5162 - Sự kết thúc của Gaza

Khaled Elgindy

Cảnh nhìn từ trên cao xuống khu lều trại tại Đại học Hồi giáo, thành phố Gaza, tháng 10 năm 2026. Dawoud Abu Alkas / Reuters

Một năm sau khi chính quyền Trump đàm phán một thỏa thuận chấm dứt chiến tranh ở Gaza, người Palestine vẫn đang chờ đợi "ngày sau đó" đến. Kế hoạch ngừng bắn tháng 10 năm 2025 đã giải phóng những con tin Israel cuối cùng và trên lý thuyết đã chấm dứt các hành động thù địch, nhưng Israel vẫn tiếp tục liên tục tấn công các mục tiêu ở Gaza, thường xuyên giết hại dân thường, trong đó có khoảng 300 trẻ em trong năm qua. Thỏa thuận cũng dự kiến ​​một quá trình chính trị theo từng giai đoạn nhằm giúp tái thiết vùng lãnh thổ bị tàn phá. Jared Kushner, con rể của Tổng thống Mỹ Donald Trump và là người phụ trách vấn đề Trung Đông, đã hứa vào tháng 1 năm nay rằng việc khôi phục các dịch vụ và cơ sở hạ tầng thiết yếu - bao gồm hệ thống cấp nước và thoát nước, mạng lưới điện, bệnh viện và tiệm bánh - sẽ bắt đầu trong vòng 100 ngày. Tuy nhiên, chín tháng sau, Gaza vẫn chưa thấy sự tái thiết nào, chưa thấy sự khôi phục các dịch vụ cơ bản, hay thậm chí là chấm dứt bạo lực hàng ngày. Thay vào đó, phần lớn cư dân nơi đây vẫn chen chúc trong những khu lều tạm bẩn thỉu và trải dài dọc theo một dải bờ biển nhỏ bé—và ngày càng thu hẹp—bị hoành hành bởi dịch bệnh và chuột bọ, chịu đựng tình trạng thiếu thốn trầm trọng về thực phẩm, thuốc men, nước sạch và điều kiện vệ sinh cơ bản.

Người dân Gaza có thể không còn phải đối mặt với nạn đói như những năm trước, nhưng tình hình nhân đạo vẫn vô cùng thảm khốc và không thể kéo dài. Điều kiện sống tồi tệ này hoàn toàn có thể dẫn đến một đợt bạo lực bùng phát mạnh hơn nữa. Chúng cũng tạo điều kiện cho mục tiêu cuối cùng mà nhiều nhà lãnh đạo Israel mong muốn: trục xuất hơn hai triệu cư dân Palestine khỏi Gaza.

Thực tế, hiện trạng dường như phù hợp với giới lãnh đạo Israel. Trong một cuộc phỏng vấn gần đây, Nikolay Mladenov, nhà ngoại giao Bulgaria giữ vai trò đại diện cấp cao của Hội đồng Hòa bình do Trump thành lập, cơ quan giám sát kế hoạch hòa bình Gaza , đã tiết lộ trở ngại chính đối với tiến trình này. Về các cam kết của Israel, Mladenov nhẹ nhàng nhận xét, đó là “điểm mà chúng ta đang hơi bế tắc hiện nay”. Kushner cũng đổ lỗi cho “cuộc bầu cử điên rồ” của Israel vào cuối tháng này, mà ông cho rằng đã khiến chính phủ Netanyahu “trở nên hơi thiếu lý trí” đối với Gaza.

Mặc dù các cân nhắc về bầu cử chắc chắn là một yếu tố—Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đang vướng vào một chiến dịch tái tranh cử căng thẳng và mang tính sống còn đối với ông—nhưng toàn bộ lời nói và hành động của Israel lại chỉ ra một điều sâu sắc và đáng báo động hơn: cuối cùng, chiến lược của chính phủ Netanyahu ít liên quan đến việc ổn định Gaza hay thậm chí giải giáp Hamas hơn là biến vùng lãnh thổ này thành nơi không thể sinh sống và trục xuất người dân.

