5129 - Khu vực Mỹ Latinh đã mở ra một chương mới với Washington

Jason Marczak and Henry Shuldiner

Tổng thống Mỹ Donald Trump và tổng thống lâm thời của Venezuela, Delcy Rodríguez, gặp nhau lần đầu tiên vào ngày 22 tháng 9 năm 2016. (Hãng thông tấn Mỹ Latinh qua Reuters Connect)

• Mỹ đang tăng cường hợp tác kinh tế trên khắp khu vực Mỹ Latinh, bao gồm cả thông qua các sáng kiến ​​đầu tư mới vào khoáng sản và cơ sở hạ tầng quan trọng.
• Washington coi tăng trưởng kinh tế và an ninh là hai yếu tố gắn bó mật thiết với nhau, và trong trường hợp của Venezuela, họ đang cân bằng cả hai bằng cách kêu gọi một quá trình chuyển đổi chính trị.
• Sáng kiến ​​Lá chắn châu Mỹ có thể giúp kiềm chế các nhóm tội phạm và vũ trang trong khu vực, nhưng sự thành công của nó sẽ phụ thuộc vào sự hợp tác rộng rãi hơn trong khu vực.

NEW YORK—Mười tháng trước, chính quyền Trump đã công bố Chiến lược An ninh Quốc gia , trong đó nêu rõ sự cần thiết phải khẳng định lại ảnh hưởng ngoại giao, kinh tế và an ninh của Hoa Kỳ tại Tây bán cầu. Tuần qua, khi các nhà lãnh đạo từ Mỹ Latinh đến New York tham dự Đại hội đồng Liên Hợp Quốc (UNGA), điều đó cho thấy sự khẳng định lại này đã bắt đầu chuyển từ ý tưởng thành hiện thực. Một điểm chung giữa các phái đoàn di chuyển từ trụ sở Liên Hợp Quốc đến các cuộc họp tại các tòa nhà văn phòng và khách sạn gần đó là sự hiện diện gần như khắp mọi nơi của Hoa Kỳ trong các tuyên bố về kinh tế và an ninh.

Về mặt kinh tế, đầu tư vào khoáng sản thiết yếu và cơ sở hạ tầng chiếm vị trí trung tâm. Hoa Kỳ và Argentina đã công bố Hành lang Andes-Đại Tây Dương , một sáng kiến ​​được thiết kế để kết nối các khu vực năng lượng và khoáng sản thiết yếu của Argentina với các cảng Đại Tây Dương và thị trường phương Tây. Ngân hàng Xuất nhập khẩu Hoa Kỳ đã công bố một khuôn khổ tài trợ lên đến 7 tỷ đô la cho các dự án năng lượng, vận tải, khai thác và chế biến khoáng sản thiết yếu, và cơ sở hạ tầng kỹ thuật số đến năm 2027.

Cùng lúc đó, Phó Tổng thống Colombia José Manuel Restrepo, người tham dự trong khi Tổng thống Abelardo de la Espriella tập trung vào các hoạt động an ninh trong nước, đã đi khắp thành phố để quảng bá Misión Crecer, chiến lược của chính phủ nhằm đẩy nhanh đầu tư và tăng năng suất. Mục tiêu của chính phủ là nâng tốc độ tăng trưởng kinh tế hàng năm của Colombia lên 6%, tăng từ mức 2,6% vào năm 2025. Các nhà lãnh đạo mới khác của Mỹ Latinh, từ Tổng thống Chile José Antonio Kast đến Tổng thống Peru Keiko Fujimori và Tổng thống Honduras Nasry Asfura , đều nhấn mạnh sự cởi mở của các quốc gia họ đối với đầu tư và các bước chính sách mà chính phủ đang thực hiện để thu hút vốn.

Tương lai chính trị của Venezuela đang dần hiện rõ.

