5160 - Quan hệ Trump-Tập Cận Bình: Khi ‘thầy pháp’ lên đồng

Trúc Phương Việc Trump đích thân ra tận phi trường Andrews ở Washington đón Tập Cận Bình ngày 23 Tháng Chín, hay những lời tâng bốc mà Trump dành cho chủ tịch Trung Quốc, không là cử chỉ ngoại giao thông thường. Một người bỗ bã chưa bao giờ tôn trọng phép tắc như Trump thì khó có thể nói ông biết khéo léo trong việc sử dụng ngôn ngữ ngoại giao. Tâm lý “cuồng Tập” của Trump xuất phát từ sự ngưỡng mộ rất thật lòng của ông. Điều đáng nói là thái độ “ôm chân gấu trúc” ảnh hưởng đáng kể đến chính sách Mỹ đối với Trung Quốc.

Việc Trump đích thân ra tận phi trường Andrews ở Washington đón Tập Cận Bình ngày 23 Tháng Chín, hay những lời tâng bốc mà Trump dành cho chủ tịch Trung Quốc, không là cử chỉ ngoại giao thông thường. Một người bỗ bã chưa bao giờ tôn trọng phép tắc như Trump thì khó có thể nói ông biết khéo léo trong việc sử dụng ngôn ngữ ngoại giao. Tâm lý “cuồng Tập” của Trump xuất phát từ sự ngưỡng mộ rất thật lòng của ông. Điều đáng nói là thái độ “ôm chân gấu trúc” ảnh hưởng đáng kể đến chính sách Mỹ đối với Trung Quốc.

Tổng Thống Donald Trump và Chủ Tịch Tập Cận Bình gặp nhau ngày 14 Tháng Năm, 2026, ở Bắc Kinh. (Hình: Alex Wong/Getty Images)

Ai thích coi “lên đồng”?

Xem Trump hoa chân múa tay làm phép “yểm Tàu,” đôi khi có cảm giác chẳng khác gì đang xem màn lên đồng. “Thầy” càng múa may quay cuồng, đám đông càng phấn khích; “thầy” càng trợn mắt, vung tay, chỉ trỏ, đám đông càng tin rằng đại pháp sư đang xuất chiêu, sắp sửa trấn áp con quỷ Trung Quốc vốn đang ám nước Mỹ. Người ta sì sụp khấn vái, vỗ tay reo hò, chắc mẩm những cái phất tay của “thầy” có thể khiến Bắc Kinh khiếp đảm.

Tuy nhiên, khi vãn tuồng, thiên hạ té ngửa nhận thấy hóa ra chẳng có đạo bùa nào cả. Những động tác tưởng như thiên biến vạn hóa rốt cuộc chỉ là màn múa may để tạo cảm giác “thầy” đang nắm trong tay quyền năng khuynh đảo. Cái gọi là “phép” chỉ là nghệ thuật làm cho đám đông tin rằng họ đang chứng kiến phép thuật.

Điều kỳ lạ nhất không phải là “thầy” vẫn tiếp tục lên đồng mà là đám đông vẫn tiếp tục tin. Mỗi lần “thầy” xuất hiện, người ta lại tụ tập, khấn vái vang trời, chờ những cú vung tay có thể khiến Trung Quốc khuất phục dưới chân Mỹ. “Thầy” nói gì cũng có người tin và thậm chí luận ra thành “cao chiêu.”

Hôm nay là thuế quan, ngày mai là đòn thương mại, hôm khác là màn đe dọa gì đó. Cứ thế, chính sách đối ngoại phức tạp bị biến thành nghi lễ… “trừ tà,” như thể chỉ cần “thầy” nói như thế thì mọi vấn đề sẽ tự nhiên biến mất. Trong màn đồng cốt chính trị này, điều đáng nói là khả năng (không thể) phân biệt giữa chính sách thật sự có hiệu quả và màn trình diễn được dựng lên để người ta tin rằng nó có hiệu quả…

Ôm chân gấu trúc

Việc Trump “đánh Tàu” là một trong những cái “myth” dai dẳng nhất. “Myth,” “sự ngộ nhận,” cũng có thể hiểu dân dã là chuyện tào lao. Trong thực tế, chính Trump mới là người cản trở chính sách đương đầu với Trung Quốc. Nhìn lại những gì Trump làm trong nhiệm kỳ một lẫn nhiệm kỳ hai, có thể thấy Trump không có chính sách nhất quán nào với Trung Quốc.

