5270 - Cuộc chiến tranh Iran đã phơi bày những hạn chế của quân đội Mỹ.

Jon Duffy

Tàu USS Abraham Lincoln được triển khai để hỗ trợ an ninh và ổn định hàng hải ở Trung Đông. (Ảnh của Hải quân Mỹ qua Getty Images)

Khi cuộc chiến giữa Mỹ và Iran bước sang tháng thứ sáu, một nhận định chắc chắn đã được các nhà bình luận nhất trí: Chính quyền Trump đã thất bại về mặt chiến lược, nhưng quân đội Hoa Kỳ đã thể hiện xuất sắc.

Cựu nhà ngoại giao Mỹ Alan Eyre gần đây nhận định các cuộc tấn công của Mỹ là " hiệu quả về mặt chiến thuật " nhưng không đủ về mặt chiến lược. Học giả luật quốc tế Michael Schmitt viết rằng " thành công về mặt chiến thuật và hoạt động " của Mỹ đã không mang lại kết quả chiến lược mong muốn. Các nhà phân tích khu vực Yoel Guzansky và Jesse Weinberg gọi chiến dịch này là " ấn tượng không thể phủ nhận " trên phương diện chiến thuật và hoạt động.

Những đánh giá này khác nhau, nhưng đều đi đến cùng một nhận định cơ bản. Nhận định đó chưa đầy đủ. Hiệu quả chiến thuật không chỉ đơn thuần là việc vũ khí có bắn trúng mục tiêu hay không. Nó bao gồm cách thức triển khai, phối hợp và bảo vệ lực lượng trong từng nhiệm vụ riêng lẻ. Những nhiệm vụ đó, khi được thực hiện cùng nhau, cũng phải đạt được các mục tiêu quân sự lớn hơn. Tại Iran, thành tích còn thiếu sót ở cả hai cấp độ này.

Chính quyền Trump đã lựa chọn cuộc chiến này, phát động nó mà không có sự cho phép của Quốc hội, liên tục thay đổi định nghĩa về thành công và không thể xác định được mục tiêu chính trị khả thi. Họ phải chịu trách nhiệm về thất bại chiến lược. Nhưng chiến lược tồi không thể xóa bỏ trách nhiệm của các nhà lãnh đạo quân sự đối với cách thức sử dụng lực lượng quân sự.

Các lãnh đạo quân sự cấp cao phải tư vấn xem liệu các mục tiêu của chính quyền có thể đạt được thông qua vũ lực hay không, thiết kế và điều chỉnh chiến dịch, bảo vệ và tiếp tế cho lực lượng tham chiến, và thông báo cho các lãnh đạo dân sự khi một phương pháp nào đó không thể thành công. Chúng ta không biết các chỉ huy đã đưa ra lời khuyên gì cho lãnh đạo dân sự một cách riêng tư, nhưng chúng ta có thể đánh giá chiến dịch mà họ đã lên kế hoạch và tiến hành.

Lực lượng Mỹ đã đạt được những thành tựu phi thường. Họ đã phá hủy phần lớn hải quân chính quy của Iran, hoạt động rộng rãi trong không phận Iran và tấn công hàng nghìn mục tiêu với độ chính xác đáng kinh ngạc. Thành tích đó đáng được ghi nhận.

Nhưng Iran không cần phải đánh bại Mỹ bằng vũ lực thông thường. Họ cần duy trì đủ sức mạnh chiến đấu để tiếp tục gây tổn thất cho Mỹ. Sau năm tháng bị Mỹ tấn công, Iran vẫn có khả năng tấn công lực lượng Mỹ và làm gián đoạn thương mại toàn cầu.

Iran phần lớn từ chối chiến đấu theo các điều kiện của Mỹ. Nước này đã phân tán và giấu kín tên lửa và máy bay không người lái, tấn công các căn cứ của Mỹ và mạng lưới hậu cần hỗ trợ sức mạnh của Mỹ, đồng thời sử dụng thủy lôi và vũ khí đặt trên bờ để đe dọa hoạt động vận chuyển thương mại.

Học thuyết quân sự của Mỹ xác định bảo vệ và duy trì là những chức năng cơ bản: bảo vệ lực lượng và các căn cứ, trang thiết bị và thông tin liên lạc mà họ dựa vào, đồng thời đảm bảo họ có đủ vũ khí và vật tư để tiếp tục chiến đấu. Chiến dịch này đã thất bại thảm hại ở cả hai khía cạnh.

Tại cảng Shuaiba ở Kuwait, một máy bay không người lái của Iran đã tấn công một trung tâm tác chiến thiếu hệ thống bảo vệ trên không hoặc hệ thống chống máy bay không người lái, khiến sáu binh sĩ Mỹ thiệt mạng. CBS News đưa tin rằng các chỉ huy trên mặt đất đã sử dụng địa điểm này bất chấp khuyến cáo không nên làm vậy và các yêu cầu về hệ thống phòng thủ bổ sung đã không được đáp ứng.

Một cuộc điều tra của tờ Washington Post cho thấy, đến giữa tháng 4, các cuộc tấn công của Iran đã làm hư hại hoặc phá hủy ít nhất 228 công trình hoặc thiết bị tại 15 địa điểm quân sự của Mỹ, bao gồm nhà kho, kho nhiên liệu, máy bay, radar và thiết bị phòng không. Thiệt hại tại trụ sở Hạm đội 5 của Mỹ ở Bahrain nghiêm trọng đến mức nhân viên trụ sở phải chuyển đến Florida .

