5288 - Dù bằng cách nào đi nữa, di sản của Trump sẽ được định hình thông qua nước Nga.
- Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Nga Vladimir Putin tại Anchorage, Alaska, ngày 15 tháng 8 năm 2025. (REUTERS/Kevin Lamarque)
Có lẽ ký ức về Thượng nghị sĩ Lindsey Graham, người đã qua đời vào tháng 7 ở tuổi 71, có thể làm được điều mà sự hiện diện của ông không thể: thuyết phục Tổng thống Donald Trump rằng con đường dẫn đến một nhiệm kỳ tổng thống lịch sử của ông phải đi qua việc ngăn chặn các âm mưu phục thù của Tổng thống Nga Vladimir Putin ở Ukraine và các nơi khác.
Cố thượng nghị sĩ đã hiểu một điều mà tổng thống thường không nắm bắt được. Một Ukraine an toàn, có chủ quyền, dân chủ—được hội nhập vào các thể chế phương Tây—sẽ là một thắng lợi chiến lược của Mỹ, xứng đáng với giải Nobel Hòa bình . Ngược lại, Hoa Kỳ sẽ phải trả giá cho cả một thế hệ nếu Ukraine bị bỏ mặc cho sự ép buộc của Nga, bất kể điều kiện được đưa ra như thế nào.
“Thế giới nhớ Lindsey Graham, và điều đó càng trở nên rõ rệt hơn bao giờ hết khi Tổng thống Trump ngày càng đứng về phía Vladimir Putin trong cuộc chiến chống lại Ukraine và châu Âu,” ban biên tập tờ Wall Street Journal lập luận vào ngày 11 tháng 10, sau khi Trump tuyên bố Nga sẽ ngay lập tức cung cấp 2,25 triệu thùng dầu diesel cho thị trường toàn cầu. “Cố Thượng nghị sĩ có thể đã thuyết phục được Tổng thống tránh được sai lầm về mặt đạo đức và chiến lược này.”
Lời bình luận đó được đưa ra vài ngày trước khi Trump, theo lời của cùng một ban biên tập, tiếp tục "đâm sau lưng di sản" của Graham bằng cách miễn thuế mới đối với các khách hàng mua năng lượng Nga chính – các mức thuế nằm trong dự luật mang tên cố thượng nghị sĩ, đã được thông qua với đa số áp đảo tại Hạ viện và Thượng viện. (Kết quả bỏ phiếu tại Thượng viện là 87-11.)
Như thường lệ với Trump, điều quan trọng là phải chờ đến tập tiếp theo của chương trình trước khi đưa ra kết luận. Chính quyền dường như đã có hai bước đi đúng hướng trong tuần này. Đầu tiên là cuộc gặp tích cực tại Oslo giữa các đặc phái viên của Mỹ là Steve Witkoff và Jared Kushner với Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy và các đồng minh châu Âu. Thứ hai là Washington và Kyiv dường như đã vượt qua bất đồng gần đây về việc chia sẻ thông tin tình báo. Ngày hôm sau, chính Zelenskyy nói rằng Ukraine sẵn sàng chấp nhận một thỏa thuận cho phép lãnh thổ Ukraine tạm thời nằm dưới sự kiểm soát của Nga. Đây là những bước đi cần thiết hướng tới hòa bình. Sau đó tại St. Petersburg, Putin nói rằng ông sẵn sàng "về nguyên tắc" nối lại các cuộc đàm phán ba bên với Hoa Kỳ và Ukraine trước khi Witkoff ca ngợi ông là một "nhà nhân đạo" sau khi trả tự do cho một người Mỹ bị giam giữ ở Nga.
Chính quyền Trump vẫn quá vội vàng đưa ra những lời lẽ hoa mỹ và nhượng bộ trong đàm phán cho phía Nga.
Các mô hình và đề xuất phản tác dụng
Từ tháng 12 năm 2024, một tháng trước khi Trump trở lại Nhà Trắng, tôi đã lập luận rằng cách ông xử lý cuộc chiến với Nga sẽ quyết định di sản chính sách đối ngoại của ông hơn bất kỳ vấn đề nào khác. Lý do là vì tầm quan trọng của những gì đang bị đe dọa, không chỉ là sự tồn tại của Ukraine và an ninh của châu Âu, mà còn là vai trò lãnh đạo liên tục của Hoa Kỳ trong thời đại mà Nga, Trung Quốc, Iran và Triều Tiên đang hợp tác để thách thức vị thế này.