Dù chính quyền Trump có chia sẻ mục tiêu này hay không , sự nhượng bộ đặc biệt đối với chính phủ cực hữu của Netanyahu và sự thờ ơ nói chung đối với hoàn cảnh của người Palestine đang tạo điều kiện cho kết quả như vậy xảy ra. Trừ khi Hoa Kỳ và các đồng minh, đối tác của họ sẵn sàng buộc Israel tuân thủ các cam kết của mình, nếu không thì việc Gaza vĩnh viễn biến mất chỉ còn là vấn đề thời gian.

Địa ngục trần gian

Thật khó để nói quá lên về quy mô của cái chết, sự tàn phá và đau khổ mà Gaza và khoảng 2,2 triệu cư dân nơi đây phải gánh chịu trong ba năm qua. Sau vụ tấn công khủng bố của Hamas vào Israel ngày 7 tháng 10 năm 2023, các nhà lãnh đạo quân sự và chính trị Israel đã thề sẽ “san phẳng” Gaza và biến nó thành một “thành phố lều bạt”, hứa hẹn rằng “Gaza sẽ không bao giờ trở lại như xưa”. Họ đã thực hiện lời đe dọa đó. 223.000 tấn thuốc nổ được thả xuống Gaza – tương đương với sức mạnh gấp 15 lần quả bom nguyên tử thả xuống Hiroshima – đã giết chết hơn 74.000 người Palestine, phần lớn là thường dân, và biến hầu hết Gaza thành đống đổ nát. Cuộc tấn công của Israel, mà hiện đang bị xét xử về tội diệt chủng tại Tòa án Công lý Quốc tế, đã xóa sổ khoảng 92% nhà ở, 95% đất nông nghiệp, tất cả 12 trường đại học và gần một nửa trong số 36 bệnh viện của Gaza – nói cách khác, chính là những thể chế và cơ sở hạ tầng duy trì sự sống.

Sau sự tàn phá khủng khiếp đó, thỏa thuận ngừng bắn năm ngoái thực sự là một sự nhẹ nhõm. Theo giai đoạn đầu của kế hoạch Gaza của Trump, các bên đã đồng ý chấm dứt ngay lập tức mọi cuộc tấn công quân sự, trao đổi con tin và tù nhân, khôi phục các dịch vụ cơ bản và tăng mạnh viện trợ nhân đạo. Tuy nhiên, ngoài việc Hamas thả các con tin người Israel, hầu hết các cam kết này chỉ được thực hiện một phần. Giai đoạn hai, được chính thức khởi động vào tháng Giêng mặc dù Israel vẫn chưa hoàn thành các nghĩa vụ của giai đoạn một, dự kiến ​​ổn định Gaza thông qua việc triển khai một lực lượng quốc tế và thành lập một cơ quan quản lý kỹ trị của người Palestine, được gọi là Ủy ban Quốc gia về Quản lý Gaza, cùng với việc giải giáp dần Hamas và rút quân Israel theo từng giai đoạn. Những bước cuối cùng này cùng nhau đóng vai trò là điều kiện tiên quyết cho việc tái thiết lâu dài Dải Gaza như đã nêu trong giai đoạn ba.

Một năm sau khi lệnh ngừng bắn được công bố, Israel vẫn tiếp tục ngăn chặn việc các cơ quan chính quyền và cảnh sát Palestine tiến vào khu vực, điều này sẽ cho phép Hamas từ bỏ quyền lực và bắt đầu công cuộc tái thiết. Hamas và Israel vẫn bất đồng về trình tự giải giáp của nhóm này so với việc Israel rút quân. Mặc dù tình hình lương thực đã được cải thiện kể từ nạn đói năm ngoái, Israel vẫn tiếp tục hạn chế viện trợ nhân đạo, chỉ cho phép một phần nhỏ trong số 600 xe tải hàng ngày theo yêu cầu của thỏa thuận ngừng bắn được vào lãnh thổ. Hơn 90% cư dân Gaza là những người phải di tản trong nước. Hơn nữa, kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực, quân đội Israel đã đơn phương mở rộng quyền kiểm soát của mình từ hơn một nửa lãnh thổ Gaza lên khoảng 65%. Các cuộc không kích thường xuyên của Israel đã giết chết hơn 1.400 người Palestine kể từ khi lệnh ngừng bắn được tuyên bố. Việc số người chết tiếp tục tăng lên trong thời gian ngừng bắn là minh chứng cho thực tế đen tối đã trở thành bình thường mới ở Gaza. Như bà Sigrid Kaag, đặc phái viên của Liên Hợp Quốc về Trung Đông, đã nhận định, “điều kiện sống ở Gaza như địa ngục trần gian và không có triển vọng thay đổi đáng kể nào trong tương lai gần”.

