5379 - Làm cho nước Mỹ ‘sạch’ trở lại

Trúc Phương/Người Việt

Không có chủ đề nào nổi cộm chính trường Mỹ hiện tại bằng tham nhũng. Những màn tư lợi công khai của chính quyền Trump được báo chí tường thuật nhiều đến mức đọc chóng cả mặt. Cuộc thăm dò Voter Voice Poll do Noble Predictive Insights thực hiện vào Tháng Mười cho thấy cử tri xếp tham nhũng là vấn đề quan trọng thứ hai mà người Mỹ đối mặt, ngang với kinh tế và việc làm, và chỉ sau lạm phát và giá cả tăng.

Tổng Thống Donald Trump (phải) và con trai Eric Trump khai trương một sân golf ở Ireland hôm 12 Tháng Chín, 2026. (Hình: Warren Little/Getty Images)

JD Vance: “Ông ăn gì, tôi cúng!”

Trong buổi đối thoại căng thẳng với Phó Tổng Thống JD Vance trên đài CBS News vào tối 17 Tháng Mười, người dẫn chương trình Tony Dokoupil nhắc lại, tham nhũng là một trong những mối quan tâm hàng đầu của cử tri, xếp trên cả vấn đề giá xăng dầu. Dokoupil nhấn mạnh, một thăm dò gần đây “cho thấy ngay cả một nửa cử tri Cộng Hòa cũng tin rằng các lợi ích kinh doanh cá nhân của Donald Trump đang ảnh hưởng đến những quyết định của ông trên cương vị tổng thống.”

Tiếp đó, Dokoupil đặt câu hỏi với Vance: “Ông có chứng kiến bất cứ điều gì bên trong Tòa Bạch Ốc, liên quan tham nhũng, khiến ông cảm thấy bất an hay khó chịu?” Vance trả lời: “Tôi chưa từng thấy bất cứ điều gì như vậy từ tổng thống… Tôi thực sự không thấy gì cả… Những gì họ cáo buộc tổng thống hoặc các con ông ấy thực tế không hề xảy ra…”

Thật khó có thể tìm được từ để diễn tả cảm giác khi nghe JD Vance nói như trên. Thôi thì cứ theo ngôn ngữ bình dân: “JD Vance à, ông ăn gì, tôi cúng!”…

Phải nói là dấu ấn đậm nhất của Trump 2.0 là tình trạng tham nhũng, đạt đến ngưỡng ngoài sức tưởng tượng. Chẳng phải tự nhiên mà chiến lược tranh cử nổi bật của các ứng viên Dân Chủ trong mùa bầu cử năm nay là nhấn mạnh thông điệp chống tham nhũng. Theo cuộc khảo sát toàn quốc được thực hiện vào Tháng Chín bởi Blue Rose Research và Winning Jobs Narrative Action, việc nhấn mạnh yếu tố tham nhũng – là nguyên nhân chính ảnh hưởng đến các vấn đề sát sườn như nhà ở, chăm sóc sức khỏe và chi phí sinh hoạt – đã giúp tăng tỷ lệ ủng hộ cho các ứng viên Dân Chủ lên khoảng ba điểm phần trăm.

Kể từ Tháng Tư, các ứng viên Dân Chủ tranh cử Hạ Viện và Thượng Viện đã chi khoảng $104 triệu cho chiến dịch quảng cáo đề cập đến tham nhũng. Trong cuộc khảo sát gần đây do Navigator Research thực hiện, phần lớn người Mỹ – Dân Chủ lẫn Cộng Hòa – đều cho rằng tham nhũng đang làm tăng chi phí sinh hoạt. Cuộc khảo sát tương tự thực hiện vào Tháng Tám, cho thấy đa số, trong đó có khoảng 1/4 Cộng Hòa, cho rằng Trump là thủ phạm mang lại bãi lầy tham nhũng cho Washington – nơi “ngày càng bốc mùi như một đống rác đang cháy,” như lời Bob Brooks (ứng viên Dân Chủ tranh cử khu vực bầu cử Quốc Hội số 7 tại Pennsylvania).

Năm 1988, khi tranh cử tổng thống, George H. W. Bush viết lá thư gửi các con: “Các con sẽ chứng kiến việc mình bỗng nhiên có thêm nhiều bạn mới,” rằng “những người bạn” đó sẽ tìm đến để nhờ vả. “Cha chỉ có một yêu cầu: Làm ơn đừng liên hệ với bất kỳ cơ quan hay bộ ngành liên bang nào vì bất cứ lý do gì” – George H. W. Bush viết (“The Trump Presidency’s World-Historical Heist”/The Atlantic).