Ông Trump bắt đầu nhiệm kỳ thứ hai với cơ hội làm cho những người chỉ trích ông phải bối rối. Nếu khéo léo, khát vọng gây xáo trộn và sự sẵn sàng thách thức các quy ước của ông sẽ là những lợi thế. Bằng cách nhận ra cơ hội và hành động quyết đoán, ông có thể đạt được điều mà sự thận trọng thái quá của Tổng thống Joe Biden đã không thể làm được: một nền hòa bình bền vững bảo vệ chủ quyền của Ukraine bằng cách chống lại và ngăn chặn sự xâm lược của Nga.
Cơ hội đó vẫn còn, nhưng những quyết định gần đây của Trump đang khiến việc nắm bắt nó trở nên khó khăn hơn.
Hãy xem xét chuỗi sự kiện đang diễn ra: một thỏa thuận mở cửa thị trường Mỹ cho dầu diesel của Nga; các miễn trừ vào phút chót ngăn chặn các lệnh trừng phạt và thuế quan mới mà Quốc hội thiết kế để gây sức ép lên Moscow; những đề xuất rằng Ukraine nên thay thế tổng thống của mình, tiếp theo là lời kêu gọi cử người khác đàm phán thay mặt Kyiv; những bất ổn về việc tiếp tục cung cấp thông tin tình báo và vũ khí cứu sinh từ Mỹ.
Tiếp đó là đề xuất của Putin về một hội nghị thượng đỉnh với Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình để thảo luận về tương lai của Ukraine, mà không có Ukraine tham gia, bên lề hội nghị thượng đỉnh Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) tại Thâm Quyến vào ngày 18-19 tháng 11. Châu Âu cũng sẽ vắng mặt, mặc dù an ninh của châu Âu không thể tách rời khỏi kết quả ở Ukraine, và sự tham gia của họ sẽ là điều kiện tiên quyết cho bất kỳ thỏa thuận nào.
Hội nghị thượng đỉnh Thâm Quyến vẫn chỉ là một đề xuất. Tuy nhiên, ngay cả việc xem xét tiền đề xuất này cũng gửi đi một thông điệp nguy hiểm: rằng các quốc gia hùng mạnh nhất thế giới có thể quyết định vận mệnh của các quốc gia nhỏ hơn trong nội bộ của họ. Nếu được thực hiện, cách tiếp cận đó sẽ đảm bảo Putin được công nhận về thế giới "vùng ảnh hưởng" mà ông muốn xây dựng cùng với Tập Cận Bình và bằng cách làm suy yếu Hoa Kỳ.
Những giấc mơ hão huyền về một hội nghị Yalta khác
Điều gì lý giải cho việc ông Trump liên tục quay trở lại gặp gỡ một nhà lãnh đạo Nga, người đã liên tục cản trở những khát vọng hòa bình của ông?
Lời giải thích hợp lý và hào phóng nhất đáng được lắng nghe. Bất cứ ai từng nói chuyện với Trump về cuộc chiến ở Ukraine đều không nghi ngờ gì việc ông ấy muốn chấm dứt cuộc tàn sát. Ông ấy muốn người dân Mỹ có nguồn năng lượng rẻ hơn, mặc dù khó có thể tin rằng việc bán dầu diesel sẽ có tác động lớn đến điều đó. Và giống như Biden trước đây, Trump lo ngại rằng một Putin tuyệt vọng có thể sẽ sử dụng vũ khí hạt nhân ở Ukraine. Ông tin rằng các mối quan hệ cá nhân và động cơ thương mại có thể mở khóa các thỏa thuận mà ngoại giao truyền thống cho đến nay vẫn chưa đạt được.
Một người thân cận với Trump giải thích với tôi một cách thẳng thắn hơn: trên bàn cờ thế giới, tổng thống coi Nga là một trong những người chơi quan trọng nhất. Ông ấy xem Ukraine—hay ít nhất là phần lãnh thổ mà Putin muốn kiểm soát, vùng Donbas—như một “quân cờ đáng để hy sinh” để đạt được lợi ích chiến lược với một siêu cường lớn hơn, giàu tài nguyên và sở hữu vũ khí hạt nhân.