Người Palestine vẫn đang chờ đợi "ngày tận thế" đến.

Israel không phải là bên duy nhất chịu trách nhiệm về tình trạng tồi tệ kéo dài ở Gaza. Hamas cũng phải chịu một phần trách nhiệm. Lãnh đạo Hamas đã ngoan cố chống lại lời kêu gọi giải giáp vũ khí trong nhiều tháng, theo yêu cầu của kế hoạch Trump, cuối cùng chỉ đồng ý dưới áp lực mạnh mẽ từ Ai Cập và các bên trung gian khác. Chính quyền Trump cũng phải chịu trách nhiệm đáng kể. Họ đã để tiến trình chính trị đình trệ, trao cho Israel quyền tự do quá lớn, và thực thi các điều khoản ngừng bắn một cách thiếu công bằng. Trên thực tế, họ đã cho phép Israel tiếp tục cuộc chiến ở Gaza, dù ở quy mô nhỏ hơn.

Chỉ vài tháng trước, tưởng chừng như bế tắc cuối cùng đã được phá vỡ. Cuối tháng 7, Trump tuyên bố đạt được bước đột phá trong việc thực hiện giai đoạn thứ hai của kế hoạch Gaza. Sau bảy tháng đàm phán căng thẳng và đầy khó khăn, Hamas và Hội đồng Hòa bình đã đạt được thỏa thuận về việc giải giáp nhóm vũ trang Palestine, mở đường – ít nhất là về mặt lý thuyết – để bắt đầu công tác phục hồi và tái thiết vô cùng cần thiết cũng như sự ra đời của các cơ chế quản trị và an ninh mới của Palestine. Sự thành công của kế hoạch phụ thuộc vào một chuỗi sự kiện được dàn dựng cẩn thận: Hamas sẽ giải giáp song song với việc quân đội Israel rút quân, một kế hoạch được thiết kế để đảm bảo tiến trình và ngăn chặn bất kỳ bên nào thực hiện quyền “phủ quyết” đối với quá trình này.

Việc Hamas, một nhóm được thành lập dựa trên tinh thần kháng chiến vũ trang, đồng ý với bất kỳ hình thức giải trừ quân bị nào là điều chưa từng có tiền lệ và được ông Trump ca ngợi là một thành tựu “lịch sử”. Tuy nhiên, ông Netanyahu đã kiên quyết bác bỏ lộ trình này, khẳng định rằng Israel không thể rút quân cho đến khi Hamas hoàn toàn giải trừ quân bị và Israel vẫn được tự do tiếp tục các hoạt động quân sự ở Gaza. Nói cách khác, Israel đang khăng khăng đòi Hamas phải hoàn thành tất cả các nghĩa vụ giai đoạn hai ngay cả trước khi Israel hoàn thành bất kỳ nghĩa vụ nào trong giai đoạn một – một lập trường khiến kế hoạch trở nên không khả thi.

Tiến trình lại một lần nữa bị đình trệ. Nếu không có tiến triển nào trong việc giải giáp Hamas hoặc rút quân của Israel, ủy ban điều hành Palestine (hiện đang bị cô lập ở Cairo) và lực lượng cảnh sát không thể tiến vào Gaza; cũng không có bất kỳ lực lượng quốc tế nào có thể làm được điều đó. Chính quyền Trump và Hội đồng Hòa bình đã cố gắng làm mờ vấn đề trình tự tiến hành kể từ mùa hè – công khai ủng hộ lập trường của Israel rằng Hamas phải được giải giáp hoàn toàn trước tiên, trong khi bí mật đảm bảo với Hamas và những người khác rằng lộ trình không thay đổi. Nhưng sự mơ hồ thường có lợi cho bên mạnh hơn; sự lưỡng lự như vậy từ Washington cũng chẳng khác nào sự ủng hộ rõ ràng đối với lập trường của Israel. Sau khi đã cho Israel một sự miễn trừ hiệu quả đối với hầu hết các nghĩa vụ giai đoạn một bằng cách từ chối lên án các vụ vi phạm lệnh ngừng bắn gần như hàng ngày của Israel, chính quyền Trump giờ đây cũng đang miễn trừ hiệu quả cho Israel khỏi các nghĩa vụ giai đoạn hai. Việc tái thiết và phục hồi Gaza vẫn bị đình trệ vô thời hạn.

