5251 - Chiến tranh hỗn hợp của Nga đã bước vào một giai đoạn mới đầy nguy hiểm.

Julianne Smith

Và phương Tây đã làm quá ít để ngăn chặn điều đó.

Tổng thống Nga Vladimir Putin trong cuộc tập trận quân sự tại vùng Chelyabinsk, Nga, tháng 10 năm 2026.Alexander Kazakov / Reuters

Trong vài năm đầu của cuộc chiến ở Ukraine, các cuộc tấn công chiến tranh hỗn hợp của Nga ở châu Âu vẫn ở mức dưới ngưỡng có thể kích hoạt một phản ứng tập thể. Với tư cách là đại diện thường trực của Hoa Kỳ tại NATO từ năm 2021 đến năm 2024, tôi đã chứng kiến ​​chiến dịch này phát triển: cắt cáp ngầm dưới biển, giấu thiết bị gây cháy trong các kiện hàng, và các vụ đốt phá nhà máy và kho vũ khí trên khắp châu Âu. Để đối phó với mối đe dọa, các đồng minh đã tăng cường cơ sở hạ tầng trọng yếu, tăng cường tuần tra ở Biển Baltic và mở rộng chia sẻ thông tin tình báo. Nhưng cách tiếp cận của NATO vẫn chủ yếu mang tính phòng thủ: các cuộc tấn công này rải rác, quy mô nhỏ và đủ khó để Moscow phủ nhận.

Ngày nay, tình hình đã khác. Cuối tháng 7, một tên lửa hành trình của Nga rơi xuống lãnh thổ Ba Lan. Vài ngày sau, ba máy bay không người lái mang chất nổ được tìm thấy tại và gần một sân bay ở Leipzig, Đức. Hai tuần sau đó, các máy bay F-16 của Romania đã xuất kích để đánh chặn ba máy bay không người lái của Nga trên không phận Romania, và một máy bay phản lực của Tây Ban Nha đã bắn hạ chiếc thứ tư gần biên giới Moldova. Nếu ai đó mô tả tình trạng này hai năm trước như là tình hình hiện tại của NATO - máy bay không người lái trên không phận đồng minh, tên lửa hành trình của Nga trên lãnh thổ Ba Lan, chất nổ tại một sân bay của Đức - mà không có bất kỳ phản ứng tập thể có ý nghĩa nào từ liên minh, thì điều đó nghe có vẻ khó tin.

Mục tiêu của Tổng thống Nga Vladimir Putin gần như không có gì phải bàn cãi. Những cuộc tấn công này được thiết kế để phá vỡ sự đoàn kết của liên minh, thử thách cam kết của các thành viên đối với Điều 5 – nguyên tắc rằng một cuộc tấn công vào một thành viên là một cuộc tấn công vào tất cả – và làm tăng chi phí hỗ trợ Ukraine. Tuy nhiên, điều ít được ngờ tới hơn là tốc độ mà chiến dịch mà ông ta có thể phủ nhận lại trở nên không thể phủ nhận.

NATO không hề làm ngơ. Liên minh theo dõi những sự việc này, điều tra chúng, và đôi khi ngăn chặn các cuộc tấn công. Nhưng một phản ứng được xây dựng từng sự việc một không phải là răn đe, và Putin biết sự khác biệt. Chừng nào mỗi hành động khiêu khích chỉ khiến Moscow mất một chiếc máy bay không người lái bị bắn hạ, Putin vẫn có mọi lý do để tiếp tục leo thang. Và mỗi lần leo thang lại làm tăng nguy cơ một trong những sự việc này sẽ dẫn đến thiệt hại nhân mạng thảm khốc. Huy động hành động tập thể để gây ra tổn thất là cơ hội tốt nhất mà liên minh có để ngăn chặn kịch bản đó.

