5216 - Sudan đã trở thành phòng thí nghiệm chiến tranh bằng máy bay không người lái như thế nào, nhờ Abu Dhabi?

Yasir Zaidan 

Tháng 6 năm 2026, tôi đã đến thăm Khartoum, quê hương tôi, lần đầu tiên kể từ khi chiến tranh bùng nổ ở Sudan vào tháng 4 năm 2023. Tôi rời thành phố để tìm nơi an toàn cùng gia đình sau khi chiến tranh lan rộng đến các khu dân cư. Tôi chưa bao giờ tưởng tượng mình sẽ trở lại thành phố này. Tôi rất hào hứng nhưng cũng bị ám ảnh bởi sự tàn phá mà tôi chứng kiến ​​khi máy bay hạ cánh xuống sân bay quốc tế Khartoum. Sân bay rất nhộn nhịp, với nhiều người Sudan trở về sau khi các chuyến bay thương mại được nối lại vào tháng 5 năm 2026. Nhưng cuộc chiến tranh bằng máy bay không người lái đang ngày càng lan rộng ở Sudan đe dọa sự trở về đầy hy vọng của những người Sudan về nhà và cuộc sống bình thường.

Cuộc chiến ở Sudan bắt đầu vào tháng 4 năm 2023. Lực lượng vũ trang Sudan đang giao tranh với Lực lượng Hỗ trợ Nhanh (Rapid Support Forces), một lực lượng dân quân sắc tộc hình thành từ lực lượng Janjaweed khét tiếng. Tuy nhiên, lần này, một lực lượng dân quân phi nhà nước đang hoạt động và sử dụng máy bay không người lái chiến lược trong các hoạt động quân sự. Lực lượng Hỗ trợ Nhanh bắt đầu sử dụng máy bay không người lái tầm ngắn trong tháng đầu tiên của cuộc chiến ở Khartoum. Lực lượng vũ trang Sudan, với sự giúp đỡ của Ukraine, đã chuyển đổi các máy bay không người lái dân sự thành máy bay không người lái vũ trang, điều này đã chứng tỏ rất hiệu quả trong chiến tranh đô thị. Việc sử dụng hạn chế này không kéo dài lâu. Lực lượng Hỗ trợ Nhanh bắt đầu sử dụng máy bay không người lái tầm xa ngay sau khi quân đội Sudan tái chiếm thủ đô Khartoum vào tháng 3 năm 2025. Vào tháng 5 năm 2025, Lực lượng Hỗ trợ Nhanh đã có thể tấn công cảng Sudan, thủ đô trên thực tế và trung tâm nhân đạo của Sudan, từ khoảng cách hàng trăm km so với các cứ điểm của Lực lượng Hỗ trợ Nhanh. Bản chất của các máy bay không người lái và đạn dược được sử dụng vẫn còn gây tranh cãi. Phòng Nghiên cứu Nhân đạo của Đại học Yale báo cáo vào ngày 24 tháng 4 năm 2025 rằng Lực lượng Hỗ trợ Nhanh (RAF) có sáu máy bay không người lái CH-95 hoặc FH-95 do Trung Quốc sản xuất tại sân bay Nyala. Những máy bay không người lái này có tầm hoạt động 250 km , có thể vươn tới Port Sudan. Hơn nữa, Trung tâm Khả năng Phục hồi Thông tin đã tìm thấy sự tương đồng giữa tàn tích của cuộc tấn công ở Port Sudan và tàn tích được cho là từ một cuộc tấn công trước đó của Lực lượng Hỗ trợ Nhanh ở al-Malha, Bắc Darfur. Các cuộc tấn công này đã gây ra tình trạng mất điện hoàn toàn trong thành phố và làm gián đoạn các chuyến bay nhân đạo đến sân bay quốc tế của nước này.

Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, một đối tác an ninh quan trọng của Mỹ và EU, đang kéo dài cuộc chiến ở Sudan và gây bất ổn cho khu vực rộng lớn hơn bằng cách cung cấp công nghệ máy bay không người lái tiên tiến cho Lực lượng Hỗ trợ Nhanh (RAF), một lực lượng dân quân phi nhà nước chịu trách nhiệm về tội diệt chủng và các tội ác chiến tranh nghiêm trọng.

