5089 - Các cuộc tấn công leo thang ở Yemen tác động như thế nào đến thương mại dầu mỏ toàn cầu?

Miranda Jeyaretnam

Một con tàu neo đậu tại eo biển Bab el-Mandeb ở Biển Đỏ, ngoài khơi bờ biển Yemen, phía tây nam thành phố Taiz, ngày 24 tháng 7 năm 2026. Khaled Ziad—AFP/Getty Images

Làn sóng tấn công leo thang quanh Biển Đỏ đã đẩy giá dầu lên trên 100 đô la một thùng, khi các cuộc tấn công của lực lượng Houthi nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng của Ả Rập Xê Út đe dọa tuyến đường vốn đã trở thành một lựa chọn thay thế quan trọng cho eo biển Hormuz .

Hôm Chủ nhật, lực lượng chính phủ Yemen, được Ả Rập Xê Út hậu thuẫn, đã phát động các cuộc tấn công nhằm vào lực lượng Houthi do Iran hậu thuẫn dọc Biển Đỏ. Các cuộc tấn công này là một phần trong nỗ lực nhằm đánh bật lực lượng Houthi sau khi nhóm phiến quân chiếm giữ thành phố cảng Mokha và đảo Perim ở cửa Biển Đỏ, những vị trí chiến lược cho phép nhóm này có lợi thế để đe dọa hoạt động vận chuyển hàng hải qua eo biển Bab el-Mandeb.

Lực lượng Houthi cũng đã phóng tên lửa vào một số khu vực ở Ả Rập Xê Út, và trong những tuần gần đây đã tấn công cơ sở hạ tầng dầu mỏ và vận tải biển của vương quốc này. Nhóm này đã tuyên bố phong tỏa các tàu của Ả Rập Xê Út vào tháng 7, nhưng cho biết hoạt động vận chuyển thương mại của các nước khác vẫn có thể tiếp tục qua eo biển hẹp Bab el-Mandeb.

Tình trạng leo thang căng thẳng đã đẩy giá năng lượng trên toàn thế giới tăng cao. Điều này cũng có thể mang lại cho Iran đòn bẩy đối với Mỹ bằng cách đe dọa thiết lập thêm một điểm nghẽn hàng hải khác , gây áp lực kinh tế lên Washington ngay trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Các cuộc tấn công diễn ra trong bối cảnh các nỗ lực ngoại giao nhằm chấm dứt cuộc chiến kéo dài gần bảy tháng giữa Mỹ và Israel với Iran đã bị đình trệ. Ngoại trưởng Oman, Badr Albusaidi, thông báo hôm Chủ nhật rằng cuộc gặp ngoại giao dự kiến ​​giữa các nước vùng Vịnh và Iran đã bị hoãn lại. Cuộc gặp, dự kiến ​​diễn ra tại Oman vào thứ Hai, sẽ là cuộc đàm phán đầu tiên giữa Iran và các nước thuộc Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh để thảo luận về eo biển Hormuz kể từ khi bản ghi nhớ hợp tác giữa Mỹ và Iran hồi giữa tháng Sáu sụp đổ . 

Các cuộc tấn công cũng đã làm bùng phát lại giao tranh lớn trong cuộc nội chiến kéo dài nhiều năm ở Yemen, khiến 150.000 người thiệt mạng và tạo ra một trong những cuộc khủng hoảng nhân đạo tồi tệ nhất thế giới. Cơ quan di cư của Liên Hợp Quốc cho biết hơn 82.000 người đã phải di tản do giao tranh ở Yemen kể từ đầu tháng 9. Trong số đó có hơn 2.000 người Yemen đã chạy trốn đến Djibouti, nơi có một căn cứ của Mỹ ở phía bên kia eo biển Bab el-Mandeb.

Dưới đây là tác động của các cuộc tấn công leo thang ở Biển Đỏ đến giá năng lượng và những gì có thể xảy ra tiếp theo.

Diễn biến leo thang mới nhất là gì?