Tất nhiên, Đại hội đồng Liên hợp quốc năm nay đáng chú ý bởi sự đón tiếp khác biệt rõ rệt dành cho chính phủ lâm thời của Venezuela. Bà Delcy Rodríguez đã có cuộc gặp trực tiếp đầu tiên với ông Trump kể từ khi nhà độc tài Nicolás Maduro bị lật đổ vào tháng Giêng. Bà cũng đã gặp riêng các lãnh đạo từ các tổ chức tài chính quốc tế và các ngân hàng phát triển đa phương để thảo luận về việc tái cơ cấu nợ, khắc phục hậu quả động đất và tái thiết kinh tế của Venezuela. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio, người có mặt trong cuộc gặp giữa ông Trump và bà Rodríguez, sau đó đã xác nhận rằng cuộc trò chuyện không chỉ giới hạn ở quan hệ song phương mà còn bao gồm các bước cần thiết để ổn định Venezuela, tái cơ cấu nợ, xây dựng lại các thể chế và cuối cùng là tổ chức các cuộc bầu cử tự do và công bằng. “Có rất nhiều điều cần phải được khắc phục để Venezuela có thể thành công”, ông Rubio nói với các phóng viên. Cho rằng các vấn đề này có mối liên hệ mật thiết với nhau, ông lập luận rằng một chính phủ được bầu cử cần có các thể chế hoạt động hiệu quả và một nền kinh tế ổn định hơn nếu quá trình chuyển đổi dân chủ của Venezuela muốn bền vững.

Về phần mình, bà Rodríguez nói với Đại hội đồng Liên hợp quốc rằng “sẽ có bầu cử” và chỉ ra cuộc đối thoại giữa các phe phái đối lập trong điều kiện mà bà mô tả là bình đẳng cho tất cả mọi người. Nhưng bà không đưa ra thời gian biểu cụ thể, thay vào đó nói rằng người dân Venezuela sẽ quyết định “thời điểm thích hợp”. Do đó, vẫn còn một khoảng cách giữa cam kết công khai về bầu cử và những câu hỏi chưa được giải quyết về thời điểm, điều kiện bầu cử và cải cách thể chế.

Chiến dịch Lá chắn châu Mỹ chuyển từ liên kết sang hành động thực tế.

Đại hội đồng Liên hợp quốc cũng là nơi diễn ra cuộc họp an ninh lớn nhất do Mỹ dẫn đầu trong khu vực. Cuộc họp Lá chắn châu Mỹ lần thứ hai do ông Trump khởi xướng đã quy tụ các nhà lãnh đạo và quan chức cấp cao từ khắp khu vực, bao gồm cả Peru và Colombia, những nước mới gia nhập. Mười lăm chính phủ, trong đó có Hoa Kỳ, đã ký một tuyên bố chung mở rộng liên minh vượt ra ngoài hợp tác chống ma túy thành ba trụ cột: hợp tác kinh tế, an ninh và phối hợp đa phương.

Cuộc họp cũng đã đưa ra hành động chung đầu tiên của sáng kiến ​​này. Các thành viên nhất trí phối hợp các biện pháp đối với 24 tổ chức tội phạm và vũ trang trên khắp châu Mỹ. Các biện pháp này bao gồm đóng băng tài sản, hạn chế thị thực và nhập cư, và các hình phạt tiềm tàng đối với việc cố ý cung cấp hỗ trợ vật chất hoặc hậu cần, tùy thuộc vào luật pháp của mỗi quốc gia. Các thành viên cũng dự định yêu cầu Tổ chức các Quốc gia châu Mỹ (OAS) triệu tập các cuộc tham vấn theo Hiệp ước tương trợ liên Mỹ, hay Hiệp ước Rio, để xem xét hành động tập thể rộng hơn chống lại một số nhóm nhất định.