Xét trên nhiều khía cạnh, sự hỗn loạn trong chính sách của Trump hội tụ nhiều đặc điểm và tính chất mà Bắc Kinh luôn mong đợi ở một đối tác Mỹ. Làm việc với chính quyền Trump, Trung Quốc không còn đối mặt những yêu cầu khó chịu như các chính quyền Mỹ trước đó. Trump không cổ xúy cho nhân quyền, tự do tôn giáo hay mô hình quản trị dân chủ tự do, cũng không gây sức ép buộc Bắc Kinh cải cách kinh tế hay chính sách cai trị.

Trái với chính quyền Biden và ngược lại với mong muốn hầu hết giới chính trị Mỹ thuộc cả hai đảng, Trump thật sự không có động thái cụ thể nào nhằm cản trở sự phát triển Trung Quốc. Trump thậm chí nới lỏng các chính sách được thiết kế để kìm hãm những bước tiến công nghệ Trung Quốc.

Ông “bật đèn xanh” cho các công ty Mỹ bán chip bán dẫn tiên tiến cho Bắc Kinh. Không như Biden, Trump không tập hợp đồng minh để kiềm chế hay ngăn chặn sự mở rộng ảnh hưởng Trung Quốc tại Châu Á hoặc trên toàn cầu. Tệ hơn, Trump bẻ từng chiếc đũa trong quan hệ đồng minh. Việc quân đội Mỹ gần đây chuyển nguồn lực ra khỏi khu vực lân cận Trung Quốc chẳng khác nào nhường hẳn Đông Nam Á cho Bắc Kinh.

Nhắc thêm vài ví dụ cụ thể. Tại Hội Nghị An Ninh Shangri-La vào Tháng Năm, Bộ Trưởng Quốc Phòng Pete Hegseth hoàn toàn không đề cập vấn đề Đài Loan. Thứ Trưởng Quốc Phòng Elbridge Colby cũng không nhắc đến Trung Quốc khi phát biểu về chiến lược khu vực tại Manila vào Tháng Tám. Phó phụ tá Bộ Trưởng Quốc Phòng Alvaro Smith thậm chí ca ngợi sự nồng ấm trong quan hệ quân sự Mỹ-Trung tại lễ kỷ niệm 99 năm ngày thành lập Quân Giải Phóng Nhân Dân Trung Quốc (PLA).

Phần mình, Trump từng nói việc quân đội Mỹ “vượt quãng đường 9,500 dặm để tham chiến” vì Đài Loan “liệu có hợp lý” không, rằng ông sẽ “tham vấn Chủ Tịch Tập” liên quan các thương vụ bán vũ khí cho Đài Loan. Gạt bỏ các báo cáo cho rằng Trung Quốc cung cấp ảnh vệ tinh cho Iran, Trump nói: “Tôi nghĩ ông ấy đã hành xử khá tốt.” Trong nhiệm kỳ một, khi gặp Tập tại Hội Nghị Thượng Đỉnh G20 tại Osaka vào Tháng Sáu, 2019, Trump thậm chí ủng hộ Tập việc xây các trại tập trung giam người Duy Ngô Nhĩ và việc đó “hoàn toàn đúng đắn.”

Toàn cảnh, có thể thấy Trump không hề định vị Mỹ để có thể cạnh tranh Trung Quốc một cách đúng mức cần thiết. Với Trump, vấn đề quan hệ cá nhân với Tập Cận Bình lớn hơn lợi ích quốc gia. Điều mỉa mai là Tập Cận Bình chưa bao giờ thật sự tôn trọng Trump theo cách tương đồng. Trong chuyến công du Bắc Kinh ngày 13 Tháng Năm, người đón Trump tại phi trường là Phó Chủ Tịch Nước Hàn Chính. Trong hệ thống lãnh đạo Đảng Cộng Sản Trung Quốc, phó chủ tịch là chức danh ngồi chơi xơi nước, chỉ xếp thứ tám trong hệ thống phân cấp của đảng.

Xin nói thêm, chuyến đi Bắc Kinh của Trump thuần túy là sự kiện truyền thông. Nó không phải là cột mốc gì đáng đề cập trong bang giao Mỹ-Trung. Trump không được sắp xếp phát biểu tại bất kỳ đại học hay địa điểm công cộng nào theo cách như một số tổng thống Mỹ trước đó. Hai bên không có buổi họp báo chung nào, dù chỉ hình thức. Tập vuốt ve thói tự mãn của Trump khi “bố trí” chuyến thăm tại Trung Nam Hải (nơi sinh sống của giới lãnh đạo cấp cao Trung Quốc), và dàn dựng sự kiện theo cách như thể Trump là thượng khách và đó là “ân sủng” mà “thiên tử Tập” dành riêng cho Trump. Tuy nhiên, địa điểm này từng in dấu chân Vladimir Putin cũng như nhiều tổng thống Mỹ khác, trong đó có Barack Obama.