Giới chức Saudi Arabia cho biết một quả đạn pháo đã bắn trúng al-Tuwal ở tỉnh Jazan, làm bị thương hai người và gây hư hại một nhà thờ Hồi giáo, một số tòa nhà và phương tiện giao thông. Trước đó trong tuần, Saudi Arabia cho biết một loạt các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái của lực lượng Houthi vào bốn thành phố phía nam đã làm bị thương 73 người.

Lực lượng Houthi tuyên bố đã phóng tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái vào căn cứ quân sự Sharurah ở vùng Najran phía nam Ả Rập Xê Út, gần biên giới với Yemen. Ả Rập Xê Út chưa xác nhận thiệt hại tại căn cứ này.

Nhóm này cáo buộc vào tối Chủ nhật rằng Ả Rập Xê Út đã tiến hành 58 cuộc không kích trên khắp Yemen trong 24 giờ trước đó, và 129 cuộc không kích trên khắp Yemen trong 48 giờ trước tối thứ Bảy. Ả Rập Xê Út chưa xác nhận những cuộc không kích này.

Bên trong Yemen, lực lượng chính phủ đã phát động các cuộc tấn công gần Mokha, Dhubab và các khu vực khác ở Taiz, tuyên bố đã phá hủy xe cộ và vũ khí của lực lượng Houthi. Sau khi rút lui khỏi một số khu vực ven biển phía tây, các đơn vị chính phủ cho biết họ đang tập hợp lại vào cuối ngày thứ Bảy và sẽ quay trở lại chiến đấu.

Lực lượng Kháng chiến Quốc gia, đồng minh của chính phủ, cho biết hơn 500 chiến binh của họ đã thiệt mạng ở bờ biển phía tây trong tháng qua, trong khi hơn 1.000 chiến binh Houthi đã thiệt mạng ở các tỉnh Hodeida và Taiz trong cùng thời gian đó.

Các cuộc tấn công đã ảnh hưởng đến ngành dầu khí như thế nào?

Giá dầu đã tăng hơn 2% vào thứ Hai. Giá dầu Brent giao kỳ hạn mở cửa ở mức 108,23 đô la một thùng vào cuối phiên giao dịch Chủ nhật, tăng 3,62 đô la, tương đương 3,46%, trong khi giá dầu WTI giao kỳ hạn mở cửa ở mức 103,20 đô la, tăng 3,15 đô la, tương đương 3,15% so với giá đóng cửa hôm thứ Sáu. Giá dầu diesel của Mỹ đã vượt quá 6 đô la một gallon vào thứ Sáu lần đầu tiên trong lịch sử, trong khi giá dầu tăng hơn 8% trong tuần trước, với giá dầu Brent tăng vọt lên trên 100 đô la một thùng lần đầu tiên kể từ tháng Bảy.

Ả Rập Xê Út đã đóng đường ống dẫn dầu Đông-Tây như một biện pháp phòng ngừa sau khi nhiều máy bay không người lái từ Iraq gây hư hại cơ sở hạ tầng ở các khu vực Riyadh và Medina. Chưa có nhóm nào công khai nhận trách nhiệm về vụ tấn công, mặc dù Tổng thống Mỹ Donald Trump cho rằng Iran "có thể" phải chịu trách nhiệm. Trước đó, Ả Rập Xê Út đã chuyển hướng khoảng 4 triệu thùng dầu mỗi ngày - khoảng 4% nguồn cung toàn cầu - qua đường ống này để tránh eo biển Hormuz.

Các cuộc tấn công xung quanh Biển Đỏ cũng làm tăng đáng kể rủi ro khi vận chuyển hàng hóa qua eo biển Bab el-Mandeb. Hoạt động gia tăng của lực lượng Houthi có thể làm nản lòng các tàu vận tải, ngay cả khi nhóm này tuyên bố chỉ nhắm mục tiêu vào các tàu có liên hệ với Ả Rập Xê Út, Allison Minor, giám đốc Dự án Hội nhập Trung Đông của Hội đồng Đại Tây Dương và cựu phó đặc phái viên của Mỹ về Yemen, cảnh báo trong một phân tích hồi tháng 7 về lệnh phong tỏa . Các chủ tàu chở dầu có thể cân nhắc trì hoãn chuyến đi hoặc tính phí vận chuyển cao hơn, điều này có thể nhanh chóng làm tăng chi phí cho người tiêu dùng.

