5151 - Donald Trump là Machiavelli của nước Mỹ.
Tổng thống Donald Trump. (Saul Loeb/Agence France-Presse qua Getty Images)
Người ta thường hay mô tả những chính trị gia tàn nhẫn hoặc xảo quyệt là "theo chủ nghĩa Machiavellian". Nhưng hiếm khi ở Hoa Kỳ, chúng ta thấy một hiện thân nào của những đặc điểm mà Machiavelli ngưỡng mộ lại rõ rệt như Donald Trump, tổng thống đắc cử.
Nếu xem xét danh sách những đặc điểm gây tranh cãi của Trump, bạn sẽ thấy nhiều phẩm chất mà nhà triết học hoài nghi Machiavelli cho là cần thiết cho một nhà lãnh đạo cứng rắn. Trump có thể là một kẻ nói dối, điều mà nhà triết học người Florence tin rằng đôi khi là một phần cần thiết của khả năng lãnh đạo. Ông ta có thể là một kẻ bắt nạt, giống như một số nhà cầm quyền người Ý mà Machiavelli ca ngợi. Ông ta từng khoe khoang về ham muốn tình dục mãnh liệt, giống như chính Machiavelli.
Nói rằng Trump sở hữu những phẩm chất mà Machiavelli cho là cần thiết trong các quốc gia đầy mâu thuẫn và chiến tranh triền miên của thế kỷ 16 không có nghĩa là ông ta là một nhà lãnh đạo hiện đại. Có thể bạn sẽ nghĩ rằng chẳng ai muốn một nhà độc tài tân phong kiến lãnh đạo một nền dân chủ thế kỷ 21. Nhưng công chúng Mỹ đã bỏ phiếu cho Trump vào thứ Ba, có lẽ một phần vì họ chia sẻ quan niệm về sức mạnh của Machiavelli, hay như ông ta thường gọi là "đức hạnh".
Tôi bắt đầu quan tâm đến Machiavelli theo một cách khá đặc biệt: Tôi viết lời cho một vở opera về ông, do Mohammed Fairouz sáng tác, sẽ được công diễn lần đầu vào tháng 3 tại Nhà hát Opera Quốc gia Hà Lan ở Amsterdam.
Một điều tôi phát hiện ra trong quá trình này là Machiavelli đã chế giễu phiên bản “chính trị đúng đắn” của thời đại ông. Ông cho rằng hầu hết các cẩm nang hướng dẫn cho các vị vua chúa đều vô nghĩa, khi kêu gọi sự thánh thiện thay vì sức mạnh. Đối với Machiavelli, lãnh đạo là về việc thực thi quyền lực một cách quyết đoán, chứ không phải về đạo đức. Nhiệm vụ của vị vua chúa là tạo ra một quốc gia hùng mạnh, chứ không nhất thiết là một quốc gia “tốt đẹp”.
"Ai cũng biết việc một vị hoàng tử giữ lời hứa và sống liêm chính thay vì dùng mưu mẹo là điều đáng ca ngợi. Nhưng kinh nghiệm thời đại chúng ta cho thấy những vị hoàng tử đạt được những thành tựu vĩ đại lại là những người ít quan tâm đến việc giữ lời hứa với dân chúng, và dùng sự khôn khéo để đánh lừa người ta," ông viết trong cuốn " Vị Hoàng tử ".
Trách nhiệm của người lãnh đạo là nhìn nhận thế giới như nó vốn có, chứ không phải như một vở kịch đạo đức: “Một người luôn muốn làm điều thiện chắc chắn sẽ bị hủy hoại giữa rất nhiều người không tốt. Vì vậy, một vị vua muốn giữ vững quyền lực cần phải học cách không làm điều thiện, sử dụng nghệ thuật này hay không tùy theo nhu cầu.”
Khát khao được công chúng công nhận của Trump có lẽ đã khiến Machiavelli lo ngại. Các nhà lãnh đạo luôn muốn được cả người ta kính sợ lẫn người ta yêu mến, nhưng Machiavelli từng cảnh báo rằng nếu phải lựa chọn, " thì được người ta kính sợ còn an toàn hơn nhiều ".
Hình mẫu lãnh đạo đức độ của Machiavelli là Cesare Borgia, người mà trong hầu hết các tài liệu lịch sử đều được miêu tả là một vị tướng quân khát máu và tham lam. Nhưng Machiavelli cho rằng những phẩm chất đó đã cho phép Borgia cai trị một cách quyết đoán. Ông giải thích : "Cesare Borgia bị coi là tàn nhẫn, nhưng sự tàn nhẫn của ông đã chấm dứt tình trạng hỗn loạn ở Romagna, thống nhất vùng đất này trong hòa bình và lòng trung thành."
Machiavelli mang trong mình nỗi ấm ức chính trị. Ông từng là cố vấn cấp cao cho chính phủ cộng hòa cai trị Florence trong thời gian ngắn sau khi triều đại Medici sụp đổ năm 1494. Cuộc thử nghiệm này đã vô tình trao quyền cho nhà sư cuồng tín Savonarola. Khi nhà Medici giành lại quyền lực vào năm 1512, Machiavelli, trong tình trạng thiếu tiền, đã cố gắng tuyệt vọng để lấy lòng họ. Ông thậm chí đã viết cuốn "Quân vương" để lấy lòng nhà Medici, nhưng họ đã từ chối. Kiệt tác của ông mãi đến năm 1532, năm năm sau khi ông qua đời, mới được xuất bản.
Đời sống tình dục phóng túng của Machiavelli đã góp phần tạo nên điều kỳ lạ là, đó lại là danh tiếng lớn nhất của ông vào giai đoạn sau của cuộc đời. Ông được ca ngợi là tác giả của những vở hài kịch tình dục, trong đó có vở " Cây Mandrake ", kể về những cuộc phiêu lưu bất hạnh của một ông già dâm đãng với một loại thảo dược Florentine có tác dụng tương tự như Viagra.
Trong một cuốn tiểu sử xuất sắc năm 2011, Miles J. Unger viết rằng những bất an cá nhân của Machiavelli giúp giải thích thái độ hoài nghi sâu sắc của ông: "Thất vọng vì những hy vọng tan vỡ, cháy bỏng với tham vọng không thành hiện thực, ông đã viết một tác phẩm đầy hiếu chiến, tôn sùng sức mạnh và khinh miệt bất cứ điều gì mang hơi hướng yếu đuối hay do dự."
Chúng ta đang sống trong một thế giới mà những cá tính theo chủ nghĩa Machiavellian — những nhà lãnh đạo tàn nhẫn với cái nhìn hoài nghi về bản chất con người — dường như ngày càng chiếm ưu thế. Trên vũ đài thế giới hiện nay là những kẻ độc đoán, cứng rắn, chẳng hạn như Tổng thống Nga Vladimir Putin, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan.
Có thể ông Trump sẽ muốn đứng cùng họ trên bục phát biểu. Nhưng khi nhậm chức vào ngày 20 tháng 1, ông sẽ đại diện cho một nền dân chủ mà Hiến pháp và Tuyên ngôn Nhân quyền vẫn là niềm hy vọng của thế giới.
Nhận xét
Đăng nhận xét