Biến mất vĩnh viễn

Những nguy hiểm của tình trạng bế tắc hiện nay đã được ông Mladenov nêu rõ nhất trong một cuộc phỏng vấn hồi tháng 9. Ông cảnh báo rằng việc không có bất kỳ tiến triển đáng kể nào ở Gaza đang khép lại tương lai của vùng lãnh thổ này và khả năng giải pháp hai nhà nước, với những hậu quả nghiêm trọng đối với khu vực rộng lớn hơn. “Nếu chúng ta cho phép Gaza tiếp tục trong tình trạng hiện tại,” ông Mladenov cảnh báo, “Gaza sẽ biến mất. Nó sẽ biến mất vĩnh viễn.” Ông tiếp tục: “Nếu cộng đồng quốc tế không tập trung vào tình hình ở Gaza, nơi có hai triệu người Palestine đang sống trong điều kiện tồi tệ, chúng ta sẽ không thể tìm lại được con đường đáng tin cậy để giải quyết vấn đề Israel-Palestine.” Đồng thời, “chúng ta đang gieo mầm cho một cuộc khủng hoảng an ninh, quân sự tiếp theo sắp xảy ra.”

Tuy nhiên, điều mà Mladenov không nói đến là Netanyahu khá hài lòng khi tiến trình này cứ bế tắc như vậy. Thủ tướng Israel, người chỉ miễn cưỡng chấp nhận thỏa thuận ngừng bắn Gaza năm 2025 của Trump, đã tiếp tục tiến hành chiến tranh ở Gaza mà không phải chịu tổn thất đáng kể. Các hoạt động quân sự đang diễn ra và cuộc khủng hoảng nhân đạo ở Gaza không gây ra sự phẫn nộ đáng kể nào ở Israel, trong khi ngay cả các đối thủ chính của Netanyahu trong cuộc bầu cử cũng cảm thấy buộc phải chỉ trích lộ trình Gaza do Mỹ hậu thuẫn. Trong khi đó, sự phẫn nộ quốc tế về cuộc tàn sát ở Gaza phần lớn đã lắng xuống, với nhiều quốc gia thà chấp nhận một tiến trình hòa bình thất bại còn hơn là không có tiến trình nào cả.

Đối với Netanyahu, bạo lực dai dẳng ở mức độ này—vừa đủ để ngăn cản sự phục hồi và tái thiết có ý nghĩa của Gaza nhưng không đủ để gây ra một làn sóng phản đối quốc tế lớn—đã trở thành mục tiêu tự thân. Cũng giống như việc ông khăng khăng theo đuổi mục tiêu bất khả thi là “chiến thắng hoàn toàn” trong hai năm đầu chiến tranh, giờ đây ông lại khăng khăng theo đuổi mục tiêu cũng bất khả thi không kém là “giải giáp hoàn toàn” Hamas. Việc Hamas từ bỏ tên lửa, đạn cối và các loại vũ khí hạng nặng khác là một chuyện, nhưng thật phi thực tế khi tưởng tượng rằng nhóm này sẽ đầu hàng từng khẩu súng trường hay súng ngắn, đặc biệt là khi lực lượng Israel vẫn tiếp tục hoạt động trong lãnh thổ này. Lập trường không khoan nhượng của Netanyahu giúp xoa dịu các đối tác liên minh cực đoan của ông, biện minh cho sự kiểm soát quân sự vĩnh viễn của Israel đối với Gaza, và trì hoãn vô thời hạn bất kỳ sự thỏa hiệp chính trị nào với người Palestine.

Tình trạng hiện tại dường như phù hợp với giới lãnh đạo Israel.