Chi phí cao

Theo bà Rosemary DiCarlo, Phó Tổng thư ký Liên Hợp Quốc phụ trách các vấn đề chính trị và xây dựng hòa bình, hơn 1.100 thường dân đã thiệt mạng trong các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái từ tháng 1 đến tháng 6 năm 2026, chiếm khoảng 80% tổng số người chết dân thường được ghi nhận trong giai đoạn đó. Khi tôi ở Khartoum vào tháng 6 năm 2026, tôi đã chứng kiến ​​hậu quả tàn phá của các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái vào cơ sở hạ tầng dân sự, cũng như các sân bay và nhà máy điện. Lực lượng vũ trang Sudan đã đánh chặn một vài cuộc tấn công bằng máy bay không người lái khi tôi ở đó. Điện trở thành một thứ khan hiếm ở Khartoum, thành phố gần như tối đen như mực vào ban đêm, chủ yếu là do sự tàn phá của cơ sở hạ tầng này. Đập Merowe, đập lớn nhất ở Sudan, đã hứng chịu nhiều cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Lực lượng Hỗ trợ Nhanh. Theo Bộ trưởng Năng lượng Sudan, ngành điện đã thiệt hại khoảng 14 tỷ đô la kể từ khi chiến tranh bắt đầu.

Cuộc chiến ở Sudan vốn đã là một cuộc chiến tranh ủy nhiệm trong khu vực. Tuy nhiên, gần đây nó đã trở thành một phòng thí nghiệm thử nghiệm cho cuộc chạy đua công nghệ máy bay không người lái mới giữa các hệ thống của Trung Quốc và Thổ Nhĩ Kỳ. Cuộc chiến giành quyền kiểm soát không phận đã thúc đẩy cả hai bên nhanh chóng cập nhật công nghệ của mình , vì máy bay không người lái và hệ thống phòng không (cũng được sử dụng làm hệ thống chống máy bay không người lái) của họ đã trở nên kém hiệu quả. Lực lượng vũ trang Sudan có thể mua một máy bay không người lái mới của Thổ Nhĩ Kỳ và tấn công một khu vực do Lực lượng Hỗ trợ Nhanh kiểm soát — đáp lại, Lực lượng Hỗ trợ Nhanh sẽ triển khai một hệ thống phòng không của Trung Quốc.

Đến tháng 9 năm 2025, Janes đã xác minh ba vụ rơi máy bay không người lái Akıncı do Thổ Nhĩ Kỳ sản xuất và xác định một bộ phận đẩy tên lửa trong đoạn phim của Lực lượng Hỗ trợ Nhanh có hình dạng rất giống với một bộ phận của hệ thống phòng không FK-2000 do Trung Quốc sản xuất. Ngay sau đó, Lực lượng Hỗ trợ Nhanh đã tấn công một khu vực do Lực lượng Vũ trang Sudan kiểm soát, buộc Lực lượng Vũ trang Sudan phải nâng cấp hệ thống chống máy bay không người lái hiện có của Thổ Nhĩ Kỳ lên HİSAR-A, một hệ thống phòng thủ của Thổ Nhĩ Kỳ có khả năng chống lại công nghệ mới của Trung Quốc. Vào tháng 2 năm 2026, một chiếc Bayraktar Akıncı do Lực lượng Vũ trang Sudan vận hành đã phá hủy một hệ thống phòng không FK-2000 do Trung Quốc sản xuất được Lực lượng Hỗ trợ Nhanh sử dụng ở Nam Kordofan. Đó là cách cuộc chiến nhanh chóng chuyển thành một cuộc chạy đua công nghệ giữa hai đối thủ cạnh tranh toàn cầu trong ngành công nghiệp máy bay không người lái quân sự.

Hơn nữa, việc Lực lượng Hỗ trợ Nhanh sở hữu các hệ thống máy bay không người lái tiên tiến sẽ gây ra hậu quả thảm khốc cho an ninh khu vực. Lực lượng Hỗ trợ Nhanh hoạt động ở phía tây Sudan và Chad và đã tuyển mộ các chiến binh từ các bộ lạc Ả Rập rải rác khắp vùng Sahel. Những chiến binh này có thể chuyển giao công nghệ máy bay không người lái của Lực lượng Hỗ trợ Nhanh qua biên giới vào khu vực Sahel, nơi các nhóm khủng bố và phiến quân như al-Qaeda và Nhà nước Hồi giáo đang hoạt động.

