5155 - Dưới áp lực: Hiểu rõ nghịch lý chi tiêu quốc phòng của Mỹ
Ngày 9 tháng 5 năm 1915, hơn 11.000 binh sĩ Anh thiệt mạng hoặc bị thương chỉ trong một ngày trong cuộc tấn công bất thành vào vị trí phòng thủ kiên cố của quân Đức ở Aubers, Pháp. Nguyên nhân của thảm họa: thiếu đạn pháo để hỗ trợ cuộc tấn công, đặc biệt là loại đạn nổ mạnh phù hợp nhất cho chiến tranh chiến hào. Cuộc "Khủng hoảng đạn pháo năm 1915" dẫn đến một cuộc cải tổ lớn hệ thống sản xuất quốc phòng của chính phủ Anh. Tuy nhiên, điều đó vẫn không đủ để ngăn chặn sự sụp đổ của Thủ tướng H.H. Asquith một năm sau đó.
Cuộc khủng hoảng đạn dược trong Thế chiến thứ nhất nhắc nhở chúng ta về sự khó khăn trong việc chuẩn bị cho các cuộc chiến tranh kéo dài. “Trong hầu hết các cuộc chiến tranh, đều đến một thời điểm rõ ràng là ngành công nghiệp quốc phòng thời bình, ngay cả khi đã được tăng cường, cũng không đáp ứng được nhu cầu của chiến tranh”, Mark Cancian, một Đại tá Thủy quân lục chiến đã nghỉ hưu, hiện là cố vấn cấp cao tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), cho biết.
Hơn một thế kỷ sau, thế giới và chiến tranh đã thay đổi. Nhưng ngay cả trong một thế giới có máy bay chiến đấu, vũ khí hạt nhân, liên lạc vệ tinh, máy bay không người lái và trí tuệ nhân tạo, đạn dược vẫn rất quan trọng. Sự suy tàn của Đế quốc Anh được tiếp nối bởi sự trỗi dậy của Hoa Kỳ như một siêu cường quân sự trên Trái đất, sự khởi đầu và kết thúc của Chiến tranh Lạnh, và vô số cuộc xung đột khắp Trung Đông. Giờ đây, nước Mỹ đang phải đối mặt với tình trạng thiếu vũ khí của riêng mình. Ngay cả khi xét đến tiền lệ lịch sử, tình thế khó khăn hiện tại của Mỹ vẫn thật đáng kinh ngạc.
Hoa Kỳ chi tiêu cho quốc phòng nhiều hơn bảy quốc gia tiếp theo cộng lại, bao gồm cả các đối thủ Trung Quốc và Nga. Thế nhưng, quân đội Mỹ lại lo ngại về tình trạng thiếu hụt các loại vũ khí chủ chốt trong cuộc chiến với Iran, một quốc gia mà nếu nhìn nhận một cách rộng rãi thì có thể được coi là một cường quốc "trung bình".
Vào tháng 8, Reuters đưa tin rằng Hoa Kỳ đã sử dụng " gần như toàn bộ" vũ khí tầm xa chính xác của mình trong 5 tháng giao tranh với Iran. Hoa Kỳ cũng được cho là đã sử dụng hơn hai phần ba nguồn cung cấp tên lửa đánh chặn Patriot ở Trung Đông, và tình trạng thiếu hụt Patriot toàn cầu đã khiến các thành phố của Ukraine trở nên dễ bị tổn thương trước các cuộc tấn công của Nga.
Tổng thống Donald Trump đã giận dữ khẳng định rằng Mỹ có “lượng đạn dược tầm trung đến cao cấp gần như không giới hạn”. Tuy nhiên, báo cáo của chính Lầu Năm Góc lại cho thấy điều khác. Một báo cáo của tổng thanh tra hồi tháng 9 thừa nhận rằng cuộc chiến đã bộc lộ “sự thiếu hụt kho dự trữ chiến lược”. Những cảnh báo từ các chỉ huy quân sự cấp cao về tình trạng kho dự trữ của Mỹ được cho là một trong những lý do chính khiến Trump không quay trở lại cuộc chiến toàn diện chống lại Iran.
Nếu chỉ vài tháng giao tranh với Iran đã làm cạn kiệt kho vũ khí của Mỹ đến vậy, thì khó mà lạc quan về một cuộc chiến tranh tiềm tàng với Trung Quốc. Một báo cáo của CSIS cảnh báo rằng Mỹ có thể sẽ hết một số loại tên lửa tầm xa chỉ sau một tuần giao tranh trong một cuộc chiến tranh vì Đài Loan.
Tất cả những điều này đặt ra câu hỏi: Làm thế nào mà một lực lượng quân sự đắt đỏ nhất trong lịch sử thế giới lại không có đủ đạn dược để tham chiến?
