5114 - Putin leo thang như thế nào

Andrei Kolesnikov

Một tòa nhà dân cư bị hư hại trong cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine, Moscow, Nga, tháng 9 năm 2026.Reuters

Chiến thắng áp đảo của đảng Nước Nga Thống nhất của Tổng thống Vladimir Putin trong cuộc bầu cử quốc hội cuối tuần trước không chỉ được dự đoán mà còn đã được lên kế hoạch. Việc bỏ phiếu bắt buộc trong các tổ chức phụ thuộc vào ngân sách và trong nhiều tập đoàn; bỏ phiếu tiêu chuẩn hóa trong quân đội, các cơ quan thực thi pháp luật và cái gọi là các vùng lãnh thổ mới; bỏ phiếu tự động theo tinh thần “cứ lấy phiếu của tôi và để tôi yên”; sự phổ biến của bỏ phiếu điện tử; và việc loại bỏ Yabloko, đảng phản chiến duy nhất vẫn hoạt động hợp pháp, trước bầu cử - tất cả những yếu tố này và các yếu tố khác đã đảm bảo đa số tuyệt đối cho đảng cầm quyền. Ngay cả những phiếu bầu cho các đảng khác trong quốc hội cũng được coi là ủng hộ chính phủ, bởi vì họ cũng nằm dưới sự kiểm soát của Điện Kremlin.

Tuy nhiên, đối với Putin, nhiệm kỳ mới này mang lại tính hợp pháp mới cho "chiến dịch quân sự đặc biệt" của ông ở Ukraine, thể hiện trong nước những gì Điện Kremlin đang thể hiện ra quốc tế: rằng Nga đang ở vị thế mạnh và sẵn sàng theo đuổi các mục tiêu quân sự của mình một cách quyết liệt hơn. Mục tiêu chính của Điện Kremlin là tạo ra ảo tưởng về một đa số áp đảo tuyệt đối, bất kể tình hình thực tế ra sao. Kết quả bầu cử cho thấy mọi người đều ủng hộ Putin, và do đó họ cũng phải ủng hộ các chính sách quân sự của đất nước, việc đàn áp không ngừng những người bất đồng chính kiến ​​và đường lối chống phương Tây; những người chống đối ông ta là những kẻ bị ruồng bỏ và bị xã hội xa lánh. Thật vậy, kể từ năm 2022, các cuộc bầu cử ở Nga đã định nghĩa lại quyền công dân là sự ủng hộ chiến tranh.

Thực tế phức tạp hơn nhiều. Kể từ tháng Tư, các cuộc thăm dò dư luận ở Nga liên tục cho thấy tình hình không mấy khả quan đối với chính phủ. Theo Trung tâm Levada độc lập, đơn vị thường xuyên tiến hành khảo sát, vào tháng Bảy, tỷ lệ người được hỏi cho rằng chiến dịch đặc biệt là thành công đã giảm xuống còn 50%, giảm gần 20 điểm phần trăm so với năm trước. Trong cùng cuộc thăm dò đó, số người tin rằng đất nước đang đi đúng hướng đã giảm 10 điểm phần trăm so với năm trước, xuống còn 54%. Hơn nữa, từ tháng 7 năm 2025 đến tháng 7 năm 2026, tỷ lệ ủng hộ của chính tổng thống đã giảm 12% - một sự sụt giảm rất đáng kể trong một chế độ chuyên quyền cá nhân.

Song song với đó, tinh thần của người dân nói chung đã suy giảm đều đặn. Hiện nay, luôn có nỗi lo lắng thường trực về cuộc chiến kéo dài và khả năng huy động quân sự hơn nữa, cũng như về lạm phát, các hạn chế Internet trên diện rộng và cuộc khủng hoảng nhiên liệu không hồi kết. Theo khảo sát của Trung tâm Levada thực hiện vào tháng 8, hai phần ba số người được hỏi cho biết họ gặp vấn đề với truy cập Internet di động, ứng dụng nhắn tin và tình trạng thiếu xăng. Tình trạng thiếu xăng đã gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống của một phần ba số người được hỏi, trong khi các hạn chế Internet ảnh hưởng đến một phần năm. Chi tiêu quân sự khổng lồ và giá nhiên liệu tăng cao là những nguyên nhân chính gây ra lạm phát, và bắt đầu từ tháng 10, việc tăng giá điện nước sẽ càng làm gia tăng thêm áp lực này.