Mặc dù một số lô hàng có thể được chuyển hướng về phía bắc qua kênh đào Suez hoặc đường ống dẫn dầu SUMED của Ai Cập, nhưng cả hai tuyến đường này đều được ước tính có công suất vận chuyển nhỏ hơn so với eo biển Bab el-Mandeb và có thể dẫn đến những hành trình dài hơn, tốn kém hơn đối với một số loại hàng hóa.

Các chuyên gia cho rằng thời gian gián đoạn sẽ quyết định liệu đợt tăng giá hiện tại có trở thành cú sốc nguồn cung kéo dài hay không. Nếu hoạt động được nối lại nhanh chóng, tác động của đường ống dẫn dầu có thể vẫn ở mức hạn chế, June Goh, một nhà phân tích cấp cao tại Sparta Commodities, nói với Bloomberg . Tuy nhiên, việc ngừng hoạt động kéo dài có thể buộc Ả Rập Xê Út, nhà xuất khẩu dầu thô lớn nhất thế giới , phải cắt giảm sản lượng, Goh cho biết. Ả Rập Xê Út được cho là có đủ dầu dự trữ tại Yanbu để duy trì xuất khẩu hiện tại trong 5 đến 7 ngày. 

Tác động đến nguồn cung năng lượng toàn cầu càng trầm trọng hơn do các hạn chế nghiêm ngặt qua eo biển Hormuz , vốn đã đẩy giá năng lượng trên toàn thế giới lên cao. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) ước tính rằng xuất khẩu dầu của vùng Vịnh trong tháng 8 chỉ bằng gần một nửa so với mức trước chiến tranh . Cơ quan này cho biết, lượng dự trữ dầu toàn cầu đã giảm 507 triệu thùng kể từ tháng 2.

Thye May Ting, một nhà phân tích tại Ngân hàng Đầu tư Hong Leong, đã viết trong một báo cáo nghiên cứu rằng giá dầu Brent có khả năng duy trì ở mức cao do áp lực tổng hợp tại eo biển Hormuz và Bab el-Mandeb, dự báo giá sẽ đạt từ 95 đến 100 đô la một thùng vào cuối năm.

Dựa trên mức giá cơ sở 110 đô la một thùng, nhà kinh tế Mohamed Shadi dự báo giá dầu Brent có thể đạt đỉnh 120 đô la một thùng nếu 25% lượng dầu chảy qua cửa khẩu Bab el-Mandeb bị gián đoạn, 145 đô la nếu 50% lượng dầu bị ảnh hưởng và 229 đô la nếu toàn bộ cửa khẩu bị đóng cửa.

Trong khi đó, giao tranh gần eo biển Hormuz vẫn tiếp diễn. Một tàu đang di chuyển qua eo biển đã bị trúng đạn pháo, gây ra hỏa hoạn trên tàu, theo báo cáo của Cơ quan Điều hành Thương mại Hàng hải Anh (UKMTO) hôm Chủ nhật. Truyền thông nhà nước Iran cho biết một tàu thương mại của Iran đã bị trúng đạn ngoài khơi bờ biển nước này, khiến một người thiệt mạng và bốn người bị thương.

Theo báo cáo tháng 9 của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), cơ quan này dự báo nguồn cung dầu thế giới trung bình đạt 100,7 triệu thùng mỗi ngày trong năm nay, giảm 5,7 triệu thùng mỗi ngày so với năm ngoái. Trước đó, vào tháng 8, IEA đã dự báo mức giảm 4,3 triệu thùng mỗi ngày so với cùng kỳ năm ngoái.

Ả Rập Xê Út có thể làm gì?

Theo các nguồn tin, Ả Rập Xê Út đã gây áp lực lên Washington để được hỗ trợ quân sự nhiều hơn, nhưng chính quyền Trump cho đến nay vẫn phản đối việc tham gia trực tiếp. Axios đưa tin rằng Thái tử Ả Rập Xê Út Mohammed bin Salman đã gọi điện cho Trump hai lần vào thứ Năm, thúc giục ông cho phép Mỹ tiến hành các cuộc tấn công khi lực lượng Houthi tiến dọc bờ biển Biển Đỏ, nhưng Trump đã từ chối. Theo CNN , Mỹ đã cử hơn 100 cố vấn quân sự đến Ả Rập Xê Út để cung cấp thông tin tình báo quân sự .