Quan trọng hơn, việc giữ Gaza trong tình trạng bấp bênh về chính trị, quân sự và nhân đạo—không có lệnh ngừng bắn thực sự cũng không có sự trở lại chiến tranh toàn diện, chỉ có viện trợ ngắn hạn hạn chế nhưng không có tái thiết dài hạn, và người dân bị ám ảnh bởi nhu cầu sinh tồn nhưng thiếu hy vọng thực sự cho tương lai—phục vụ tầm nhìn rộng lớn hơn mà nhiều người theo đường lối cứng rắn của Israel ấp ủ: biến Gaza thành nơi không thể ở được đến mức buộc cư dân phải rời bỏ. Đối với Netanyahu và chính phủ cực hữu của ông, việc làm cho Gaza trở nên khốn khổ không phải là thứ yếu mà là trọng tâm trong chiến lược của Israel. Các nhà lãnh đạo Israel, bao gồm cả Bộ trưởng Quốc phòng Israel Katz, đã tuyên bố sẽ ở lại Gaza vô thời hạn và không rút quân. Nói rõ hơn, tại hai phần ba Gaza hiện đang nằm dưới sự kiểm soát trực tiếp của Israel, quân đội Israel đã xóa sổ gần như mọi dấu vết của đời sống người Palestine, san bằng hàng nghìn công trình và phá hủy toàn bộ khu dân cư và đất nông nghiệp, đồng thời xây dựng các căn cứ quân sự và cơ sở hạ tầng lâu dài khác.

Các thành viên trong chính phủ Netanyahu không hề giấu giếm mong muốn di dời dân cư Gaza và cho phép người Do Thái Israel định cư tại vùng lãnh thổ này. Bộ trưởng An ninh Quốc gia Israel Itamar Ben-Gvir, một trong những người ủng hộ mạnh mẽ và khét tiếng nhất việc trục xuất người Palestine, gần đây đã công bố kế hoạch 7 năm về “di cư tự nguyện” của người Palestine khỏi Gaza, bao gồm việc di dời 250.000 người Palestine ra khỏi Gaza trong năm đầu tiên. Ben-Gvir không phải là thành viên chính phủ duy nhất nói thẳng điều này. Katz đã kêu gọi tạo điều kiện cho việc di cư của người dân Gaza “bằng mọi cách”, đồng thời nói thêm rằng “cuối cùng sẽ không có giải pháp thực sự nào cho Gaza nếu không có cuộc di cư này”. Bản thân Netanyahu cũng ủng hộ điều tương tự, ông đã bí mật xác nhận với một nhóm các nhà lập pháp vào năm 2025 rằng Israel đã “phá hủy ngày càng nhiều nhà cửa” ở Gaza để người Palestine “không còn nơi nào để trở về”. “Kết quả hiển nhiên duy nhất sẽ là người dân Gaza chọn cách di cư ra khỏi dải Gaza”, Netanyahu nhận xét.

Chính quyền Trump có thể không phản đối kết quả như vậy. Vào tháng 1 năm 2025, Trump đề xuất rằng Hoa Kỳ nên "kiểm soát" Gaza và "thanh lọc" hơn hai triệu cư dân nơi đây như một phần của tầm nhìn sai lầm về việc biến một Gaza thưa dân thành "Riviera của Trung Đông". Mặc dù Trump đã từ bỏ ý tưởng này sau làn sóng phản đối mạnh mẽ từ cộng đồng quốc tế, thái độ thờ ơ của chính quyền đối với các hành vi vi phạm của Israel cho thấy họ có thể dung thứ cho sự đau khổ kéo dài của người Palestine.

Thua Gaza

Hậu quả của việc tiếp tục duy trì sự khốn khổ ở Gaza là vô cùng khủng khiếp. Như ông Mladenov đã cảnh báo, tiếp tục theo con đường hiện tại có thể dẫn đến hai kết quả: khiến ngày càng nhiều người Palestine rời bỏ Dải Gaza và làm tăng khả năng leo thang bạo lực, bao gồm cả việc quay trở lại chiến tranh toàn diện. Trong cả hai trường hợp, một lần nữa, người dân Palestine ở Gaza sẽ phải gánh chịu phần lớn thiệt hại, mặc dù những người khác cũng sẽ phải trả giá, khi khu vực rộng lớn hơn ngày càng bất ổn và vị thế quốc tế của Israel và Hoa Kỳ ngày càng suy yếu.