Đạn dược Mỹ
Nguồn gốc của những khó khăn hiện tại trong ngành công nghiệp vũ khí thường được cho là bắt nguồn từ một đêm đặc biệt vào năm 1993, khi Thứ trưởng Bộ Quốc phòng William Perry mời các giám đốc điều hành ngành công nghiệp quốc phòng đến một bữa tối bí mật tại Lầu Năm Góc, bữa tối này sau đó được gọi là "Bữa tối cuối cùng". Ông Perry cảnh báo các giám đốc điều hành rằng ngân sách quốc phòng thời Chiến tranh Lạnh không còn bền vững và dự đoán rằng nhiều công ty trong số đó có thể sẽ phá sản.
Dự đoán của Perry đã được chứng minh là đúng. Từ năm 1988 đến năm 1997, ngân sách quốc phòng giảm khoảng 30% và khoảng một chục nhà thầu quốc phòng lớn của Mỹ đã hợp nhất thành bốn. Phần lớn các khoản cắt giảm ngân sách đó đến từ việc tài trợ cho vũ khí mới khi quân đội sử dụng hết lượng vũ khí dự trữ từ thời Chiến tranh Lạnh.
Nhưng vấn đề không chỉ là tiền bạc. Trong thập kỷ sau vụ tấn công ngày 11/9, chi tiêu quốc phòng của Mỹ đã tăng hơn gấp đôi , mặc dù ngay cả trong bối cảnh căng thẳng gia tăng với Trung Quốc và Nga, con số này vẫn chưa bằng một nửa so với ngân sách những năm 1980. Nhưng ngay cả khi ngân sách đang tiến gần đến con số một nghìn tỷ đô la, việc phân bổ nguồn lực lại khó khăn hơn bạn tưởng. Chi phí hoạt động, bảo trì và chi tiêu cho quân nhân—bao gồm lương và trợ cấp hưu trí—chiếm một phần đáng kể trong ngân sách quốc phòng của Mỹ. Khi nói đến phần còn lại, các trang thiết bị hiện đại có ngân sách lớn—máy bay, tàu chiến—thường được ưu tiên hơn so với việc cung cấp đạn dược.
“Trong nhiều năm, trong các cuộc thảo luận nội bộ về ngân sách quốc phòng, để tìm cách tiết kiệm nhằm đạt được mục tiêu tổng thể, đạn dược thường là ‘nguồn chi trả chính’”, ông William LaPlante, người từng giữ chức Thứ trưởng Quốc phòng phụ trách mua sắm và duy trì trong chính quyền Biden, cho biết.
Việc đưa ra quyết định trở nên dễ dàng hơn nhờ thực tế là các cuộc chiến chống lại các nhóm nổi dậy ở Iraq và Afghanistan không đòi hỏi số lượng tên lửa, đạn pháo và máy bay đánh chặn phòng không nhiều như trong một cuộc chiến chống lại quân đội của một quốc gia.
Tất cả đã thay đổi với cuộc xâm lược toàn diện Ukraine của Nga năm 2022, châm ngòi cho một cuộc chiến với việc sử dụng pháo binh chưa từng thấy ở châu Âu kể từ thời trận Aubers, cũng như các cuộc oanh tạc tên lửa vào các thành phố của Ukraine đòi hỏi một số lượng lớn tên lửa đánh chặn. Đột nhiên, nhu cầu về đạn dược tăng cao. Sau nhiều năm suy giảm trong cơ sở công nghiệp quốc phòng và năng lực sản xuất của Mỹ, việc tăng cường sản xuất đạn pháo cũng như các loại tên lửa và tên lửa đánh chặn tiên tiến hơn đã trở thành một quá trình chậm chạp đáng thất vọng.
Nguyên tắc kinh tế "cung tăng để đáp ứng cầu cao" đã đi đến đâu rồi? Các công ty quốc phòng đã ngần ngại xây dựng năng lực sản xuất cho các cuộc chiến tranh mới khi nhu cầu có thể biến mất trong một hoặc hai năm tới. Thậm chí, một số công ty quốc phòng có thể sẽ thấy việc duy trì mô hình kinh doanh "cầu cao, cung thấp, lợi nhuận cao" là có lợi. Tuy nhiên, đối với người dân Mỹ, chi phí mà người đóng thuế phải gánh chịu vẫn ở mức cao, ngay cả khi quân đội đang phải vật lộn để đáp ứng nhu cầu nguồn lực của chiến tranh hiện đại.
Đổ lỗi và những từ ngữ sáo rỗng
Về phần mình, Trump đổ lỗi cho quyết định của Biden về việc cung cấp vũ khí cho Ukraine là nguyên nhân gây ra tình trạng thiếu hụt hiện tại trong cuộc chiến với Iran. Điều này là sai lệch: phần lớn các hệ thống vũ khí được gửi đến để hỗ trợ cuộc chiến trên bộ của Ukraine hầu như không có tác dụng gì trong cuộc chiến với Iran. Một ngoại lệ đáng chú ý là các tên lửa đánh chặn tiên tiến như Patriot, vốn rất quý giá trong cả hai cuộc xung đột.