Trong bài xã luận chính hôm thứ Tư, dưới tiêu đề “Bộ ba toàn cầu mới của Trump”, ban biên tập tờ Wall Street Journal – mà tôi xin trích dẫn lại như một trong những tiếng nói quan trọng và khách quan nhất về chính sách đối ngoại của Trump – đã đặt câu hỏi liệu tổng thống có đang ấp ủ một kế hoạch tái cấu trúc toàn cầu lớn hơn nhằm mang lại lợi ích cho Nga và Trung Quốc, hai cường quốc độc tài hàng đầu thế giới và là đối thủ của Mỹ hay không.
Ban biên tập viết: “Thật khó để biết Tổng thống Trump đang làm gì vào bất kỳ thời điểm nào vì ông ấy hành động rất nhiều theo cảm tính chiến thuật. Nhưng ông ấy từ lâu đã thèm muốn những thỏa thuận lớn với Nga và Trung Quốc, và đó có thể là động lực của ông ấy hiện nay khi ông ấy gia tăng thái độ thù địch với Ukraine và châu Âu, đồng thời tìm cách tổ chức hội nghị thượng đỉnh Yalta 2 với Vladimir Putin và Tập Cận Bình.”
Tờ báo nhắc nhở độc giả rằng sự so sánh với Hội nghị Yalta không còn phù hợp vì Stalin và Churchill là đồng minh của Mỹ trong cuộc chiến chống lại Hitler năm 1945, trong khi Putin và Xi ngày nay đang tìm cách làm suy yếu vai trò lãnh đạo toàn cầu của Mỹ để phục vụ lợi ích của riêng họ. “Nhưng bộ ba này đã từng cố gắng chia cắt thế giới, và đó là mối nguy hiểm với những gì ông Trump nói rằng ông ấy sẵn sàng làm hiện nay. Như chúng tôi đã viết trước cuộc bầu cử năm 2024, đây là một trong những nỗi lo ngại chính của chúng tôi về nhiệm kỳ thứ hai của ông ấy.”
Ông Trump vẫn còn nhiều lựa chọn.
Tôi ủng hộ mong muốn của Trump trong việc đối thoại với các đối thủ của Mỹ, tìm kiếm những hướng đi phi truyền thống nơi mà ngoại giao truyền thống đã thất bại, và tìm kiếm cơ hội chấm dứt chiến tranh. Khi nói đến Ukraine, vấn đề dường như nằm ở điểm xuất phát mang tính giao dịch của Trump và giải pháp chiến lược tiềm năng của ông ta.
Cho đến nay, tổng thống đã tiếp cận cuộc chiến của Nga ở Ukraine như một giao dịch mà ông đang tìm kiếm đủ đòn bẩy để đạt được thỏa thuận giữa hai bên tham chiến đều có những khiếm khuyết. Tuy nhiên, đó không phải là cách tiếp cận của Putin. Ông đang theo đuổi một dự án lịch sử và đế quốc nhằm lệ thuộc vào Ukraine, làm suy yếu châu Âu và chứng minh những giới hạn của quyền lực Mỹ.
Ông Trump nhận thấy Ukraine dễ gây áp lực hơn so với Mỹ, vì nước này vẫn phụ thuộc (mặc dù ít hơn trước đây) vào sự hỗ trợ quân sự và tình báo của Mỹ. Nguy hiểm, như tờ Wall Street Journal đã chỉ ra, là ông Trump đang chuyển từ điểm xuất phát mang tính giao dịch sang việc ủng hộ lợi ích tiềm tàng của Nga và Trung Quốc trong một hội nghị Yalta mới.
Điều không thể phủ nhận là mỗi sự nhượng bộ khiến chiến tranh trở nên dễ dàng và bền vững hơn đối với Putin đều làm giảm động lực chấm dứt chiến tranh của Nga. Mỗi lời đe dọa liên tiếp của Trump đối với Ukraine đều khuyến khích Putin tin rằng ông ta có thể trụ vững lâu hơn Ukraine và phương Tây. Zelenskyy nói với chương trình Meet the Press của NBC hôm Chủ nhật rằng nếu Nga và Hoa Kỳ “hợp tác với nhau, tất nhiên chúng ta sẽ không thắng. Và chúng ta sẽ không thể đứng vững.”
Đảng Cộng hòa ngày càng nhận ra những mối nguy hiểm. Các thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa, bao gồm Mitch McConnell, John Cornyn, Thom Tillis, Susan Collins và Lisa Murkowski, đã cùng nhau đưa ra yêu cầu lưỡng đảng rằng ông Trump phải đảo ngược thỏa thuận về dầu diesel và thực thi các biện pháp trừng phạt mà Quốc hội đã thông qua.