Danh sách các nhóm mục tiêu bao gồm băng đảng Sinaloa và băng đảng Jalisco New Generation (CJNG) của Mexico, Primeiro Comando da Capital và Comando Vermelho của Brazil, và Tren de Aragua và Cártel de los Soles của Venezuela. Danh sách này cũng bao gồm Quân đội Giải phóng Quốc gia ( ELN ) và Lực lượng Vũ trang Cách mạng Colombia, hay còn gọi là FARC . Cả hai nhóm này đều có sự hiện diện đáng kể ở Venezuela. Mexico, Brazil và Venezuela hiện không phải là thành viên của Lá chắn châu Mỹ. Do đó, phạm vi hoạt động của liên minh sẽ phụ thuộc một phần vào sự hợp tác với các chính phủ bên ngoài Lá chắn, nơi một số mục tiêu chính của liên minh đang hoạt động.

Venezuela là ví dụ rõ ràng nhất. Chiến dịch của Mỹ hồi tháng 6 tiêu diệt thủ lĩnh Tren de Aragua, Héctor “Niño” Guerrero, được phối hợp với chính quyền Venezuela, theo cả hai chính phủ. Sau đó, Trump đã viện dẫn sự hợp tác này khi loại Venezuela khỏi danh sách các quốc gia bị coi là “thất bại rõ rệt” trong việc kiểm soát ma túy, mặc dù Venezuela vẫn nằm trong danh sách rộng hơn của Mỹ về các quốc gia trung chuyển hoặc sản xuất ma túy lớn. 

Các thành viên của Shield có thể chia sẻ thông tin tình báo và phối hợp các biện pháp chống lại Tren de Aragua, ELN và các phần tử ly khai của FARC.

Việc đưa Cártel de los Soles vào danh sách đặc biệt đáng chú ý. Washington đã chỉ định tổ chức này là Tổ chức Khủng bố Nước ngoài vào tháng 11 năm 2025, đồng thời mô tả nó là một mạng lưới buôn bán ma túy do Maduro và các nhân vật cấp cao khác trong chính phủ của ông ta cầm đầu. Tuy nhiên, một bản cáo trạng sửa đổi của Mỹ hồi đầu năm nay mô tả tên gọi này là ám chỉ một hệ thống bảo trợ trong đó các quan chức Venezuela bị cáo buộc đã bảo vệ và thu lợi từ hoạt động buôn bán ma túy, chứ không phải là một tổ chức riêng biệt. Hợp tác với Venezuela có thể giúp giải quyết các nhóm vũ trang khác đang hoạt động ở đó, nhưng việc áp dụng các biện pháp của Lá chắn chống lại một hệ thống bị cáo buộc có sự tham gia của các quan chức đương nhiệm thì phức tạp hơn.

Tuyên bố của nhóm Shield cũng cam kết bảo vệ nền quản trị dân chủ và “ý chí của nhân dân”, nhưng không đưa ra cam kết cụ thể nào về bầu cử hoặc cải cách chính trị ở Venezuela. Sự thiếu sót này đáng chú ý vì cuộc họp của nhóm Shield diễn ra trong bối cảnh cuộc tranh luận ngày càng gay gắt về quá trình chuyển đổi chính trị của Venezuela.

Một trong số chúng tôi, Jason, đã dành gần hai mươi năm tham dự các cuộc họp liên quan đến Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, nơi các cuộc thảo luận quan trọng nhất thường diễn ra bên ngoài các cuộc tranh luận chung. Năm nay đã củng cố bài học đó. Châu Mỹ thu hút sự quan tâm kinh tế cao độ và mở ra những con đường mới cho hợp tác an ninh, từ Hành lang Andes-Đại Tây Dương đến hành động chung đầu tiên của Sáng kiến ​​Lá chắn.

Các kế hoạch đã được thiết lập, nhưng thước đo thực sự của Đại hội đồng Liên hợp quốc này sẽ là liệu các cuộc thảo luận trong tuần qua có tạo ra kết quả bền vững hay không: đầu tư tạo ra việc làm chất lượng, hợp tác an ninh làm suy yếu các nhóm tội phạm xuyên quốc gia và sự tham gia hỗ trợ các thể chế vững mạnh hơn trong khu vực.

Nguồn: Latin America has opened a new chapter with Washington

https://www.atlanticcouncil.org/dispatches/dispatch-from-new-york-latin-america-has-opened-a-new-chapter-with-washington/