Giờ đây, sau khi cuộc bầu cử đã diễn ra, nhiều người Nga lo sợ một cuộc huy động quân sự khác, mặc dù Điện Kremlin—lo ngại làm suy yếu ảo tưởng về một cuộc sống tương đối bình thường giữa cuộc chiến đã len lỏi vào tận trung tâm nước Nga dưới hình thức các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái—dường như thích huy động có chọn lọc và bí mật hơn là tổng động viên. Nhưng những áp lực mới khác không thể bị loại trừ. Chừng nào Putin còn tin rằng thời gian đang đứng về phía ông ta, và người dân—dường như bị thôi miên bởi cái mà Điện Kremlin gọi là “sự đoàn kết” được thể hiện trong cuộc bầu cử—sẵn sàng gánh chịu gánh nặng khó khăn, ông ta sẽ tiếp tục cuộc chiến. Và tiếp tục có nghĩa là leo thang, cả trong và ngoài nước.

Tổng thống Nga đã bác bỏ nỗ lực ngoại giao mới của Mỹ và đẩy mạnh tốc độ cũng như tính chất các cuộc tấn công vào Ukraine. Trong khi đó, các chuyên gia chính sách đối ngoại thân Kremlin bàn luận về nhiều cách thức, cả phi hạt nhân và hạt nhân, mà Nga có thể leo thang hơn nữa, đặc biệt là trong mùa đông sắp tới, khi Điện Kremlin có kế hoạch làm tê liệt hoàn toàn Ukraine bằng cách tấn công lưới điện của nước này. Đối với Putin, leo thang đã trở thành phương tiện chính để duy trì quyền lực.

Nâng tầm lên một cấp độ

Trong nhiều tuần qua, đã có nhiều dấu hiệu cho thấy Putin đang chuẩn bị cho một giai đoạn mới trong cuộc xung đột giữa Nga với Ukraine và phương Tây. Điện Kremlin liên tục thổi phồng tình trạng khẩn cấp, đưa ra những lời đe dọa – điều mà nhà khoa học chính trị người Nga quá cố Gleb Pavlovsky gọi là “bánh xe xung đột của Nga”, một cỗ máy không bao giờ được phép ngừng hoạt động. Đồng thời, chính phủ đã áp đặt tâm lý bị bao vây lên công chúng, cùng với nhu cầu duy trì sự thống nhất tuyệt đối, một động lực được củng cố bởi sự gia tăng các cuộc không kích của Ukraine sâu bên trong lãnh thổ Nga. Kiểu khuếch đại mối đe dọa này giải thích cho cuộc đàn áp mạnh mẽ đối với đảng Yabloko trước thềm cuộc bầu cử quốc hội. Đảng này không chỉ bị cấm tham gia bầu cử, mà các thành viên của đảng còn bị bắt giữ và một trong những lãnh đạo của đảng, Lev Shlosberg, bị kết án 11 năm tù. Khi một quốc gia cần một tư duy quốc gia thống nhất, thì không một tiếng nói phản chiến nào có thể được lắng nghe một cách hợp pháp.

Trong khi đó, Putin liên tục thực hiện các chuyến đi, tổ chức các cuộc họp và phát biểu với tần suất bất thường. Ông đã nói chuyện với quân đội, trẻ em, các nhà khoa học và doanh nhân, thậm chí còn đến thăm một hòn đảo tranh chấp ở Biển Okhotsk với mục đích rõ ràng là chọc giận và khiêu khích Nhật Bản. (Hòn đảo này được gọi là Iturup ở Nga và Etorofu ở Nhật Bản.) Đồng thời, kể từ mùa hè, Điện Kremlin đã tăng cường nỗ lực để duy trì sự huy động về mặt tình cảm và tinh thần của quần chúng xung quanh "chiến dịch quân sự đặc biệt". Không một khía cạnh nào của văn hóa, xã hội hay lịch sử Nga bị bỏ qua.