Cả hai cuộc xung đột đều cho thấy rõ rằng việc sử dụng các tên lửa đánh chặn trị giá hàng triệu đô la để bắn hạ các tên lửa hành trình và máy bay không người lái giá rẻ – giống như “ném những chiếc Ferrari vào đĩa bay”, như lời ví von đáng nhớ của Hạ nghị sĩ Ted Lieu – là vô cùng tốn kém đối với bên phòng thủ.
Để đáp lại, Lầu Năm Góc đã công bố một loạt các biện pháp nhằm đẩy nhanh quá trình mua sắm vũ khí bằng cách tập trung hóa quyền mua sắm và cắt giảm thủ tục hành chính rườm rà. Mặc dù một số kế hoạch đã vấp phải sự phản đối từ Quốc hội do những quyền lực mới mà bộ này đang nắm giữ và lo ngại rằng điều đó sẽ khuyến khích các công ty nhanh chóng cung cấp các sản phẩm kém chất lượng, nhưng đáng chú ý là hầu như không ai đứng ra bảo vệ hệ thống cũ - và việc thay đổi hệ thống này có thể sẽ là một thách thức đáng kể.
Quá ít đạn pháo, hay quá nhiều cuộc chiến tranh?
Các nhà phân tích thường dùng cụm từ “xoay chuyển một tàu sân bay” để mô tả thách thức cải cách bộ máy quan liêu khổng lồ là Lầu Năm Góc và ngành công nghiệp quốc phòng cho kỷ nguyên chiến tranh mới. Hình ảnh ẩn dụ này đã trở thành hiện thực vào đầu năm nay khi tàu USS Ford được điều hướng từ Địa Trung Hải đến Venezuela rồi lại quay trở lại Trung Đông khi chính quyền chuyển từ xung đột này sang xung đột khác. Con tàu đã trải qua kỷ lục 326 ngày trên biển – một nhiệm vụ bao gồm tình trạng thiếu lương thực, rò rỉ nước thải và một vụ hỏa hoạn suýt gây thảm họa .
Những thách thức về hậu cần trong việc triển khai số lượng tàu sân bay hạn chế của Hải quân Mỹ, cũng như những lo ngại về kho dự trữ đạn dược, là lời nhắc nhở rằng ngay cả lực lượng quân sự hùng mạnh nhất thế giới cũng bị hạn chế bởi nguồn lực khan hiếm, đặc biệt là trong bối cảnh số lượng các cuộc chiến tranh mà họ tham gia gần đây ngày càng gia tăng.
Lầu Năm Góc đã ưu tiên sản xuất 14 loại đạn dược quan trọng trong các kế hoạch chi tiêu của mình, nhưng vẫn phải cạnh tranh với những ưu tiên lớn khác, bao gồm tham vọng của Trump về hệ thống phòng thủ tên lửa "mái vòm vàng " trị giá 1,2 nghìn tỷ đô la, việc tập trung mới vào vũ khí đặt trên không gian và hiện đại hóa hạt nhân. Ngay cả với ngân sách quốc phòng đề xuất là 1,5 nghìn tỷ đô la , việc thực hiện tất cả những điều đó trong khi đang tham gia vào một, hoặc thậm chí nhiều hơn, cuộc xung đột quân sự đang diễn ra—cũng như chuẩn bị cho một cuộc xung đột tiềm tàng lớn hơn nhiều trong tương lai—sẽ rất khó khăn.
Điều gì sẽ xảy ra nếu vấn đề không phải là cách Mỹ chuẩn bị cho chiến tranh mà chính là bản thân các cuộc chiến tranh? Những người theo chủ nghĩa "kiềm chế" ở cả cánh tả và cánh hữu đều lập luận rằng cuộc khủng hoảng vũ khí nên thúc đẩy việc xem xét lại liệu Mỹ có nên tham gia vào nhiều cuộc xung đột vũ trang như hiện nay hay không và liệu nước này có thể cam kết một cách đáng tin cậy trong việc bảo vệ các đồng minh trong một cuộc xung đột tiềm tàng giữa các siêu cường với Trung Quốc hay không.
Tiền có thể mua được rất nhiều vũ khí, nhưng nó không giúp bạn tránh khỏi việc phải đưa ra những lựa chọn thực sự về các ưu tiên.
Nguồn: Under the Gun: Understanding America’s Defense Spending Paradox
https://time.com/article/2026/10/10/understanding-america-defense-spending-paradox/
Nhận xét
Đăng nhận xét