5257 - Thế Tam Quốc mới: Mỹ – Nga – Trung

Hiếu Chân/Người Việt

Chỉ vài tuần trước, không ai có thể hình dung một ngày Mỹ và Nga lại thân thiết sau nhiều thập niên đối đầu trên mọi lĩnh vực. Nhưng điều không tưởng ấy đã xảy ra cuối tuần qua, khi Tổng Thống Donald Trump đơn phương đảo ngược chính sách ngoại giao từng được cả hai đảng kiên trì thúc đẩy: chống Nga, chống Trung Quốc, cổ xuý dân chủ trong một trật tự thế giới dựa trên luật lệ. Thay vì vậy, ông đưa nước Mỹ vào thế đồng minh với Nga. Nếu xu thế này không bị ngăn chặn, thế giới có thể rơi vào một thời kỳ “Tam Quốc mới”: cũng như các nước Nguỵ, Thục, Ngô bên Tàu ngày trước, ba cường quốc Mỹ, Nga và Trung Quốc sẽ phân chia khu vực ảnh hưởng và lợi ích, số phận của các nước nhỏ được định đoạt ở Washington, Moscow hay Bắc Kinh.

Trong bức ảnh được hãng thông tấn nhà nước Nga Sputnik công bố, Tổng Thống Donald Trump (trái) và Tổng Thống Vladimir Putin bắt tay trước khi tổ chức một cuộc họp báo chung sau hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Nga về Ukraine tại Căn Cứ Liên Hợp Elmendorf-Richardson ở Anchorage, Alaska, vào ngày 15 Tháng Tám, 2025. (Hình: Gavriil Grigorov/Pool/AFP via Getty Images)

Nga – Mỹ chung chiến tuyến!

Trong một động thái gây kinh hoàng cho các chính trị gia cả Dân Chủ và Cộng Hoà, hôm 16 Tháng Mười Tổng Thống Trump đưa ra một sắc lệnh hành pháp đình chỉ việc thực thi đạo luật Lindsey Graham mà chính ông đã ký ban hành chưa đầy một tháng trước đó.

Luật Lindsey Graham, tên đầy đủ là “The Lindsey O. Graham Sanctioning Russia and Iran Act of 2026” đã được Thượng Viện Hoa Kỳ thông qua với 86 phiếu thuận, 11 phiếu chống, cho ông Trump thời hạn 30 ngày để áp đặt mức quan thuế lên tới 500% lên hàng hóa nhập cảng từ Nga, cùng với các loại thuế lên tới 100% đối với những quốc gia mua lượng lớn dầu mỏ và khí đốt của Nga, bao gồm cả Trung Quốc và Ấn Độ. Mục đích cuối cùng của đạo luật là cắt đứt nguồn tiền tài trợ cho cuộc chiến xâm lược của Vladimir Putin ở Ukraine và buộc Moscow phải đàm phán một giải pháp hoà bình.

Tưởng cần nhắc lại, khi Nga tiến hành cuộc xâm lược toàn diện Ukraine Tháng Hai, 2022, Mỹ và các đồng minh Liên Âu (EU) đã thiết lập và liên tục điều chỉnh một khuôn khổ trừng phạt sâu rộng nhắm vào Nga. Các biện pháp này tập trung vào các tổ chức tài chính, hoạt động xuất nhập cảng năng lượng, doanh nghiệp nhà nước, giới tài phiệt, cũng như các mạng lưới lách lệnh trừng phạt trên toàn cầu, trong đó có những biện pháp rất cứng rắn như đóng băng tài sản của Ngân hàng trung ương Nga, loại các ngân hàng Nga ra khỏi hệ thống thanh toán quốc tế SWIFT, cấm nhập cảng vào Mỹ dầu mỏ, khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) của Nga… Luật Lindsey Graham siết chặt thêm một bước, trừng phạt cả những quốc gia mua dầu và khí đốt của Nga, từ đó bóp nghẹt tham vọng lãnh thổ của Vladimir Putin.

Thế rồi sau một cuộc điện đàm 90 phút với Putin ngày 9 Tháng Mười vừa qua, ông Trump đơn phương dỡ bỏ lệnh cấm nhập cảng dầu diesel của Nga, viện cớ cần làm giảm giá dầu diesel ở Mỹ. Hầu hết chuyên gia đều cho rằng cho phép Nga xuất cảng dầu diesel chẳng có tác động thực tế nào đến giá xăng dầu ở Mỹ mà chỉ giúp Putin có thêm tiền cho cỗ máy chiến tranh. Những tưởng ông Trump sẽ dừng lại ở đó nhưng bất ngờ hôm 16 tháng Mười, ông ký sắc lệnh hành pháp đình chỉ luật Lindsey Graham, vô hiệu hóa các mức thuế trừng phạt, đình chỉ luôn các lệnh trừng phạt nhắm vào các quan chức Nga, các cơ quan nhà nước, ngân hàng, công ty năng lượng, cũng như các tàu thuyền mà Moscow sử dụng để lén lút xuất cảng xăng dầu.