Tháo mặt nạ

Đối với Nga , chiến thuật hỗn hợp không phải là một kỹ thuật mới. Ngay từ những năm 1920 và tiếp tục trong suốt Chiến tranh Lạnh, Liên Xô đã dựa vào cái mà họ gọi là “các biện pháp chủ động”: sử dụng các lực lượng ủy nhiệm địa phương, các nhóm bình phong và các lực lượng bất quy tắc để đạt được các mục tiêu chính trị. Ngày nay, Putin về cơ bản vẫn theo mô hình tương tự, tìm cách làm suy yếu lòng tin của các đồng minh vào Điều 5 của NATO bằng cách dựa vào các chiến thuật nằm dưới ngưỡng chiến tranh thông thường và khiến các thành viên không bị ảnh hưởng ngần ngại phản ứng. Khả năng phủ nhận trách nhiệm luôn là một phần quan trọng của các hoạt động này. Bất kể phương pháp nào, cho dù đó là cắt đứt cáp quang dưới biển Baltic, một cuộc tấn công mạng phối hợp, hay một vụ nổ tại một nhà máy ở Đông Âu sản xuất đạn pháo cho Ukraine, Nga đều nhanh chóng phủ nhận sự liên quan trực tiếp của mình. Thường thì, họ đảo ngược tình thế, cáo buộc các thành viên NATO “bài Nga” và đổ lỗi cho Ukraine hoặc các tác nhân bất hảo.

Các thành viên NATO từ lâu đã quen thuộc với chiến thuật này của Nga. Hầu hết các thành viên châu Âu đã trải qua nhiều cuộc tấn công kết hợp trong hai thập kỷ qua. Nhưng kể từ cuộc xâm lược Ukraine năm 2022 , Nga đã thay đổi chiến lược của mình theo hai cách quan trọng. Thứ nhất, họ đã tăng đáng kể tần suất các cuộc tấn công; trong năm đầu tiên của cuộc chiến, số lượng các cuộc xâm nhập của Nga vào châu Âu đã tăng gấp bốn lần, theo Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế. Họ cũng đã đa dạng hóa các chiến thuật của mình. Bên cạnh các chiến dịch thông tin sai lệch quen thuộc, vi phạm không phận và tấn công mạng, các tác nhân liên kết với Moscow đã phá hoại đường sắt, đặt các gói hàng gây cháy trên máy bay chở hàng và trả tiền cho các mạng lưới tội phạm bên trong châu Âu để đốt cháy các kho vũ khí.

Đầu năm 2023, để đáp lại những xu hướng này, NATO đã nâng cao mức độ nghiêm túc và cấp bách trong các cuộc thảo luận về hoạt động chiến tranh lai của Nga. Thông cáo chung của hội nghị thượng đỉnh NATO năm 2023, trong đó nêu rõ các lập trường và ưu tiên chung của liên minh, khẳng định rằng Nga đã “tăng cường” các cuộc tấn công chống lại các đồng minh và lần đầu tiên đề cập đến việc Nga sử dụng các lực lượng ủy nhiệm. Liên minh cũng đưa ra một loạt các sáng kiến ​​mới để chống lại hoạt động chiến tranh lai: các nguyên thủ quốc gia đã thông qua các mục tiêu mới nhằm bảo vệ cơ sở hạ tầng trọng yếu và chuỗi cung ứng khỏi các cú sốc chiến lược trên toàn lãnh thổ liên minh. Họ cũng nhất trí thành lập Trung tâm Hàng hải NATO về An ninh Cơ sở hạ tầng dưới biển trọng yếu và Khả năng Hỗ trợ Sự cố Mạng ảo, một nền tảng phối hợp giúp các thành viên ứng phó với các cuộc tấn công mạng. Điều còn thiếu là bất kỳ biện pháp nào để áp đặt chi phí lên Nga. Mặc dù NATO lên án chiến tranh lai của Moscow, nhưng họ không sẵn sàng nói rõ ràng về các hậu quả, chẳng hạn như các biện pháp trừng phạt có mục tiêu, trấn áp hạm đội bóng tối của Nga (các tàu không đánh dấu mà Nga sử dụng để né tránh các lệnh trừng phạt), các hoạt động tấn công mạng hoặc các chiến dịch thông tin.