Trong bối cảnh cuộc sống ở Gaza không được cải thiện đáng kể và các cuộc tấn công chết người của Israel tiếp tục diễn ra, khả năng bùng nổ xung đột ngày càng tăng. Hamas, dù bị suy yếu nhưng chưa bị lật đổ hoàn toàn, cho đến nay vẫn thể hiện sự kiềm chế tương đối và sẵn sàng chịu đựng những đòn tấn công thường xuyên, bao gồm một loạt vụ ám sát các thành viên và các cuộc không kích thường xuyên của Israel. Chủ nghĩa thực dụng hiện tại của họ có lẽ sẽ không kéo dài mãi mãi. Netanyahu, người cho rằng việc duy trì Israel trong tình trạng chiến tranh liên tục sẽ cho phép ông ta giữ vững quyền lực, có thể hoan nghênh cơ hội tiến hành một cuộc chiến tranh gần như vĩnh viễn ở Gaza. Tuy nhiên, việc chiếm đóng kéo dài ở Gaza khó có thể mang lại lợi ích quân sự hữu hình trong khi làm suy yếu nguồn lực và tinh thần của người dân Israel, làm sâu sắc thêm sự cô lập quốc tế của Israel và loại bỏ khả năng bình thường hóa quan hệ với nhiều quốc gia Ả Rập hơn. Tương tự, viễn cảnh người Palestine di cư khỏi Gaza có thể nuôi dưỡng ảo tưởng của những người ở Israel muốn thấy sự ra đời của một "Israel vĩ đại hơn", nhưng nó cũng sẽ khẳng định vị thế bị cô lập của Israel và đẩy người Israel và người Palestine vào những thập kỷ xung đột tiếp theo.

Trong khi đó, đối với Hoa Kỳ , bạo lực tiếp diễn và một tiến trình hòa bình ngày càng lố bịch có thể dẫn đến sự tan rã của một trong số ít những thành tựu cụ thể trong chính sách đối ngoại của Trump, đồng thời giữ cho khu vực trong tình trạng hỗn loạn triền miên. Với việc cuộc chiến tranh Iran khiến Hoa Kỳ trở nên không đáng tin cậy và khuyến khích các đồng minh khu vực của Washington tìm kiếm những lựa chọn thay thế cho chiếc ô an ninh đang sụp đổ của Hoa Kỳ, thất bại ở Gaza sẽ củng cố ấn tượng về Hoa Kỳ như một siêu cường đã hết thời.

Công việc cứu cấp

Không thể phủ nhận rằng cả kế hoạch Gaza của Trump và các cơ chế được thiết lập để giám sát kế hoạch đó, bao gồm cả Hội đồng Hòa bình, đều có những thiếu sót nghiêm trọng. Quy trình mà họ vạch ra nghiêng hẳn về phía Israel, không đòi hỏi bất kỳ trách nhiệm giải trình nào đối với các tội ác trong quá khứ (và đang diễn ra), phủ nhận quyền tự quyết và vai trò chủ động của người Palestine, và vì nhiều lý do, bao gồm cả việc bỏ qua các điều khoản của Công ước Geneva, nên không phù hợp với luật pháp quốc tế. Nhưng trong bối cảnh thiếu một tiến trình hòa bình nghiêm túc và công bằng hơn, lộ trình hiện tại cho Gaza mang lại cơ hội tốt nhất để mang lại sự cứu trợ và phục hồi rất cần thiết cho người dân đang chịu đau khổ ở vùng lãnh thổ này—miễn là nó được thực hiện một cách công bằng.

Giả sử chính quyền Trump thực sự ủng hộ kế hoạch này và muốn thấy nó thành hiện thực, thì vẫn còn một con đường để vượt qua bế tắc hiện tại. Hoa Kỳ và các đối tác phải làm ba điều. Thứ nhất là phải nhận ra rằng lợi ích của Israel ở Gaza không giống với, và trên nhiều khía cạnh, trái ngược hoàn toàn với, những lợi ích mà chính quyền Trump và cộng đồng quốc tế rộng lớn hơn theo đuổi. Trong khi cộng đồng quốc tế tập trung vào việc ổn định lâu dài và phục hồi Gaza, thì chính quyền Trump dường như lại muốn khiến người Palestine không thể tiếp tục sinh sống trên lãnh thổ này. Thứ hai, việc cải thiện đời sống hàng ngày của người dân Gaza cần được tách biệt, nếu không muốn nói là hoàn toàn không liên quan, khỏi tiến trình chính trị. Sự an toàn và phẩm giá của hơn hai triệu thường dân không thể tiếp tục bị phụ thuộc vào các quyết định của Hamas, chứ chưa nói đến những mưu đồ chính trị nội bộ của Israel. Phúc lợi của người Palestine không nên là con bài mặc cả mà Israel, hay Hội đồng Hòa bình, sử dụng để ép buộc Hamas nhượng bộ về chính trị hoặc quân sự.

