để thất bại

Scott Kennedy

Hội nghị thượng đỉnh tuần tới giữa Tổng thống Donald Trump và nhà lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình sẽ là cuộc gặp thứ hai của hai bên trong năm nay, và có thể sẽ còn hai cuộc gặp nữa trong tương lai. Việc các nhà lãnh đạo của hai quốc gia quyền lực nhất thế giới gặp gỡ để thảo luận về mối quan hệ song phương và các vấn đề quốc tế là một thành tựu đáng được ghi nhận. Tuy nhiên, khoảng cách giữa tham vọng hạn chế của họ về các chủ đề và kết quả có thể đạt được một mặt, và những thách thức mà thế giới đang phải đối mặt mặt khác, cho thấy một khoảng trống ngày càng lớn trong vai trò lãnh đạo toàn cầu.

Quá quan trọng để cho phép thất bại

Cả Hoa Kỳ và Trung Quốc đều có lợi ích riêng mạnh mẽ trong việc duy trì mối quan hệ ít nhất là ổn định trên bề ngoài. Nền kinh tế Mỹ có những thế mạnh đáng kể, chủ yếu nhờ đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI), nhưng cũng có những điểm yếu rõ rệt, trong đó có lạm phát dai dẳng, tỷ lệ thất nghiệp gia tăng và nợ công phình to. Thị trường trái phiếu đã bất ổn, với lợi suất tiếp tục tăng, cho thấy những lo ngại ngày càng tăng về các rủi ro tiềm ẩn trong nền tảng kinh tế. Khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đang đến gần, việc tạo ra một cuộc khủng hoảng trong quan hệ song phương vào lúc này không nằm trong lợi ích của chính quyền Trump.

Bắc Kinh có lẽ cũng đang tính toán một phương án tương tự. Bất chấp – hoặc có lẽ chính vì – những tiến bộ công nghệ, dự báo kinh tế vĩ mô của nước này cũng bấp bênh không kém, thậm chí còn hơn. Ông Tập Cận Bình đang trong những tháng đầu lập kế hoạch cho Đại hội Đảng lần thứ 21, dự kiến ​​diễn ra vào mùa thu năm 2027, điều này có thể giúp ông có nhiệm kỳ thứ tư kéo dài 5 năm để lãnh đạo Đảng Cộng sản Trung Quốc (CCP). Giống như ông Trump, vận mệnh chính trị của ông sẽ được củng cố bởi một môi trường quốc tế ổn định, điều này phần lớn phụ thuộc vào việc giữ gìn hòa bình với Washington.

Do đó, các nhà quan sát có thể dự đoán thỏa thuận ngừng bắn thương mại hiện tại sẽ được gia hạn, với việc Trung Quốc cho phép dòng chảy lớn hơn các nguyên tố đất hiếm sang Hoa Kỳ và các nước khác (việc Nhật Bản tiếp cận các nguyên tố đất hiếm cũng là ưu tiên hàng đầu của Washington) và chính quyền Trump không áp đặt thuế quan tích lũy đối với Trung Quốc cao hơn mức thuế hiện hành tại cuộc họp Busan tháng 10 năm 2025. Bắc Kinh được cho là đã tìm cách gia hạn thỏa thuận hiện tại đến hết nhiệm kỳ của chính quyền Trump, trong khi Hoa Kỳ chỉ muốn gia hạn sáu tháng. Giải pháp thỏa hiệp rõ ràng nhất sẽ là thêm một năm nữa.

Quá nhỏ để không đáp ứng kỳ vọng

Lý do khác khiến hội nghị thượng đỉnh sẽ không thất bại là vì kỳ vọng đã bị giảm xuống gần như bằng không. Bắc Kinh có lẽ muốn một danh sách dài các kết quả cụ thể, còn Washington thì muốn một danh sách ngắn hơn, nhưng cả hai đều không có nhiều tham vọng về những thỏa hiệp và cam kết đột phá. Thay vào đó, hãy kỳ vọng vào những thỏa thuận, tiến bộ và kết quả hạn chế, chẳng hạn như cả hai bên đồng ý giảm thuế quan xuống mức tiêu chuẩn đối với 30 tỷ đô la hàng xuất khẩu của bên kia; thêm các thỏa thuận về máy bay Boeing, linh kiện máy bay và hàng nông sản; một cuộc thảo luận ban đầu về các vấn đề an toàn trí tuệ nhân tạo; những điều chỉnh tinh tế trong ngôn ngữ về việc cố gắng chấm dứt các cuộc xung đột ở Ukraine và vùng Vịnh Ba Tư; và nhấn mạnh tầm quan trọng của Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) và G20. Ông Trump và ông Tập có thể sẽ gặp nhau vào tháng 11 tại Thâm Quyến và tháng 12 tại Miami để tiếp tục những nội dung tương tự.