Cuối năm 2025, Putin đã đẩy mạnh chiến tranh hỗn hợp của mình lên mức cao nhất.

Một phần vấn đề nằm ở cấu trúc. NATO được thành lập và thiết kế vào năm 1949 để phòng thủ tập thể chống lại các cuộc tấn công vũ trang có thể quy trách nhiệm. Nó không được thiết kế để áp đặt chi phí sau những hành vi có thể phủ nhận. Là một liên minh quân sự phòng thủ, nó thiếu thẩm quyền áp đặt trừng phạt hoặc trục xuất các điệp viên Nga khỏi các quốc gia thành viên. Quyền lực đó thuộc về từng quốc gia thành viên và Liên minh châu Âu. Kể từ hội nghị thượng đỉnh năm 2014, NATO đã khẳng định rằng một cuộc tấn công mạng hoặc tấn công hỗn hợp có thể kích hoạt Điều 5 trên cơ sở "từng trường hợp cụ thể", nhưng liên minh chưa bao giờ xác định ngưỡng hành động. Ngay cả trong những trường hợp mà liên minh có thể hành động tập thể, chẳng hạn như thông qua các hoạt động tấn công mạng, việc đó đòi hỏi sự đồng thuận giữa 32 quốc gia có lịch sử, chính trị nội bộ và mức độ chấp nhận rủi ro rất khác nhau.

Trong năm sau hội nghị thượng đỉnh NATO năm 2023, Nga tiếp tục leo thang căng thẳng, tăng gấp ba lần các cuộc tấn công hỗn hợp ở châu Âu và thử nghiệm các phương thức mới để nhắm mục tiêu vào lãnh thổ NATO, chẳng hạn như can thiệp vào hệ thống đường sắt châu Âu. Do đó, liên minh đã cải thiện các lựa chọn phát hiện, điều tra và ứng phó. Các thành viên NATO đã chia sẻ kinh nghiệm tốt nhất, tham gia các cuộc diễn tập trên bàn được thiết kế để thử nghiệm các lựa chọn đó và xây dựng một chiến lược mới để chống lại thông tin sai lệch. Nhiều quốc gia, như Estonia, Đức, Ba Lan và Vương quốc Anh, đã độc lập mở cuộc điều tra, tìm cách truy tố và trục xuất các nhà ngoại giao Nga và các sĩ quan tình báo bị tình nghi. Những bước này rất quan trọng. Nhưng chúng vẫn chưa đủ để ngăn chặn Nga.

Năm 2025, hy vọng về những hành động tiếp theo của NATO bị đình trệ. Khi Tổng thống Donald Trump trở lại Nhà Trắng, ông quyết tâm đến mức hầu như mọi cuộc gặp gỡ với các đồng minh đều bắt đầu và kết thúc bằng vấn đề duy nhất đó. Việc ưu tiên một cách quyết liệt như vậy đã mang lại một số kết quả đáng ngưỡng mộ. Tại hội nghị thượng đỉnh NATO năm 2025 ở The Hague, tất cả các đồng minh cam kết chi 5% GDP cho quốc phòng vào năm 2035. Nhưng thay vì tận dụng thắng lợi và hướng sự chú ý của liên minh trở lại chiến tranh hỗn hợp của Nga, chính quyền tiếp tục gây áp lực buộc các đồng minh phải chi tiêu nhiều hơn và nhanh hơn. Khi tôi đến thăm trụ sở NATO vào tháng 11 năm 2025 và hỏi các đồng nghiệp cũ về cách họ sử dụng thời gian của mình, một đại diện thường trực của một quốc gia đã trả lời: “Chúng tôi dành phần lớn thời gian để quản lý các ông”. Giữa sự hỗn loạn này, động lực của liên minh về chiến tranh hỗn hợp đã chậm lại đáng kể. Mặc dù các đồng minh đã đạt được thỏa thuận vào năm 2024 về việc đưa ra một chiến lược mới đối với Nga tại hội nghị thượng đỉnh năm 2025 ở The Hague, nhưng điều đó chưa bao giờ thành hiện thực. Tuyên bố của hội nghị thượng đỉnh thậm chí không đề cập đến chiến tranh hỗn hợp của Nga.