Mỹ đã sử dụng " hầu như toàn bộ " các tên lửa ATACM và tên lửa tấn công chính xác – vũ khí tầm xa của Lục quân – cùng với gần một nửa số tên lửa hành trình Tomahawk, 65% tên lửa đánh chặn phòng không Patriot và ít nhất 38% tên lửa đánh chặn đạn đạo THAAD. Mỹ không thể thay thế những vũ khí này nhanh bằng tốc độ sử dụng. Tình trạng thiếu hụt này đã hạn chế các lựa chọn quân sự ở Iran đồng thời làm suy yếu khả năng chiến đấu của Mỹ ở những nơi khác.

Hải quân Mỹ xác định kiểm soát biển — bảo vệ quyền tự do sử dụng các vùng biển quan trọng trong khi hạn chế việc sử dụng của đối phương — là một trong bảy "nhiệm vụ không thể thay thế" của mình. Tại eo biển Hormuz, việc tiêu diệt phần lớn hải quân thông thường của Iran là một thành công chiến thuật thực sự. Nhưng những tàu chiến đó không phải là phương tiện chính mà Iran sử dụng để tranh giành eo biển. Các tàu cao tốc, thủy lôi, tên lửa đặt trên bờ và máy bay không người lái còn lại của Iran tiếp tục đe dọa hoạt động vận chuyển hàng hải, và giao thông thương mại vẫn bị hạn chế nghiêm trọng . Kết quả là Iran đang từ chối quyền kiểm soát biển, chứ không phải Mỹ đang kiểm soát biển.

Cuộc chiến không chỉ đơn thuần là một loạt các thành công về mặt chiến thuật nhưng không đủ để tạo nên một chiến dịch hiệu quả. Một số nhiệm vụ chiến thuật lại là những thảm họa theo đúng nghĩa đen. Vào ngày đầu tiên của cuộc chiến, một tên lửa của Mỹ đã bắn trúng một trường nữ sinh ở Minab, khiến ít nhất 157 người thiệt mạng, trong đó có 123 trẻ em, theo bản tường thuật của Associated Press . Một cuộc điều tra quân sự sơ bộ cho thấy các nhà hoạch định đã dựa vào dữ liệu mục tiêu lỗi thời. CNN sau đó đưa tin rằng các chỉ huy cấp cao đã bỏ qua các cảnh báo trong cơ sở dữ liệu trong lúc vội vàng tạo ra các mục tiêu. Tên lửa có lẽ đã bắn trúng chính xác mục tiêu đã định. Nhưng sự chính xác đó không làm cho nhiệm vụ trở thành một thành công về mặt chiến thuật.

Thành tích chiến thuật bao gồm cả những thành công phi thường và những thất bại thảm hại. Thành tích tác chiến còn tệ hơn. Chiến dịch đã khiến lực lượng Mỹ dễ bị tổn thương, làm cạn kiệt các loại vũ khí quan trọng nhanh hơn tốc độ bổ sung và không thể thiết lập quyền kiểm soát các vùng biển trọng yếu. Một đối thủ yếu hơn nhiều đã phải chịu đựng những tổn thất nặng nề, chiến đấu vượt qua lợi thế công nghệ của chúng ta và khiến Hoa Kỳ không còn con đường quân sự nào khả thi để giành chiến thắng. Iran không áp đảo được quân đội Mỹ. Nó chỉ phơi bày những hạn chế trong cách thức chiến đấu mà quân đội Mỹ ưa thích.

Khi các nhà phân tích và bình luận viên liên tục ca ngợi thành tích chiến thuật và tác chiến của quân đội trong khi đổ lỗi cho chiến lược dân sự về thất bại của cuộc chiến, họ đã bỏ qua nhiệm vụ khó khăn hơn là phải suy nghĩ lại một cách căn bản về cách thức lực lượng này chiến đấu. Iran sau đó được coi là một vấn đề về nguồn lực, cho phép Lầu Năm Góc và các nhà thầu quốc phòng yêu cầu Quốc hội cung cấp thêm những thứ tương tự - thêm tên lửa đánh chặn, thêm vũ khí tầm xa và thêm tiền để thực hiện một cách tiếp cận đã bị phơi bày là không hiệu quả.

Trong nhiều thập kỷ, người Mỹ coi việc chỉ trích thành tích quân sự như là chỉ trích những người đã phục vụ trong quân đội. Điều đó có thể khiến một đánh giá như thế này trở nên thiếu trung thành, ngay cả khi bằng chứng cho thấy điều đó là cần thiết. Những người Mỹ đã thực hiện các nhiệm vụ bay, bảo vệ căn cứ và trải qua nhiều tháng trên biển xứng đáng được ngưỡng mộ vì kỹ năng, lòng dũng cảm và sức chịu đựng của họ.

Một quân đội tự hào về việc tự đánh giá nghiêm túc cần được trân trọng hơn là lời khen ngợi. Quân đội cần được đánh giá một cách trung thực về việc liệu họ đã lên kế hoạch cho chiến dịch hiệu quả, bảo vệ và tiếp tế cho lực lượng của mình, và hoàn thành các nhiệm vụ được giao hay chưa. Tôn vinh những người đã chiến đấu không có nghĩa là chúng ta phải gọi chiến dịch đó là xuất sắc. Điều đó đòi hỏi phải đối mặt với những thất bại của nó trước khi yêu cầu thêm nhiều người Mỹ phải chiến đấu theo cách tương tự.

Jon Duffy là một sĩ quan hải quân đã nghỉ hưu. Ông viết về lãnh đạo và dân chủ.

Câu chuyện này lần đầu tiên được đăng trên tờ Los Angeles Times .

Nguồn: The Iran war has exposed the limits of the U.S. military

https://www.latimes.com/opinion/story/2026-08-17/iran-war-has-exposed-limits-of-u-s-military