Ví dụ, vào tháng 8, Giáo hội Chính thống Nga thông báo rằng hài cốt của Dmitry Donskoy – vị hoàng tử chiến binh huyền thoại thế kỷ 14, người đã đánh bại người Tatar của Hãn quốc Mông Cổ trong trận Kulikovo – đã được “phát hiện” một cách bất ngờ tại Nhà thờ Tổng lãnh thiên thần ở Moscow. Ngay lập tức, Putin đã đến thăm nơi an nghỉ và vị hoàng tử lịch sử này được gọi nhập ngũ – một phần hài cốt của ông được gửi ra tiền tuyến để “tăng cường tinh thần” cho các đơn vị Nga đang chiến đấu ở đó. Khi một cuộc chiến kéo dài quá lâu, người Nga có thể đặt hy vọng không chỉ vào “vũ khí thần kỳ” mà Putin khoe khoang mà còn đơn giản là vào một phép màu. Ngay cả khi cuộc bầu cử quốc hội diễn ra, hàng ngàn tín đồ Chính thống giáo đã xếp hàng để xem hài cốt của Thánh Spyridon xứ Trimythous ở Moscow, như thể họ đến để bỏ phiếu cho ông. Trên khắp đất nước, hàng trăm nghìn tín đồ cũng đã tham gia vào các cuộc rước lễ tôn giáo do chính phủ hỗ trợ nhằm củng cố sự ủng hộ đối với lực lượng vũ trang. Ấn tượng nhất trong số đó là cuộc "Diễu hành Nga" khổng lồ, mang đậm tinh thần dân tộc chủ nghĩa, diễn ra ở Moscow vào đầu tháng 9.

Câu hỏi duy nhất là: điều gì tạo nên một phép màu? Đối với hầu hết người Nga, đó là sự kết thúc của chiến tranh. Sớm muộn gì, Putin cũng phải tự rút lui khỏi cuộc xung đột, và không ai ngoài Hoa Kỳ có thể giúp ông ta làm điều đó. Chính quyền Trump dường như đang thực hiện một nỗ lực đàm phán mới, lý tưởng nhất là với một chiến lược khác so với hội nghị thượng đỉnh Anchorage hoặc kiểu “ngoại giao du lịch” theo phong cách Witkoff-Kushner đã đặc trưng cho năm đầu tiên của chính quyền. Nhưng vẫn chưa tìm thấy mô hình thay thế nào cho điều này. Chuyến thăm chớp nhoáng của Giám đốc CIA John Ratcliffe tới Moscow vào tháng 8 dường như là một phần của nỗ lực theo đuổi một kiểu ngoại giao mới, có lẽ giống với kênh liên lạc bí mật được thiết lập giữa Cố vấn An ninh Quốc gia Hoa Kỳ Henry Kissinger và Đại sứ Liên Xô Anatoly Dobrynin trong thời kỳ hòa hoãn. Cho đến nay, thật khó để hình dung làm thế nào một kênh liên lạc thực sự, lâu dài có thể xuất hiện để dẫn dắt cả hai bên hướng tới hòa bình và, trong số những điều khác, làm giảm căng thẳng giữa Nga và Hoa Kỳ. Tuy nhiên, đối với Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump, cũng có những lý do mới để thúc đẩy điều này. Sau hàng loạt thất bại thảm hại trong chính sách đối ngoại và đối mặt với cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đầy khó khăn của chính mình, ông Trump đang rất cần một câu chuyện thành công.

Người đàn ông tự tin

Hiện tại, Điện Kremlin tin rằng họ có cả thời gian và phương tiện để tiếp tục chiến đấu cho đến khi nào cần thiết. Putin không thể nghi ngờ rằng mình đúng. Cùng với cuộc bầu cử Duma được dàn dựng, việc loại bỏ mọi dấu vết của luận điệu phản chiến khỏi không gian công cộng nhằm mục đích trao cho Putin một quyền lực mạnh mẽ hơn để thực hiện bất kỳ hành động nào mà ông ta cho là phù hợp. Câu hỏi chưa có lời giải là người Nga sẵn sàng trao quyền lực này cho tương lai xa đến mức nào.

Cho đến nay, người dân phải tự mình đối phó với các nhà máy lọc dầu bốc cháy, kho hàng bị phá hủy, trạm xăng cạn kiệt, mạng Internet không hoạt động và nguy cơ đe dọa tính mạng từ các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái. Bên cạnh lạm phát kinh niên, thâm hụt ngân sách đã trở thành một vấn đề, và GDP cũng như sản xuất công nghiệp của Nga đang ở mức gần bằng không. Điều này xảy ra bất chấp thực tế là, cho đến gần đây, sản xuất vũ khí đã chính thức giữ cho các chỉ số này ở mức khá cao; giờ đây, ngay cả điều đó cũng không còn giúp ích được gì.