Ếch trong chậu

Mùa hè năm 2025 dường như đánh dấu đỉnh cao sự tự tin của Putin. Bên cạnh việc NATO giảm dần sự tập trung vào các hoạt động hỗn hợp, cuộc tấn công mùa hè của Nga ở Ukraine đang cho thấy những dấu hiệu thành công, các đồng minh NATO đang tranh cãi về thuế quan và liệu châu Âu có đang đối mặt với điều mà Phó Tổng thống JD Vance gọi là "sự tự sát văn minh" hay không, và Putin đang được Trump ve vãn, một động thái được thể hiện công khai trong hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Nga ở Alaska vào tháng 8.

Đến tháng 9 năm 2025, Putin dường như không còn quan tâm nhiều đến việc chối bỏ trách nhiệm, và chiến dịch chiến tranh hỗn hợp của Nga ngày càng trở nên táo bạo. Tháng đó, khoảng 20 máy bay không người lái của Nga đã xâm nhập không phận Ba Lan, và ba máy bay chiến đấu của Nga đã xâm phạm không phận Estonia trước khi bị lực lượng NATO bắn hạ và truy đuổi. Sau mỗi sự việc, NATO đã triệu tập các cuộc tham vấn theo Điều 4, theo hiệp ước, diễn ra khi “sự toàn vẹn lãnh thổ, độc lập chính trị hoặc an ninh của bất kỳ Bên nào bị đe dọa”. NATO đã phát động “Eastern Sentry”, một sáng kiến ​​nhằm tăng cường cảnh giác của NATO đối với sườn phía đông của liên minh mà không có thời hạn kết thúc cụ thể. Sáng kiến ​​này đã đặt thêm các phương tiện không quân và chống máy bay không người lái của đồng minh dưới sự chỉ huy của NATO để củng cố hệ thống phòng không và phòng thủ tên lửa tích hợp hiện có dọc theo biên giới đó. Mặc dù là một sự bổ sung rất cần thiết cho nỗ lực của NATO trong việc chống lại chiến tranh hỗn hợp, bước đi này cũng không ngăn chặn được các cuộc tấn công của Nga.

NATO cần có phản ứng mạnh mẽ hơn đối với sự leo thang căng thẳng từ Moscow.

Cuối năm 2025, khi đà tiến công của Nga trên chiến trường bắt đầu suy yếu và Ukraine tăng cường các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái và tên lửa nhằm vào cơ sở hạ tầng dầu mỏ của Nga, Putin đã đẩy mạnh chiến tranh hỗn hợp của mình. Tháng 12, khi nhiệt độ giảm xuống, các hacker được Nga hậu thuẫn đã triển khai phần mềm độc hại "wiper", được thiết kế để phá hủy dữ liệu và vô hiệu hóa hệ điều hành, nhằm vào 30 cơ sở năng lượng ở Ba Lan. Mùa xuân năm ngoái, tàu ngầm Nga bị phát hiện gần Svalbard, một quần đảo của Na Uy, đang thử nghiệm một loại vũ khí mới được thiết kế để vô hiệu hóa cáp ngầm dưới biển mà không bị phát hiện. Tháng 5, một máy bay không người lái của Nga đã tấn công một tòa nhà chung cư ở Romania, đây là lần đầu tiên một cuộc tấn công như vậy gây thương vong cho dân thường.

Tốc độ của những vụ xâm nhập này càng tăng nhanh trong những tháng hè. Vào tháng 8, các nhóm gần như chắc chắn có liên hệ với Nga đã tiến hành các vụ đốt phá ở Bulgaria, Estonia, Ý và Ba Lan, tất cả đều có thể nhằm mục đích làm chậm dòng viện trợ cho Ukraine. Một trong những trường hợp táo bạo nhất là vụ tấn công vào sân bay Leipzig vào đầu tháng 8: một máy bay không người lái được tìm thấy gần một máy bay chở hàng của Ukraine mang theo chất nổ. Vào tháng 9, một tàu khu trục của Nga ngoài khơi bờ biển Đan Mạch đã bắn hai quả pháo sáng vào một máy bay trực thăng quân sự của Đan Mạch, một trong số đó đã bay rất gần máy bay.