Bộ Tài chính Hoa Kỳ đã trừng phạt các thực thể và lính đánh thuê Colombia không chỉ huấn luyện binh lính của Lực lượng Hỗ trợ Nhanh mà còn điều khiển máy bay không người lái. Năm 2024, Viện Nghiên cứu Giải trừ quân bị của Liên Hợp Quốc báo cáo thêm rằng các nhóm khủng bố và các tác nhân phi nhà nước đã sở hữu máy bay không người lái tầm ngắn (máy bay bốn cánh quạt) cho mục đích giám sát, thu thập thông tin tình báo và tuyên truyền. Quan trọng hơn, báo cáo nhấn mạnh sự gia tăng việc triển khai máy bay không người lái của các nhóm khủng bố xung quanh các khu vực xung đột vũ trang, đặc biệt là ở vùng lưu vực hồ Chad, nơi Lực lượng Hỗ trợ Nhanh tuyển mộ binh lính thông qua các mạng lưới sắc tộc. Mối đe dọa ở đây là việc chuyển giao kiến ​​thức từ các hoạt động máy bay không người lái chiến lược của Lực lượng Hỗ trợ Nhanh.

Ngoài ra, sự gia tăng số lượng máy bay không người lái ở vùng Sừng châu Phi, đặc biệt là trong tay các tổ chức phi nhà nước, có thể gây nguy hiểm cho tuyến đường thương mại chiến lược dọc Biển Đỏ, vốn đã bị gián đoạn do các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của lực lượng Houthi .

Các đội quân đã sử dụng rộng rãi máy bay không người lái trong chiến tranh, nhưng cuộc chiến ở Ukraine đã thay đổi căn bản cách thức quân đội sử dụng chúng. Chúng bao gồm từ các máy bay không người lái dân sự được cải tiến cho mục đích quân sự đến các máy bay không người lái cảm tử chiến lược, tầm xa, chi phí thấp. Cả hai bên đều sử dụng máy bay không người lái chiến lược (loại có khả năng bay tầm xa và độ cao lớn) vào đầu năm 2022 khi Nga bắt đầu cuộc xâm lược Ukraine, nhưng Sừng châu Phi mới chứng kiến ​​lần đầu tiên chúng được sử dụng trong chiến tranh bởi một quốc gia châu Phi, cuối cùng đã thay đổi cục diện của cuộc chiến Tigray giữa quân đội liên bang Ethiopia và quân đội khu vực Tigray năm 2021. Mặt trận Giải phóng Nhân dân Tigray đã tiến về phía nam hướng tới Addis Ababa, thủ đô, khi chính phủ đảo ngược tình thế trong một cuộc phản công rất thành công. Các nhà phân tích chỉ ra rằng việc chính phủ Ethiopia mua sắm nhiều loại máy bay không người lái chiến lược từ Trung Quốc, Thổ Nhĩ Kỳ và Iran là lý do đằng sau những chiến thắng trên chiến trường đó.

Khía cạnh của Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất

Các báo cáo cho thấy Lực lượng Hỗ trợ Nhanh (RAF) đã mua những máy bay không người lái chiến lược mới này từ các công ty Trung Quốc thông qua Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE). Mặc dù phủ nhận mọi sự hỗ trợ cho RAF, nhiều báo cáo của Liên Hợp Quốc và truyền thông đã liên tục cáo buộc UAE trang bị vũ khí và hỗ trợ RAF kể từ khi chiến tranh bắt đầu. Trên thực tế, tờ New York Times đưa tin rằng các nhân viên của UAE đã điều khiển những máy bay không người lái Trung Quốc này từ các căn cứ ở Chad gần biên giới Sudan. Loại vũ khí mới này đã cho phép RAF tấn công các thành phố và cộng đồng dân cư ở xa vùng chiến sự. Vào tháng 10 năm 2026, máy bay không người lái của RAF đã tấn công một trại tị nạn, giết chết ít nhất 13 trẻ em ở al-Obeid, một thành phố thuộc vùng Kordofan, nơi đã bị RAF bao vây kể từ tháng 2 năm 2025.

Các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Lực lượng Hỗ trợ Nhanh nhằm vào cơ sở hạ tầng dân sự có vẻ xa rời chiến lược quân sự của họ trên chiến tuyến ở miền tây Sudan và bang Bắc Kordofan sau thất bại của lực lượng dân quân này ở miền trung Sudan. Tuy nhiên, những cuộc tấn công bằng máy bay không người lái này nhằm mục đích cản trở sự trở về của hàng triệu người tị nạn và người dân Sudan bị di dời sau chiến tranh. Một báo cáo gần đây của Tổ chức Di cư Quốc tế cho thấy khoảng 4,65 triệu người dân bị di dời đã trở về Sudan. Điều đó cho thấy, các cuộc tấn công vào lưới điện, kho dầu và sân bay gieo rắc nỗi sợ hãi trong số những người trở về và làm trầm trọng thêm nỗi đau khổ của họ.