Ông Trump cho biết hôm thứ Bảy rằng lực lượng Houthi đã gọi điện cho chính quyền của ông. “Họ không muốn chúng ta can thiệp, và họ cho phép hầu hết các tàu thuyền đi qua. Chỉ có một quốc gia mà họ không hài lòng lắm, và chúng ta sẽ giải quyết ổn thỏa vấn đề đó”, ông Trump nói.

Vương quốc này có thể độc lập tăng cường chiến dịch không kích và hỗ trợ thêm cho lực lượng chính phủ Yemen trên mặt đất, mặc dù theo các báo cáo, không quân Saudi Arabia đã không đến được trong trận chiến giành Mokha hôm thứ Năm bất chấp yêu cầu từ Yemen. Một chiến dịch quy mô lớn hơn có thể khiến Saudi Arabia phải đối mặt với nhiều cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái từ lực lượng Houthi, điều mà họ có lẽ muốn tránh sau khi cuộc can thiệp tốn kém từ năm 2015 đến năm 2022 thất bại trong việc đánh bại nhóm này và dẫn đến các cuộc tấn công liên tiếp vào các thành phố, sân bay và cơ sở năng lượng của Saudi Arabia.

Ả Rập Xê Út cũng có thể tìm đến Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ để được giúp đỡ theo Thỏa thuận Quốc phòng Chung Mecca, được ký kết tháng trước. Riyadh chưa từng chính thức viện dẫn thỏa thuận này trước đây, nhưng họ có thể yêu cầu hỗ trợ tình báo và công nghệ bổ sung, Riaz Khokhar, một nhà nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Khu vực Islamabad, viết trên Al Jazeera . Tuy nhiên, Islamabad có thể lo ngại về sự phản đối trong nước và một cuộc đối đầu với Iran, Khokhar viết. Thay vào đó, họ có thể thúc đẩy một liên minh hải quân đa quốc gia để bảo vệ Bab el-Mandeb.

Ả Rập Xê Út cũng có thể theo đuổi các nỗ lực ngoại giao để đàm phán một lệnh ngừng bắn. Ông Minor hồi tháng 7 cho rằng chiến dịch của lực lượng Houthi có thể nhằm mục đích giành được những nhượng bộ từ Riyadh hơn là tạo ra một cuộc chiến tranh toàn diện. Các nhà phân tích khác nói với Reuters rằng những thắng lợi của lực lượng Houthi có thể thúc đẩy các chính phủ vùng Vịnh hướng tới sự thỏa hiệp với Tehran, đặc biệt là khi các cuộc đàm phán giữa Iran và Mỹ đã giảm dần trong khi giao tranh ngày càng leo thang .

Hôm Chủ nhật, ông Trump cho biết ông vẫn kỳ vọng cuộc chiến tranh với Iran sẽ kết thúc trong năm nay, và giá xăng sẽ "giảm mạnh" ngay sau đó. Tuần trước, ông Trump cáo buộc chính phủ Iran kéo dài chiến tranh nhằm phá hoại triển vọng bầu cử giữa nhiệm kỳ của đảng Cộng hòa, nhưng nói rằng Iran "không thể cầm cự lâu hơn nữa" và chiến tranh sẽ kết thúc "ngay sau" cuộc bầu cử.

Ông cũng nêu ra khả năng duy trì sự hiện diện của Mỹ để kiểm soát dầu mỏ của Iran.

“Cuối cùng chúng ta sẽ rút khỏi [Iran], trừ khi chúng ta quyết định ở lại và giữ dầu mỏ như Venezuela”, ông Trump nói. Ông nói thêm rằng doanh thu của Mỹ từ Venezuela “đã trả tiền cho cuộc chiến nhiều lần”.

Nguồn: How Escalating Attacks in Yemen Impact Global Oil Trade

https://time.com/article/2026/09/14/yemen-houthi-saudi-arabia-attacks-oil-red-sea-iran-war/