Người ta hẳn đã kỳ vọng một chuỗi sự kiện như vậy sẽ dẫn đến một phản ứng tập thể khẩn cấp của NATO. Nhưng việc Nga dần dần leo thang các cuộc tấn công này đã cho phép nước này thực hiện những hành động ngày càng nguy hiểm hơn mà không phải trả giá quá đắt. Các đồng minh đã xem xét các sự cố này, tranh luận và phản ứng theo nhiều cách khác nhau, nhưng họ vẫn tiếp tục tuân theo cách tiếp cận từng trường hợp cụ thể được nêu ra vào năm 2014. Mặc dù điều khoản đó nhằm mục đích bảo toàn tính linh hoạt của liên minh, nhưng thay vào đó, nó đã ngăn cản các thành viên NATO xem xét các cuộc tấn công này một cách tổng thể và đưa ra lập luận cho hành động tập thể.

Tập họp các đồng minh

Không thể phủ nhận rằng NATO cần có phản ứng mạnh mẽ hơn trước sự leo thang của Moscow. Tuy nhiên, bất kỳ chiến lược mới nào cũng phải bắt đầu từ thành viên mạnh nhất của liên minh: Hoa Kỳ. Nhưng chính quyền Trump đã đưa ra những tín hiệu trái chiều về các cuộc tấn công, đôi khi phớt lờ chúng, đôi khi chấp nhận những lời bào chữa công khai của Nga, và đôi khi ủng hộ các phản ứng bao gồm việc sử dụng vũ lực. Sau vụ xâm nhập không người lái vào Ba Lan tháng 9 năm 2025, Trump nói rằng đó “có thể là một sai lầm”, một tuyên bố mà chính phủ Ba Lan kiên quyết bác bỏ. Vài ngày sau, trong một cuộc họp báo với Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky, Trump nói rằng ông tin các đồng minh nên bắn hạ máy bay Nga xâm phạm không phận của họ. Khi được hỏi về việc phát hiện máy bay không người lái ở Leipzig, Trump trả lời rằng “Putin không tìm cách tấn công lãnh thổ NATO”. Những thông điệp mâu thuẫn như vậy đang làm suy yếu khả năng răn đe Nga của liên minh. Thuyết phục Putin ngừng cuộc chiến tranh hỗn hợp của mình sẽ đòi hỏi một tín hiệu rõ ràng từ thành viên mạnh nhất của NATO rằng các cuộc tấn công trong tương lai sẽ phải trả giá.

Hoa Kỳ nên xử lý chiến tranh lai của Nga một cách mạnh mẽ như cách họ đã xử lý mối đe dọa sử dụng vũ khí hạt nhân chiến thuật của Nga vào mùa thu năm 2022. Vào thời điểm đó, Washington đã đưa ra cảnh báo trực tiếp và công khai cho Moscow về những “hậu quả thảm khốc” sẽ xảy ra nếu hành động đó xảy ra. Theo một số báo cáo, chuyến đi Moscow tháng 8 năm 2026 của Giám đốc CIA John Ratcliffe nhằm mục đích đối phó với các cuộc tấn công lai, nhưng Nhà Trắng đã hạ thấp tầm quan trọng của chuyến đi, gọi đó là “bán thường lệ”. Ngay cả khi Ratcliffe thực sự đưa ra tối hậu thư, Putin có lẽ chỉ coi trọng mối đe dọa đó nếu nó đến từ chính Trump.