Trước những thách thức này, người dân hiện đang tạm thời chấp nhận hệ thống. Cũng cần lưu ý rằng, các cuộc khảo sát cho thấy người Nga ngày càng ít hài lòng với chiến dịch quân sự đặc biệt hơn so với trước đây, đồng thời cũng chỉ ra rằng ngày càng nhiều người trong số họ thích tăng cường các cuộc tấn công hơn là nhượng bộ để đạt được hòa bình. Hơn một nửa số người được hỏi trong cuộc thăm dò của Trung tâm Levada vào tháng 8 cho rằng chiến dịch quân sự đặc biệt có khả năng kéo dài thêm một năm nữa, và số người chắc chắn về điều này đã tăng lên. Chính vì sự kiệt sức hoàn toàn với chiến tranh, nhiều người coi việc tăng cường hoạt động quân sự là một cách để đưa hòa bình đến gần hơn.

Bầu cử quốc hội Nga, Donetsk, Ukraine do Nga kiểm soát, tháng 9 năm 2026 Alexander Ermochenko / Reuters

Nhưng nếu Điện Kremlin yêu cầu một cuộc tập hợp khác quanh lá cờ – đặc biệt là một cuộc tập hợp có sự tham gia của một lượng lớn nam giới – thì tình hình có thể bất lợi cho Putin. Tin đồn về động thái này, vốn cũng có thể là một phần của sự leo thang rộng lớn hơn của Nga, đã lan truyền trong nhiều tuần, mặc dù bản chất thay đổi của cuộc chiến đã khiến việc đưa thêm nam giới ra chiến trường trở nên vô ích, và cũng có nguy cơ làm chuyển hướng lực lượng lao động còn lại khỏi những công việc cần thiết trong nước, chưa kể đến những thiệt hại đối với tình hình nhân khẩu học, bao gồm cả tỷ lệ sinh giảm. Tuy nhiên, không thể loại trừ khả năng này.

Putin vẫn miêu tả những gì Nga đang làm là một chiến dịch giải phóng mang tính chính nghĩa lịch sử. Điều này không khác gì cách Stalin miêu tả Chiến tranh Mùa đông năm 1939 với Phần Lan, hay "chiến dịch giải phóng" của Hồng quân trong cùng năm đó, dẫn đến việc sáp nhập Tây Belarus và Tây Ukraine vào Liên Xô. Nhưng để được gọi là "chiến tranh nhân dân", như các nhà tuyên truyền và quan chức Điện Kremlin đôi khi gọi chiến dịch đặc biệt này, cuộc xung đột phải có thời hạn nhất định. Về nguyên tắc, nó cũng phải kết thúc bằng chiến thắng cho nhân dân, bất kể điều đó có nghĩa là gì. (Trong hoàn cảnh hiện tại, người Nga sẽ chấp nhận bất kỳ hình thức chiến thắng nào, miễn là họ được cho biết rằng các mục tiêu đã đạt được theo điều kiện của Nga - đó là lý do tại sao người dân đã quá mệt mỏi.)

Trên thực tế, “chiến dịch quân sự đặc biệt” đã mang đặc điểm của một cuộc chiến cá nhân do người đứng đầu nhà nước tiến hành. Thật vậy, ngay từ đầu, đó đã là một cuộc chiến cá nhân đơn giản chỉ liên quan đến người dân theo nhiều cách khác nhau, bao gồm cả việc tham gia trực tiếp vào các hoạt động chiến đấu và bị ép buộc tuân phục các quy tắc chính trị, hạn chế và sự đàn áp có hệ thống. Trong nhiều thập kỷ, người Nga đã được rèn luyện để sống trong trạng thái chuẩn bị chiến tranh, hay nói chính xác hơn là trong các cuộc chiến tranh. Tình trạng luôn trong tình trạng chiến tranh – và chiến tranh thực sự cùng với việc quân sự hóa nền kinh tế không ngừng – cuối cùng đã khiến hệ thống Xô Viết sụp đổ. Putin đã hồi sinh cách tiếp cận này để phục vụ mục tiêu tái thiết đế chế Nga của mình, nhưng người Nga có thể chưa sẵn sàng để xã hội của họ bị quân sự hóa mạnh mẽ như vậy, khi biết rằng họ cũng có thể bị huy động hoặc bị máy bay không người lái tấn công mái nhà, vô thời hạn. Có thể thích nghi với một thế giới như vậy và có thể bình thường hóa nó. Nhưng trong bao lâu?