Giờ đây, các con của Trump, từ Trump Jr., Eric, Ivanka đến con rể Jared Kushner, công khai trục lợi một cách chưa từng có, trong đủ lĩnh vực, từ quốc phòng, cổ phiếu, tiền điện tử đến khai thác khoáng sản. Chỉ riêng công nghiệp AI, đế chế gia đình Trump đã thực hiện gần 30,000 giao dịch chứng khoán liên quan AI từ khi Trump trở lại Tòa Bạch Ốc. Trump, ở vị trí tổng thống và có quyền sinh sát trong việc ra chính sách phát triển hoặc kiềm chế AI, lại hăm hở mua cổ phiếu các công ty Dell Technologies, Micron Technology và GE Vernova.

Như đã biết, phần lớn thu nhập của Trump đến từ các dự án tiền điện tử. Năm 2025, Trump kiếm được hơn $500 triệu từ World Liberty Financial (WLF) – công ty tiền điện tử do Trump thành lập năm 2024 cùng các con mình và các con của Steve Witkoff, “đặc phái viên hòa bình” của Trump. Gần đây, WLF hợp tác với WorldClaw, doanh nghiệp có trụ sở tại Hồng Kông chuyên cung cấp quyền truy cập vào các mô hình AI. Khách hàng có thể trả tiền để sử dụng dịch vụ bằng USD1 – đồng token của WLF. Theo Reuters, WorldClaw cung cấp quyền truy cập vào các mô hình AI được phát triển bởi những công ty Trung Quốc vốn từng bị chính quyền Joe Biden liệt vào danh sách đáng lo ngại về an ninh quốc gia.

“Chỉ thấy ghê tởm”

Ngày 15 Tháng Mười, Washington Post cho biết, nhiều nhà tài trợ dự án phòng khiêu vũ (PKV) của Trump đều được “lại quả.”

Một trong những cam kết quyên góp sớm nhất, được đưa ra ngày 23 Tháng Chín, 2025, đến từ con gái của Julio Herrera Velutini – ông chủ nhà băng quốc tế mang hai quốc tịch Venezuela và Ý. Năm 2022, Bộ Tư Pháp Mỹ truy tố Herrera tội hối lộ, với cáo buộc ông hỗ trợ tài chính cho chiến dịch tranh cử của thống đốc Puerto Rico bấy giờ, nhằm đổi lấy việc loại bỏ một viên chức đang điều tra nhà băng của ông. Thế rồi, ngay sau chiến thắng của Trump, con gái của Herrera là Isabela vội vã quyên góp $3.5 triệu cho MAGA Inc. Tháng tiếp theo, Isabela cam kết góp $2.5 triệu cho PKV. Tháng Giêng, Trump ra lệnh ân xá cho Herrera!

Năm 2025, công ty EchoStar của giám đốc điều hành ngành viễn thông Charles Ergen rơi vào tầm ngắm chính quyền Trump. EchoStar bị cáo buộc không thực hiện các cam kết nâng cấp mạng điện thoại di động của họ. Thế rồi, theo Bloomberg, đích thân Ergen gặp riêng Trump, cam kết góp $12.5 triệu cho PKV. Cuối cùng, vụ điều tra EchoStar được hủy.

Ngay từ khi Trump vào Tòa Bạch Ốc, CEO của Salesforce, Marc Benioff, thường xuyên có mặt tại các tiệc tối và sự kiện cấp cao, trong đó có bữa tiệc do Vua Charles III chủ trì tại lâu đài Windsor vào Tháng Chín, 2025. Cá nhân Trump rất thích Benioff. Có lần, Trump cám ơn Benioff khi đưa hình ông lên trang bìa tạp chí Time – ấn phẩm thuộc sở hữu Benioff. Khi Salesforce cam kết đóng góp cho PKV, Lục Quân Hoa Kỳ trao công ty này hợp đồng trị giá tới $5.6 tỷ, kéo dài đến năm 2035.