Không phải G2

Mặc dù Trump và Xi sẽ tỏ ra hòa thuận bên ngoài, nhưng đây không phải là nhóm G2. Họ đang tìm cách quản lý mối quan hệ song phương, nhưng hoàn toàn không hợp tác với nhau như những người cùng chịu trách nhiệm về trật tự quốc tế. Cả hai đều không quan tâm đến việc cung cấp các lợi ích công cộng thiết yếu để tạo điều kiện cho sự ổn định bền vững hơn. Đây là cuộc cạnh tranh giữa các cường quốc lớn được điều tiết bởi sự phụ thuộc lẫn nhau, một sự cân bằng quyền lực tương đối và nhu cầu của cả hai bên trong việc giải quyết các thách thức trong nước.

Trước sự phân bổ quyền lực toàn cầu ngày càng rộng, sự suy giảm của các liên minh và vai trò trung tâm của các chủ thể phi nhà nước, một cuộc họp G2 sẽ không bao giờ phản ánh chính xác tầm quan trọng của mối quan hệ Mỹ-Trung. Tuy nhiên, cuộc họp này là một cơ hội bị bỏ lỡ để giải quyết các thách thức cơ bản, chẳng hạn như tác động quốc tế của sự mất cân bằng kinh tế vĩ mô, rủi ro ngày càng tăng từ trí tuệ nhân tạo, các cuộc chiến ở Ukraine và Trung Đông, và biến đổi khí hậu.

Nhưng chính quyền Trump bị hạn chế một cách cố hữu trong việc hành động nhiều hơn . Họ đang theo đuổi một chính sách đối ngoại mang tính đế quốc, chủ yếu dựa trên sự nhấn mạnh cứng nhắc vào chủ quyền, sức mạnh cứng rắn và các tương tác song phương. Những lo ngại về tính hợp pháp quốc tế và các chuẩn mực đa phương đặt ra các hướng dẫn cho hành vi có trách nhiệm, ràng buộc tất cả mọi người, kể cả chính Hoa Kỳ, đều bị gạt bỏ. Họ cũng không nhìn nhận biến đổi khí hậu hay an toàn trí tuệ nhân tạo ở mức độ tương tự như những người khác. Hơn nữa, sự đổ vỡ của quy trình liên ngành có nghĩa là chính quyền Trump thường xuyên chuyển từ vấn đề này sang vấn đề khác và không đủ khả năng để xử lý các thách thức phức tạp trong thời gian dài.

Kết quả là, chiến lược của chính quyền đang gặp trở ngại trên cả mặt trận thương mại và an ninh, với những vấn đề ở lĩnh vực này (ví dụ: thỏa thuận ngừng bắn không ổn định với Bắc Kinh) cản trở thành công ở những lĩnh vực khác (ví dụ: việc giành được sự giúp đỡ của Bắc Kinh về vấn đề Ukraine và Iran). Washington ngày càng nhận thấy mình phải đồng thời phòng thủ trên nhiều mặt trận.

Ngược lại, Bắc Kinh hoàn toàn có thể làm được nhiều hơn thế, nhưng họ hài lòng với việc kéo dài thời gian cho chính quyền Trump và tránh áp lực từ Liên minh châu Âu và các bên khác, đồng thời dần dần thúc đẩy cách tiếp cận riêng của mình đối với quản trị toàn cầu trong các diễn đàn mà họ dẫn đầu, chẳng hạn như Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO) và Tổ chức Hợp tác Trí tuệ Nhân tạo Thế giới (WAICO). Mặc dù ông Tập Cận Bình có thể sẽ mang theo một nhóm các giám đốc điều hành doanh nghiệp ấn tượng từ một số công ty công nghệ cao hàng đầu của Trung Quốc, nhưng nếu lịch sử lặp lại, họ khó có thể có cơ hội giới thiệu công ty và chuyên môn của mình, điều này đồng nghĩa với việc Trung Quốc đã bỏ lỡ cơ hội trình bày một bức tranh đa chiều hơn về xã hội của mình cho một đối tượng quan trọng.

Một cơ hội bị bỏ lỡ

Mỗi khi các nhà lãnh đạo của hai quốc gia quyền lực nhất hành tinh—và một số công ty hàng đầu của họ—gặp nhau, đó là cơ hội để thực hiện những điều lớn lao. Nhưng điều đó đòi hỏi sự cam kết bền vững từ cả hai phía, điều mà hiện tại dường như không thể thực hiện được ở cả hai thủ đô. Nếu không có gì tồi tệ xảy ra—và ông Tập Cận Bình bày tỏ sự ngưỡng mộ giả tạo đối với sân trực thăng mới của Nhà Trắng—hai bên sẽ coi cuộc gặp gỡ đó là một thành công. Nhưng những người khác thì không nên nghĩ như vậy.

Scott Kennedy là cố vấn cấp cao và Chủ tịch Hội đồng Quản trị về Kinh doanh và Kinh tế Trung Quốc tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) ở Washington, DC.

Nguồn: The U.S.-China Summit: Too Big and Too Small to Fail

https://www.csis.org/analysis/us-china-summit-too-big-and-too-small-fail