Thượng Nghị Sĩ Richard Blumenthal (Dân Chủ – Connecticut), người cùng soạn thảo đạo luật Lindsey Graham, nhận định, bằng việc đình chỉ đạo luật, ông Trump đang “đứng về phía một kẻ côn đồ khát máu và những kẻ tiếp tay cho cỗ máy chiến tranh của Nga”.

Gần như cùng lúc, tờ báo The Atlantic thiên tả và The Wall Street Journal thiên hữu đã đưa ra những bình luận giống nhau: “Nước Mỹ hiện là đồng minh của Nga” (The Atlantic) và “Gửi tình yêu tới nước Nga, ký tên Donald” (The Wall Street Journal). Bài trên Atlantic nhận định: “Việc Trump đình chỉ đạo luật này chính là tín hiệu gửi tới Ukraine, Nga, châu Âu và các đồng minh NATO của Mỹ rằng: Toà Bạch Ốc dưới thời Trump và Điện Kremlin dưới thời Putin đang đứng cùng một chiến tuyến.” Bài xã luận của The Wall Street Journal còn cay đắng hơn: “Giờ đây ông Trump chính là người bạn thân nhất của ông Putin trên thế giới, có lẽ chỉ đứng sau Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình!”

Nhận định này càng được củng cố trong chuỗi hành động và phát ngôn của ông Trump về nước Nga và về Ukraine. Ông Trump giải thích rằng, sở dĩ ông phải nhượng bộ Putin vì không muốn “làm bất cứ điều gì khiến Nga dại dột rời bỏ bàn đàm phán;” ông cho rằng Nga đã không giúp Iran như lẽ ra họ có thể giúp và Nga đang làm “điều tốt” với Ukraine. Ông lên án Tổng Thống Volodymyr Zelensky của Ukraine cản trở đàm phán hòa bình khi cương quyết không chấp nhận cắt đất cầu hoà, không chấm dứt tấn công các nhà máy lọc dầu sâu trong lãnh thổ Nga. Không chỉ lên án, chính quyền của ông còn trì hoãn việc bàn giao cho Ukraine hoả tiễn phòng không Patriot, ngừng chia sẻ thông tin cảnh báo sớm về các vụ tấn công của hoả tiễn Nga và hạn chế đường truyền tin Starlink cho hoạt động phòng thủ của Ukraine.

Thế giới chia ba!

Khỏi phải nói ông Putin đã hài lòng đến thế nào với những phát ngôn và hành động của ông Trump: Putin chẳng những có điều kiện thuận lợi để vực dậy nền kinh tế đang suy sụp vì chiến tranh, thoát ra khỏi trạng thái bị cô lập, trở lại đấu trường quốc tế như một thế lực ngang hàng với Mỹ.

Không để lỡ cơ hội, ông Putin bảo ông Trump ông ta muốn một “hội nghị thượng đỉnh ba bên” bên lề Diễn Đàn Kinh Tế Châu Á-Thái Bình Dương (APEC) sẽ diễn ra ở Thâm Quyến, Trung Quốc vào ngày 18-19 Tháng Mười Một để bàn cách chấm dứt cuộc chiến kéo dài hơn bốn năm rưỡi qua. Đề nghị của Putin được ông Trump chấp nhận, theo tin CNBC News sáng Thứ Hai 19 Tháng Mười. Còn theo tường thuật của The Wall Street Journal, hội nghị chỉ bao gồm ông Tập Cận Bình, chủ tịch Trung Quốc, ông Vladimir Putin, tổng thống Nga và ông Donald Trump, tổng thống Mỹ, không có ông Volodymyr Zelensky, tổng thống Ukraine và cũng không có đại diện EU dù cuộc chiến tranh đang diễn ra trên lục địa Châu Âu và Ukraine là nạn nhân duy nhất.

Không có tiếng nói của Ukraine và EU, cuộc thảo luận về Ukraine giữa bộ ba Trump-Tập-Putin chỉ có thể là cuộc dàn xếp theo điều kiện của Nga, bất chấp chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Ukraine cũng như an ninh của toàn châu Âu. Người ta thường nói mỉa mai: “Trong bàn tiệc chính trị, nếu không là thực khách thì có nguy cơ làm món mồi trên thực đơn” – Ukraine có thể là miếng mồi chia chác ở Thâm Quyến; Trump và Tập có thể ủng hộ Nga chiếm miền Đông Ukraine, đổi lại Nga sẽ ủng hộ tham vọng chiếm Đài Loan và Biển Đông của Tập, cũng như Nga và Trung Quốc sẽ nhường khu vực Tây Bán cầu cho ảnh hưởng của Hoa Kỳ theo học thuyết “Donroe” cải biên từ học thuyết Monroe ngày trước.