Phản công

Mặt khác, Lực lượng Vũ trang Sudan đã mở rộng các hoạt động sử dụng máy bay không người lái, chủ yếu dựa vào máy bay do Thổ Nhĩ Kỳ sản xuất. Mặc dù quân đội này cũng vận hành máy bay không người lái của Iran, nhưng máy bay không người lái chiến lược và hệ thống phòng không của Thổ Nhĩ Kỳ đóng vai trò nổi bật trong các hoạt động gần đây của họ. Năm 2024, Baykar, công ty quốc phòng lớn nhất của Thổ Nhĩ Kỳ, đã cung cấp cho Lực lượng Vũ trang Sudan 8 máy bay không người lái TB2 và 600 đầu đạn với giá khoảng 120 triệu đô la. Kết quả là, quân đội Sudan đã có thể tấn công Nyala, thành trì của Lực lượng Hỗ trợ Nhanh ở Nam Darfur, nhiều lần. Các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của quân đội Sudan cũng đã giết hại dân thường ở Darfur. Vào tháng 8 năm 2026, Nhóm Luật sư Khẩn cấp, một tổ chức nhân quyền địa phương, đã báo cáo về một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của quân đội vào một phiên tòa khiến 35 người thiệt mạng. Các báo cáo gần đây cho thấy Lực lượng Vũ trang Sudan đã tấn công vượt ra ngoài biên giới Sudan, làm gián đoạn các tuyến đường hậu cần của Lực lượng Hỗ trợ Nhanh. Vào tháng 2 năm 2026, tờ New York Times đưa tin về một căn cứ không quân của Ai Cập được Lực lượng Vũ trang Sudan sử dụng cho các hoạt động máy bay không người lái để tấn công các tuyến đường tiếp tế và tuyển mộ của Lực lượng Hỗ trợ Nhanh từ Libya và miền bắc Chad. Mới đây, Chad đã cáo buộc chính phủ Sudan tấn công các địa điểm nằm trong lãnh thổ của mình.

Ở mặt trận phía đông gần biên giới Ethiopia, Lực lượng vũ trang Sudan tuyên bố đã bắn hạ các máy bay không người lái chiến lược. Nhiều báo cáo cho thấy Lực lượng Hỗ trợ Nhanh đã xây dựng một trại huấn luyện quân sự ở lãnh thổ phía tây Ethiopia, bao gồm cả một báo cáo gần đây của Phòng Nghiên cứu Nhân đạo thuộc Đại học Yale cảnh báo về các cuộc tấn công sắp xảy ra vào bang Blue Nile của Sudan, giáp với Ethiopia. Những cuộc tấn công này hiện đang đe dọa thường dân ở các bang phía đông Sudan, những nơi vốn nằm ngoài các hoạt động quân sự trong những năm trước.

Sự gia tăng chiến tranh bằng máy bay không người lái ở Sudan đang vấp phải sự thờ ơ. Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc đã gia hạn chế độ trừng phạt Darfur được thiết lập theo Nghị quyết 1591 đến ngày 11 tháng 12 năm 2026. Đặc phái viên của Mỹ về châu Phi, Massad Boulos, đã đề xuất lệnh cấm vận vũ khí toàn quốc đối với Sudan, nhưng không thành công. Tuy nhiên, Boulos nhắc lại rằng Hoa Kỳ vẫn cam kết mở rộng lệnh cấm vận trên khắp Sudan để bảo vệ thường dân khỏi các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái ngày càng thường xuyên.

Tuy nhiên, bước đi đó là không thực tế và không thỏa đáng, bởi vì Trung Quốc, Nga và các thành viên khác của hội đồng muốn giữ lệnh trừng phạt chỉ giới hạn ở Darfur. Đại sứ Sudan đã bác bỏ hoàn toàn, lập luận rằng việc mở rộng lệnh cấm vận vũ khí đối với Sudan sẽ áp đặt một cách bất công những hạn chế tương tự lên nhà nước đang bảo vệ dân thường như đối với các nhóm dân quân tấn công họ. Liên Hợp Quốc đã áp đặt lệnh cấm vận vũ khí đối với Darfur từ năm 2004 - điều mà Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất và các bên khác không tôn trọng - khi vũ khí vẫn tiếp tục được đưa đến khu vực này. Thêm vào đó, lệnh cấm vận vũ khí sẽ không ảnh hưởng đáng kể đến các chủ thể phi nhà nước, vốn không bị ràng buộc bởi luật pháp quốc tế. Thổ Nhĩ Kỳ có thể muốn hạn chế việc bán vũ khí vì lợi ích của nước này ở thị trường phương Tây và tư cách thành viên trong liên minh NATO, nhưng Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất không có ý định như vậy.