Thể hiện quyết tâm chỉ là một nửa vấn đề. Các đồng minh cũng cần phải làm cho chi phí của việc tiếp tục gây hấn trở nên rõ ràng. Việc Na Uy bắt giữ một tàu Nga ở Svalbard hồi tháng 9, như một hình phạt cho việc Moscow từ chối bồi thường thiệt hại cho một công ty năng lượng Ukraine mà họ đã chiếm giữ ở Crimea, là một ví dụ. Việc Pháp liên tục khám xét các tàu chở dầu bị trừng phạt của Nga là một ví dụ khác. Các đồng minh NATO nên tìm kiếm thêm những bước đi tương tự. Ví dụ, Hoa Kỳ có thể tuyên bố rằng họ đang khởi động lại kế hoạch cho các hoạt động tấn công mạng và thông tin chống lại Nga, điều mà Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth đã đình chỉ vào tháng 3 năm 2025. NATO cũng có thể hợp nhất hoạt động giám sát hạm đội ngầm của Nga của các đồng minh để tạo ra một cơ sở dữ liệu chung về các tàu bị gắn cờ giả, không được bảo hiểm hoặc có liên quan đến các vụ cắt cáp. Sau đó, họ có thể chia sẻ dữ liệu đó với các thủ đô riêng lẻ và EU để họ có thể thực hiện các biện pháp trừng phạt hiệu quả hơn.

Các đồng minh NATO của Washington nên tiếp tục xây dựng năng lực phòng thủ và lên án Moscow về các cuộc tấn công của nước này, nhưng họ phải ngừng xem xét từng cuộc tấn công hỗn hợp một cách riêng lẻ mà thay vào đó phải xác định các mô hình gây hấn của Nga có thể kích hoạt phản ứng của NATO. Họ cũng nên mở rộng quyền hạn đã được chỉ định trước của tư lệnh tối cao liên minh châu Âu, người đứng đầu các hoạt động quân sự của NATO. Trách nhiệm của ông gần đây đã được mở rộng để bao gồm việc kiểm soát không phận các nước Baltic, nhưng cũng nên bao gồm cả lĩnh vực hàng hải, nơi Nga đang leo thang. Moscow có một đội tàu vũ trang thường trực tuần tra ở Vịnh Phần Lan để hộ tống các tàu chở dầu thuộc hạm đội ngầm, khiến bất kỳ nỗ lực nào của một đồng minh nhằm ngăn chặn một tàu chở dầu bị nghi ngờ đều có thể dẫn đến một cuộc đối đầu trực tiếp với hải quân Nga.

Cuối cùng, mỗi cuộc tấn công hỗn hợp của Nga sẽ thúc đẩy các đồng minh tăng cường hỗ trợ cho Ukraine. Kể từ năm 2022, Putin đã sử dụng mọi công cụ có thể để ngăn chặn dòng viện trợ cho Kyiv. Dòng viện trợ quân sự và kinh tế ổn định, mặc dù vẫn đang được duy trì, đã giảm đáng kể so với những tháng đầu của cuộc chiến. Việc quay trở lại dự án chung này sẽ chứng minh cho Putin thấy rằng việc đốt phá các kho hàng và nhà máy sản xuất máy bay không người lái sẽ không làm suy yếu quyết tâm của NATO. NATO đã may mắn là không có cuộc tấn công hỗn hợp nào của Nga dẫn đến tổn thất nhân mạng thảm khốc. Nhưng khi khả năng chấp nhận rủi ro của Putin tiếp tục tăng lên, không khó để tưởng tượng rằng vận may đó cuối cùng sẽ cạn kiệt.

JULIANNE SMITH là Nghiên cứu viên không thường trú danh dự về Quốc phòng và An ninh tại Hội đồng Chicago về Các vấn đề Toàn cầu. Bà từng là Đại diện thường trực của Hoa Kỳ tại NATO từ năm 2021 đến năm 2024 và Phó Cố vấn An ninh Quốc gia cho Phó Tổng thống Hoa Kỳ Joe Biden từ năm 2012 đến năm 2013.

Nguồn: Russia’s Hybrid War Has Entered a Dangerous New Phase https://www.foreignaffairs.com/russia/russias-hybrid-war-has-entered-dangerous-new-phase