Chưa hết, khi tỷ phú Paul Singer cam kết góp $5 triệu cho PKV, quỹ đầu tư mạo hiểm của ông được chấp thuận theo đuổi thương vụ mua tập đoàn dầu mỏ khổng lồ của Venezuela, Citgo, với giá $5.9 tỷ. Tương tự, khi công ty dầu khí Continental Resources (trụ sở tại Oklahoma) cùng chủ tịch danh dự của công ty này – tỷ phú Harold Hamm – cam kết góp gần $5 triệu cho PKV, Continental đạt được thỏa thuận sơ bộ với công ty dầu khí quốc gia của Venezuela để khai thác các mỏ dầu trên diện tích 126,000 mẫu Anh…

Nhìn chung, nếu ai “chưa từng thấy bất cứ điều gì như vậy từ tổng thống” thì chỉ có thể nói họ thật sự mù lòa lương tâm. Lisa Lewis – một người về hưu 61 tuổi ở New York, từng ủng hộ cuồng nhiệt Trump – đã thở dài khi nhớ lại sự hào hứng lúc bỏ phiếu đưa Trump vào Tòa Bạch Ốc. Giờ đây, bà nói: “Tôi từng bỏ phiếu cho ông ấy, từng ủng hộ ông ấy hết mình và cảm thấy vô cùng phấn khích về tất cả những điều đó. Bây giờ, tôi chỉ thấy ghê tởm” (“Poll finds jump in Republicans who say Trump is enriching himself”/The Washington Post).

Làm sạch nước Mỹ trở lại

Nếu giành lại quyền kiểm soát Hạ Viện hoặc Thượng Viện, phe Dân Chủ có cơ hội biến sự phẫn nộ cử tri thành những cải cách cụ thể. Tuy nhiên, họ đối mặt với câu hỏi rằng họ chỉ muốn phanh phui những gì chính quyền Trump làm, hay muốn thiết lập những quy tắc khiến bất kỳ tổng thống nào trong tương lai cũng không thể làm điều tương tự.

Nếu chỉ điều tra Trump, tổ chức điều trần, công bố tài liệu và đưa ra những lời lên án, họ có thể tạo ra cuộc đối đầu chính trị ồn ào mà chưa chắc thay đổi được hệ thống. Muốn chứng minh thực sự nghiêm túc với lời hứa làm sạch Washington, Dân Chủ cần một chương trình cải cách khả thi, có cơ chế giám sát và quan trọng nhất là áp dụng với cả chính người của họ.

Quốc Hội cần xây dựng luật xung đột lợi ích áp dụng đối với tổng thống, phó tổng thống, vợ/chồng và con cái họ; đặc biệt những hoạt động kinh doanh có thể hưởng lợi trực tiếp từ quyết định chính phủ. Vấn đề không chỉ là Trump có sở hữu tài sản hay không mà là liệu một tổng thống có thể vừa quyết định chính sách đối với tiền mã hóa, ngân hàng, thuế quan và doanh nghiệp, vừa có lợi ích tài chính trong những lĩnh vực ấy.

Tháng Bảy, 2026, trưởng khối thiểu số Dân Chủ tại Thượng Viện, Chuck Schumer, đề xuất thành lập Anti-Corruption Bureau, với quyền điều tra, triệu tập nhân chứng, yêu cầu cung cấp tài liệu… Đề xuất còn hướng tới việc thu hồi những khoản lợi bất chính có được từ hành vi tham nhũng. Nếu Dân Chủ giành quyền kiểm soát Quốc Hội, họ cần biến đề xuất này thành luật, đồng thời bảo đảm cơ quan mới không trở thành công cụ trả đũa chính trị của đảng cầm quyền kế tiếp.

Cũng trong Tháng Bảy, Hạ Viện thông qua dự luật hạn chế việc nghị viên mua cổ phiếu  nhưng phiên bản này bị chỉ trích vì miễn trừ tổng thống. Dân Chủ nên theo đuổi một đạo luật nhất quán, không tạo ngoại lệ cho tổng thống, nghị viên hay bất kỳ đảng nào. Còn nữa, như nhận định của Robert Reich, cựu bộ trưởng Lao Động Hoa Kỳ, trong bài viết trên The Guardian, rằng cải cách tài chính tranh cử và khôi phục các cơ chế giám sát độc lập phải là thành phần trọng yếu của chương trình chống tham nhũng.

https://www.nguoi-viet.com/binh-luan/lam-cho-nuoc-my-sach-tro-lai/