Thay vào đó, các chế độ trừng phạt quốc tế và của Mỹ nên nhắm vào các chủ thể phi nhà nước như Lực lượng Hỗ trợ Nhanh và chỉ định chúng, cùng với các công ty vũ khí của Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất hỗ trợ các thương vụ vũ khí của lực lượng này, là các tổ chức khủng bố. Quốc hội cũng nên ngăn chặn việc Mỹ bán vũ khí cho Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất và thông qua Đạo luật Ủng hộ Sudan để cấm bán vũ khí cho đến khi Abu Dhabi ngừng hỗ trợ Lực lượng Hỗ trợ Nhanh.

Hơn nữa, luật pháp quốc tế hiện hành cấm các hệ thống không phân biệt mục tiêu một cách bừa bãi, nhưng cần có các biện pháp vũ khí tập trung vào Sudan để giải quyết vấn nạn phổ biến máy bay không người lái. Hiệp ước Thương mại Vũ khí cung cấp một khuôn khổ hiện có để ngăn chặn các lực lượng dân quân phi nhà nước mua sắm các hệ thống máy bay không người lái tiên tiến. Trung Quốc là một quốc gia thành viên của hiệp ước và nên thực hiện các bước để ngăn chặn việc chuyển hướng vũ khí sang Sudan. Nước này nên cấm các vụ chuyển giao vi phạm lệnh cấm vận vũ khí ràng buộc của Liên Hợp Quốc theo Điều 6. Điều 7 yêu cầu đánh giá xuất khẩu, bao gồm cả nguy cơ vi phạm nghiêm trọng luật nhân đạo và nhân quyền quốc tế, và từ chối cấp phép nếu vẫn còn rủi ro vượt trội sau khi xem xét các biện pháp giảm thiểu. Điều 11 yêu cầu các biện pháp ngăn chặn việc chuyển hướng, bao gồm đánh giá rủi ro chuyển hướng và giải quyết việc chuyển hướng đã phát hiện. Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất không phải là một quốc gia thành viên nhưng đã ký kết hiệp ước từ năm 2013. Hoa Kỳ, Vương quốc Anh và Liên minh Châu Âu đều có các thỏa thuận thương mại vũ khí với Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, và họ nên chặn các thỏa thuận này cho đến khi Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất tôn trọng hiệp ước và lệnh cấm vận vũ khí Darfur. Nếu các lực lượng phi nhà nước như Lực lượng Hỗ trợ Nhanh ở Sudan tiếp tục có được công nghệ máy bay không người lái và chống máy bay không người lái, điều này sẽ làm gián đoạn việc hồi hương của dân thường và tiếp cận nhân đạo. Nó cũng sẽ gây bất ổn khu vực nếu công nghệ máy bay không người lái rơi vào tay các nhóm vũ trang ở các nước láng giềng thông qua các mạng lưới buôn bán vũ khí khu vực trải rộng ra ngoài Sudan.

Tiến sĩ Yasir Zaidan là giảng viên thỉnh giảng tại Khoa Khoa học Chính trị của Đại học Seattle và là giảng viên tại Đại học Washington, nơi ông nhận bằng Tiến sĩ từ Trường Nghiên cứu Quốc tế Henry M. Jackson. Nghiên cứu của ông tập trung vào ảnh hưởng của Trung Đông tại vùng Sừng châu Phi và sự phát triển các cảng Biển Đỏ. Trước đây, ông là trợ lý nghiên cứu tại Viện Chính sách Cận Đông Washington, ông có bằng thạc sĩ về nghệ thuật quản trị và an ninh quốc gia từ Viện Chính trị Thế giới và bằng kỹ sư điện từ Đại học Khartoum ở Sudan.

Nguồn: How Sudan Became a Laboratory for Drone Warfare, Thanks to Abu Dhabi

https://warontherocks.com/how-sudan-became-a-laboratory-for-drone-warfare-thanks-to-abu-dhabi/