Mỹ, Nga và Trung Quốc đều là thành viên thường trực có quyền phủ quyết của Hội Đồng Bảo An nhưng hành động của ba quốc gia này cho thấy họ chẳng coi Hiến Chương Liên Hiệp Quốc ra gì, sẵn sàng đạp lên luật pháp quốc tế để theo đuổi quyền lợi và tham vọng. Cả ba ông Trump, Tập và Putin đều không nhìn thế giới như một tập hợp các quốc gia có chủ quyền, mà chỉ là những vùng lãnh thổ do các “ông trùm” cai quản. Những quốc gia yếu hơn, nhất là các nước theo thể chế dân chủ tự do, đồng minh của Mỹ, đều có thể bị đe dọa và chèn ép; trong khi các “ông trùm” mạnh mẽ, có vũ khí nguyên tử trong tay – kể cả những kẻ thù của Mỹ – lại được coi là ngang bằng, được đối xử trân trọng. Lợi ích của các dân tộc tại các quốc gia nhỏ chẳng có ý nghĩa gì, mà Ukraine là một ví dụ.

Tất nhiên ông Trump biện hộ rằng, ông nhượng bộ Putin và Tập là vì “lợi ích quốc gia” của Mỹ nhưng hầu như các nhà phân tích chính trị đều không đồng ý như vậy. Lợi ích ở đâu khi ông Trump trao chiếc phao cứu sinh cho Putin giữa lúc Nga công khai hỗ trợ chế độ thần quyền Iran tấn công các căn cứ Mỹ ở Trung Đông, gây thương vong cho binh sĩ Mỹ và làm chao đảo kinh tế toàn cầu. Ngay một đồng minh thân cận của ông Trump – Thượng Nghị Sĩ Ted Cruz (Cộng Hoà, Texas) cũng gọi lựa chọn của ông Trump là một sai lầm.

Mối lo từ Ukraine

Nếu hội nghị thượng đỉnh ba bên diễn ra đúng như dự đoán của giới quan sát chính trị thì Ukraine chắc chắn lâm nguy. Tổng Thống Zelensky hiểu rằng một chiến thắng cho Nga dường như chính là điều mà ông Trump mong muốn. Hôm Chủ Nhật, ông Zelensky nói: “Nếu Hoa Kỳ ủng hộ Putin thì đó là một bi kịch.” “Tất nhiên, nếu hai quốc gia này đứng về phía nhau, chúng tôi chắc chắn sẽ không thể chiến thắng, thậm chí không thể trụ vững,” theo tường thuật của The New York Times.

Đã có nhiều nhà bình luận so sánh sự kiện ông Trump quay lưng với Ukraine cũng tệ hại như sự kiện Tổng Thống Richard Nixon bỏ rơi đồng minh Việt Nam Cộng Hòa năm 1973 và sự kiện Tổng Thống Jimmy Carter đổi quan hệ ngoại giao từ Đài Loan sang Trung Quốc năm 1979. Tuy vậy, năm 1973 Tổng Thống Nixon không hỗ trợ đối thủ Bắc Việt như ông Trump đang tiếp tay và hỗ trợ Putin; Đài Loan bị “thất sủng” nhưng Quốc Hội Mỹ vẫn ban hành đạo luật Quan Hệ Đài Loan (TRA – Taiwan Relations Act of 1979), khẳng định Hoa Kỳ có trách nhiệm cung cấp cho Đài Loan vũ khí để tự vệ, duy trì năng lực của Mỹ chống lại mọi thế lực, mọi hình thức cưỡng bức gây nguy hiểm cho an ninh, kinh tế và xã hội Đài Loan. Năm mươi năm qua, đạo luật TRA vẫn phát huy tác dụng, giữ cho đảo quốc này phát triển và thịnh vượng như một hình mẫu dân chủ tự do ở Đông Á.

Ukraine không may mắn như vậy. Ông Zelensky than rằng nước ông đang đối diện với “một sai lầm lịch sử, một bi kịch lớn.” Nhiều người hy vọng, Ukraine không cô độc như VNCH, sau lưng họ có EU. Nhưng xét kỹ, chính EU vẫn còn lệ thuộc Mỹ cả về quân sự, thương mại và năng lượng, nhất là về chiến lược, hệ thống phòng không, thông tin tình báo và vũ khí nguyên tử. Nếu Washington giảm cam kết quân sự, EU sẽ khó tự phòng thủ. Ốc chưa mang nổi mình ốc, lại còn mang cọc cho rêu! Dù ủng hộ chính nghĩa của Ukraine, nhưng EU lực bất tòng tâm là chuyện ai cũng thấy.

Liên minh Mỹ-Nga-Trung Quốc đã thành hiện thực. Các nước nhỏ nên nhìn vào Ukraine mà lo cho số phận của mình trong cục diện Tam Quốc mới.

https://www.nguoi-viet.com/binh-luan/the-tam-quoc-moi-my-nga-trung/