Có một động lực lịch sử sâu xa hơn đang chi phối điều này.
Sau Thế chiến II, Hoa Kỳ nhận ra rằng an ninh của mình phụ thuộc vào việc ngăn chặn các thế lực thù địch thống trị châu Âu. Các thể chế và liên minh mà nước này giúp xây dựng tuy không hoàn hảo và đôi khi gây khó chịu, nhưng chúng mang lại lợi ích to lớn cho các lợi ích của Mỹ. Chúng tạo cho các quốc gia lý do để định hướng tương lai của mình dựa trên mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương sâu sắc hơn với Washington thay vì nhượng bộ Moscow.
Ông Trump nói đúng rằng người châu Âu phải gánh vác nhiều trách nhiệm hơn trong việc bảo vệ đất nước. Việc tăng cường đầu tư quốc phòng, phần lớn do áp lực từ ông Trump, đã tạo ra một cơ hội lịch sử để củng cố liên minh xuyên Đại Tây Dương đồng thời phân bổ gánh nặng một cách công bằng hơn.
Việc bỏ rơi Ukraine sẽ làm lãng phí khoảnh khắc lịch sử đó. Nó sẽ cho các đồng minh thấy rằng những nỗ lực và đầu tư quốc phòng lớn hơn sẽ không đi kèm với sự tin cậy liên tục của Mỹ. Putin đang đặt cược rằng sự kiên trì của ông ở Ukraine sẽ được đền đáp, bất chấp cái giá khổng lồ với hơn 1,5 triệu thương vong của quân Nga , theo ước tính của Ukraine.
Bắc Kinh cũng sẽ đưa ra những kết luận riêng của mình và áp dụng chúng cho Đài Loan.
Ông Trump vẫn còn nhiều lựa chọn, và ông đã nhiều lần chứng minh rằng ông có thể thay đổi cách tiếp cận đối với Ukraine và Nga một cách đột ngột. Cụ thể, ông có thể đưa ra điều kiện dỡ bỏ lệnh trừng phạt dựa trên những nhượng bộ có thể kiểm chứng được từ phía Nga thay vì chỉ coi đó như một phần thưởng. Ông có thể duy trì khả năng phòng thủ của Ukraine và khả năng gây tổn thất cho nỗ lực chiến tranh của Nga trước một mùa đông có thể đầy chết chóc. Ông có thể hợp tác với các nước châu Âu để đảm bảo an ninh đáng tin cậy cho Ukraine, và ông có thể yêu cầu người dân Ukraine tham gia vào các cuộc đàm phán quyết định tương lai của họ.
Các cuộc đàm phán giữa Nga, Mỹ và Ukraine được cho là đã đạt được thỏa thuận trong tuần này là một cơ hội. Một giải pháp lâu dài có thể tạm thời chấm dứt sự chiếm đóng của Nga đối với các vùng lãnh thổ mà Ukraine hiện không kiểm soát. Đồng thời, giải pháp này cũng phải đảm bảo cho Ukraine khả năng tự vệ, lựa chọn lãnh đạo và quyết định các mối quan hệ quốc tế của mình.
Graham hiểu rằng quyết tâm và sự ủng hộ không ngừng nghỉ của Mỹ dành cho Ukraine sẽ là con đường chắc chắn nhất dẫn đến một nền hòa bình bền vững. Đạo luật mang tên ông vẫn tạo điều kiện cho Trump thể hiện cả hai điều đó.
Tổng thống đã thừa hưởng cuộc chiến do Putin để lại, nhưng ông sẽ phải chịu trách nhiệm về hậu quả của việc nó kết thúc như thế nào. Vẫn chưa quá muộn để ông Trump nhận ra rằng Ukraine vẫn có thể giúp củng cố di sản của ông thông qua một nền hòa bình bảo vệ tự do của nước này và tăng cường vai trò lãnh đạo của Mỹ.
Một khả năng khác là lịch sử sẽ ghi nhớ Trump như một nhà lãnh đạo có quyền lực để kiềm chế một kẻ xâm lược, nhưng thay vào đó lại chọn cách cứu Putin khỏi cái giá phải trả cho cuộc chiến tranh bất hợp pháp và sự chiếm đóng Ukraine của ông ta.
Nguồn: Trump will define his legacy through Russia—one way or the other
Nhận xét
Đăng nhận xét