Cuối cùng, Hoa Kỳ và các bên trung gian khác phải nỗ lực đảm bảo cả hai bên tuân thủ các nghĩa vụ của mình theo thỏa thuận ngừng bắn tháng 10 năm 2025 và phải sẵn sàng áp đặt các hậu quả đối với việc không tuân thủ. Điều này bao gồm chấm dứt các cuộc tấn công vũ trang của cả hai bên, cho phép một lượng lớn viện trợ nhân đạo không điều kiện được đổ vào, và khôi phục các dịch vụ cơ bản, dọn dẹp đống đổ nát, và giúp khôi phục sinh kế địa phương như yêu cầu trong giai đoạn một của kế hoạch Trump. Tương tự, việc Hamas giải giáp, Israel rút quân, thiết lập chính quyền mới ở Gaza và tái thiết lãnh thổ không phải là những vấn đề riêng biệt mà là những vấn đề song song. Chúng phải được theo đuổi song song, như đã nêu trong lộ trình ban đầu của Hội đồng Hòa bình, để tiến trình này có hiệu quả. Cuối cùng, để bất kỳ điều nào trong số này có thể thực hiện được, Hoa Kỳ và Hội đồng Hòa bình phải gây áp lực lên Israel để cho phép các chuyên gia kỹ thuật Palestine và lực lượng cảnh sát Palestine mới được đào tạo vào Gaza càng sớm càng tốt.

Những biện pháp này sẽ rất khó được chấp thuận ở Washington, đặc biệt là khi xét đến mối quan hệ thân thiết giữa Trump và Netanyahu, cũng như cam kết của ông Netanyahu đối với các đối tác liên minh cực đoan của mình. Nhưng không thể tránh khỏi chúng, bất kể kết quả cuộc bầu cử tháng 10 ở Israel ra sao. Mặc dù nhiều nhà quan sát dự đoán rằng chiến thắng của Netanyahu sẽ tạo điều kiện cho thủ tướng này tiến hành kế hoạch Gaza của Trump và lộ trình đã đề ra, nhưng bằng chứng từ ba năm qua và bản chất của chính phủ hiện tại cho thấy ông sẽ không làm vậy. Một liên minh cực đoan dưới sự lãnh đạo của Netanyahu với nhiệm kỳ mới có thể sẽ dành bốn năm tới để hoàn tất việc phá hủy cuộc sống của người Palestine ở Gaza, chưa kể đến Bờ Tây, nơi Israel đang tiến hành sáp nhập trên thực tế với tốc độ chóng mặt.

Ông Trump có thể nên cân nhắc xem liệu có đáng để hy sinh kế hoạch hòa bình Gaza, vốn ông đã đặt cược rất nhiều vốn chính trị vào đó, vì một chính phủ Israel có thể đang trên bờ vực sụp đổ hay không. Hậu quả từ sự tàn phá Gaza và nỗi đau khổ của người dân nơi đây sẽ còn ảnh hưởng đến nhiều thế hệ. Chỉ có Israel và người ủng hộ chính của họ tại Nhà Trắng mới có thể quyết định liệu những năm tới sẽ là thời kỳ tái thiết và hàn gắn hay là thời kỳ bạo lực và bất ổn triền miên.

KHALED ELGINDY là Nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Quincy về Quản trị Nhà nước có trách nhiệm và là tác giả của cuốn sách "Điểm mù: Nước Mỹ và người Palestine, từ Balfour đến Trump" .

Nguồn: The End of Gaza https://www.foreignaffairs.com/palestinian-territories/end-gaza