Không có nơi nào để đi

Tại nước Nga của Putin, sự leo thang diễn ra trên hai mặt trận khác nhau. Nó diễn ra trên chiến trường, nhưng cũng diễn ra ngay trong nước. Dấu hiệu gần như ở khắp mọi nơi. Đó là việc liên tục bắt giữ và bỏ tù những người bất đồng với chính sách của Điện Kremlin, một thực tiễn ngày càng trở nên tàn bạo. Đó là việc siết chặt liên tục, đến mức phi lý, luật pháp liên quan đến “đặc vụ nước ngoài”, đặc biệt là những người đã rời khỏi đất nước, những người hiện không chỉ bị tước bỏ quyền chính trị mà còn cả quyền sở hữu và tài chính. Đó là gánh nặng thuế ngày càng không thể chịu đựng được, bởi vì chế độ thiếu kinh phí cho chiến tranh. (Điện Kremlin đã tăng thuế giá trị gia tăng của Nga trong năm nay từ 20% lên 22%, một mức thuế gây áp lực đặc biệt nặng nề lên các doanh nghiệp vừa và nhỏ.)

Trong các phân tích quốc tế về chiến lược của Nga, mặt trận trong nước thường bị lãng quên, nhưng nó cũng quan trọng không kém. Một hình thức leo thang không thể tồn tại nếu thiếu hình thức kia. Nếu không gia tăng áp lực nội bộ, chế độ không thể leo thang các hành động bên ngoài. Tạo ra khủng hoảng đã trở thành nền tảng của hệ thống Putin và là cơ chế mà ông ta duy trì quyền lực. Tuy nhiên, hiệu quả của chiến lược này – mà ông ta đã duy trì một cách tài tình bằng cách đánh lừa Trump vào năm 2025 và làm đổ vỡ triển vọng đàm phán hòa bình trong nửa đầu năm 2026 – đang giảm dần. Ngay cả những lời lẽ tuyên truyền của chính chế độ giờ đây cũng mang dấu ấn của sự cuồng loạn. Các quan chức như Pyotr Tolstoy, phó chủ tịch quốc hội và cựu người dẫn chương trình truyền hình, công khai nói về sự cần thiết phải tấn công vào dân thường của kẻ thù để làm suy yếu tinh thần của chúng. Lời lẽ kích động thù hận và việc tôn vinh sự tàn bạo và bạo lực đã trở thành một hình thức leo thang khác. Nhưng một lần nữa, hiệu quả sẽ giảm dần khi được sử dụng thường xuyên.

Việc Điện Kremlin hiện đang tích cực leo thang mọi mặt không phải là dấu hiệu của sức mạnh mà là của sự yếu đuối. Cuộc bầu cử đã cho phép Putin ràng buộc người dân Nga vào “chiến dịch quân sự đặc biệt” của ông ta thông qua quá trình bỏ phiếu: bất cứ ai tham gia bầu cử đều trở thành đồng phạm. Nhưng điều này có thể chỉ làm trầm trọng thêm sự thất vọng của nhiều người vốn đã mệt mỏi với điều kiện sống do nhà nước áp đặt. Sẽ không ai phản đối; nhiều người sẽ giả vờ ủng hộ. Nhưng cũng giống như những năm cuối thời Liên Xô, chính hành động tồn tại trong một hệ thống như vậy sẽ giống như sự bắt chước cuộc sống bình thường hơn là cuộc sống thực sự. Không còn lối thoát rõ ràng nào cho một đất nước bị tổn thương bởi chiến tranh, bị mê hoặc bởi tuyên truyền bạo lực và hệ tư tưởng về ưu thế dân tộc, và bị tàn phá bởi một nền kinh tế chiến tranh méo mó và ngày càng rối loạn chức năng.

Cuộc khủng hoảng lớn nhất của chế độ Putin là cuộc khủng hoảng của tương lai. Họ không biết phải đi đâu hay tại sao. Và vì vậy, họ kéo dài chiến tranh như một phương tiện để tồn tại. Chính quyền Mỹ đang cố gắng chỉ cho Putin một lối thoát bằng cách đưa ra những thỏa thuận kinh doanh khổng lồ hoặc, nếu tình trạng đó tiếp tục, đe dọa áp đặt các lệnh trừng phạt "khắc nghiệt". Nhưng kịch bản thực tế nhất hiện nay là Putin sẽ tiếp tục câu giờ, sử dụng mùa đông như một vũ khí.

ANDREI KOLESNIKOV là tác giả của cuốn sách "Sự khép kín của tư duy Nga: Hệ tư tưởng của Putin đã biến quốc gia thành con tin như thế nào" .

Nguồn: How Putin Escalates

https://www.foreignaffairs.com/russia/how-putin-escalates-ukraine-war-andrei-kolesnikov