Còn nữa, khi Trump chuẩn bị rời Bắc Kinh, Trung Quốc cố tình để Trump nhìn thấy từ cửa sổ Air Force One chiếc vận tải cơ Ilyushin Il-76 của Nga vừa hạ cánh, chở theo xe limousine bọc thép, xe hộ tống, và thiết bị liên lạc phục vụ cho chuyến công du của Putin bắt đầu từ ngày 19 Tháng Năm (đây là chuyến công du Trung Quốc lần thứ 25 trong 26 năm cầm quyền của Putin).

Muối mặt hơn, khi Trump đề cập khái niệm “G2” (hai cường quốc Mỹ-Trung), thay vì ngầm công nhận, Bắc Kinh thẳng thừng bác bỏ. Cùng lúc, truyền thông Trung Quốc nhấn mạnh việc Trump chấp nhận cách định nghĩa mối quan hệ mà Tập đề xuất. Đó là “ổn định chiến lược mang tính xây dựng.” Điều đó có nghĩa Mỹ giờ đây phải chơi với Trung Quốc theo cách của Trung Quốc chứ không phải Mỹ có thể ép Trung Quốc phải chơi theo cách của mình. Với giới quan sát, đây là một chiến thắng ngoại giao rất lớn của Tập Cận Bình.

Cuộc gặp Trump-Tập dính dáng gì cuộc bầu cử giữa kỳ?

Nói cách khác, Trung Quốc không còn là kình địch của Mỹ. Trump đang tạo điều kiện để Trung Quốc phát triển ngay trong bối cảnh Trung Quốc có thể mạnh hơn Mỹ bất kỳ lúc nào ở bất kỳ lĩnh vực nào. Điều nguy hiểm trong thái độ sùng bái Tập của Trump từng được cảnh báo nhiều lần. Trong hồi ký “The Room Where It Happened: A White House Memoir”, John Bolton (cố vấn an ninh quốc gia của Trump từ Tháng Tư, 2018 đến Tháng Chín, 2019) viết:

“Những cuộc trao đổi của Trump với Tập không chỉ phản ánh sự thiếu nhất quán trong chính sách thương mại của ông mà còn cho thấy sự hòa trộn trong tư duy của Trump giữa lợi ích chính trị cá nhân và lợi ích quốc gia của Mỹ. Trump đánh đồng chuyện cá nhân với lợi ích quốc gia, không chỉ trong các vấn đề thương mại mà còn trên toàn bộ lĩnh vực an ninh quốc gia. Tôi thực sự khó có thể chỉ ra bất kỳ quyết định quan trọng nào của Trump trong thời gian tôi làm việc tại Tòa Bạch Ốc mà không bị chi phối bởi những toan tính cho việc tái đắc cử.”

John Bolton nhắc lại, ngày 18 Tháng Sáu, 2019, chỉ hơn một tuần trước khi diễn ra Hội Nghị Thượng Đỉnh G-20 tại Osaka (Nhật), Trump bốc máy gọi cho Tập, nói rằng ông “rất nhớ” Tập, rằng việc đạt được thỏa thuận thương mại với Trung Quốc sẽ là thành tựu nổi bật nhất và điều này sẽ mang lại lợi thế lớn cho ông về mặt chính trị…

John Bolton viết: “Điều đáng kinh ngạc là Trump lái câu chuyện sang cuộc bầu cử tổng thống Mỹ sắp tới và khẩn khoản nhờ Tập giúp giành chiến thắng… Ông nhấn mạnh tầm quan trọng của nông dân Mỹ (đối với lá phiếu nước Mỹ) cũng như việc Trung Quốc tăng cường mua đậu tương và lúa mì (giúp mang lại ảnh hưởng tích cực như thế nào) đối với kết quả bầu cử (tổng thống Mỹ)…”

Những gì John Bolton kể giờ đây khiến người ta ít nhiều liên tưởng đến cuộc gặp Trump-Tập sắp tới. Liệu Trump, một lần nữa, có nhờ vả Tập “cứu bồ” khi ký kết thỏa thuận kinh tế nào đó nhằm mang lại chút vớt vát trong bối cảnh Trump tụt dốc không phanh trước cuộc bầu cử giữa kỳ?

https://www.nguoi-viet.com/binh-luan/quan-he-trump-tap-can-binh-khi-thay-phap-len-dong/