5245 - Tài liệu cho thấy Israel đã điều tiết các khoản thanh toán của Qatar cho Gaza như thế nào
Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu phát biểu tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc ở New York, ngày 24 tháng 9 năm 2026. Ảnh : Angela Weiss/AFP/Getty Images
Khi cử tri Israel chuẩn bị cho cuộc bầu cử ngày 27 tháng 10, Thủ tướng Benjamin Netanyahu đã cố gắng bảo vệ và giữ khoảng cách với một trong những chính sách gây tranh cãi nhất của chính phủ ông: cho phép Qatar chuyển gần 2 tỷ đô la vào Dải Gaza do Hamas kiểm soát trong hơn một thập kỷ. Các tài liệu chưa từng được công bố trước đây mà tạp chí TIME thu được, bao gồm cả thư từ các quan chức an ninh cấp cao của Israel gửi cho các nhà lãnh đạo Qatar, cho thấy Israel đã khuyến khích và đóng vai trò trực tiếp trong một chương trình thanh toán quy mô lớn hơn nhiều so với những gì Netanyahu đã công khai thừa nhận.
Bắt đầu từ năm 2012, chính phủ của Netanyahu đã giúp tạo điều kiện thuận lợi cho các khoản thanh toán từ Qatar cho Gaza, vốn đã bắt đầu sau khi Hamas nắm quyền kiểm soát vào năm 2007. Đến năm 2018, Qatar đã gửi khoảng 1,1 tỷ đô la vào Dải Gaza, theo phân tích được cung cấp cho các bộ trưởng Israel, như báo Haaretz của Israel đưa tin , với mục đích hỗ trợ nhân đạo, nhiên liệu và lương cho chính phủ. Năm đó, sau khi các quan chức Israel chỉ trích Qatar vì bị cáo buộc tài trợ cho Hamas, phía Qatar bắt đầu yêu cầu văn bản chính thức về một thỏa thuận mà hai chính phủ đã nhất trí nhằm mục đích cứu trợ người dân của vùng lãnh thổ đang bị bao vây.
Mức độ hợp tác của Israel trong việc chi trả viện trợ được thể hiện trong bức thư năm 2020 của Yossi Cohen, khi đó là giám đốc Mossad, cơ quan tình báo của Israel, gửi cho Quốc vương Qatar Tamim bin Hamad Al Thani. “Đây thực sự là một cơ hội tuyệt vời để bày tỏ lòng biết ơn và sự trân trọng của chúng tôi đối với những nỗ lực viện trợ nhân đạo mà Nhà nước Qatar đã cung cấp cho Dải Gaza trong vài năm qua”, Cohen viết. “Không nghi ngờ gì nữa, những nỗ lực nhân đạo này đã đóng một vai trò quan trọng trong việc cải thiện tình hình nhân đạo ở Dải Gaza, và đảm bảo sự ổn định và an ninh trong khu vực.”
Bức thư năm 2020 của Cohen
Theo các quan chức từng phục vụ trong cả hai chính quyền Trump và Biden, thỏa thuận thanh toán này nhận được sự ủng hộ của các chính phủ Israel liên tiếp, người Palestine, chính quyền Trump và Biden, Liên Hợp Quốc và các cường quốc châu Âu. Dòng tiền từ Qatar vào Gaza đã mang ý nghĩa mới kể từ ngày 7 tháng 10 năm 2023, khi các phần tử khủng bố Hamas tấn công miền nam Israel, sát hại khoảng 1.200 người và bắt giữ 251 con tin. Thất bại an ninh tồi tệ nhất trong lịch sử đất nước đã đặt ra những câu hỏi đáng lo ngại về việc liệu nguồn tài chính cứu trợ này có giúp duy trì quyền lực của Hamas và từ đó cho phép chúng thực hiện cuộc tấn công hay không.
Kể từ đó, Qatar đã cảm thấy thất vọng trước những cáo buộc từ các nhà lãnh đạo chính trị Israel rằng các khoản thanh toán của nước này cho Gaza đã giúp tài trợ cho vụ thảm sát người Do Thái đẫm máu nhất kể từ Holocaust. “Tất cả viện trợ tài chính của Qatar tại Gaza đều được chuyển đến người dân Palestine thông qua các cơ chế phối hợp với chính quyền Israel và các đối tác quốc tế. Theo các cơ chế viện trợ trước đây, tất cả viện trợ tài chính, cũng như hàng hóa như thực phẩm, thuốc men và nhiên liệu, đều phải thông qua Israel trước khi vào Gaza”, một phát ngôn viên của Văn phòng Truyền thông Quốc tế Qatar nói với TIME. “Không có gì được Qatar trực tiếp chuyển giao; chúng tôi đã cung cấp viện trợ, trong khi việc phân phối được thực hiện bởi các tổ chức của Liên Hợp Quốc phối hợp với chính quyền Israel. Nếu bất kỳ khoản tiền nào đến tay Hamas, như cáo buộc của các cá nhân và nhóm có mục đích chính trị chống lại Qatar, thì trách nhiệm thuộc về Israel, quốc gia đã giám sát việc phân phối và tạo ra cơ chế này.”
Từ lâu, các nhà phê bình đã lập luận rằng Netanyahu tìm cách duy trì sự cai trị của Hamas ở Gaza để giữ cho người Palestine bị chia rẽ giữa nhóm khủng bố Hồi giáo và Chính quyền Palestine do Fatah lãnh đạo ở Bờ Tây, loại bỏ triển vọng về một lãnh đạo Palestine thống nhất có khả năng đàm phán giải pháp hai nhà nước. Theo những nhà phê bình này, chiến lược của Netanyahu là viện trợ sẽ khiến Hamas có thứ để mất và do đó sẽ giúp kiềm chế nhóm này trong khi Israel theo đuổi bình thường hóa quan hệ với thế giới Ả Rập mà không giải quyết vấn đề Palestine. Thay vào đó, khi Israel tiến gần hơn đến một thỏa thuận lịch sử với Ả Rập Xê Út, Hamas đã phát động một cuộc tấn công làm đảo lộn khu vực, đẩy nó vào chiến tranh.
Văn phòng Thủ tướng từ chối bình luận về câu chuyện này.
Các tài liệu hiện cung cấp cho người Israel một cái nhìn đầy đủ hơn về chính sách đã dẫn đến thảm họa, khi họ chuẩn bị đưa ra phán quyết về người đã chủ trì cả hai sự kiện. “Đó là một thất bại về chính sách của chúng ta, xuất phát từ những ý định tốt đẹp mà nhiều thủ tướng đã tiếp tục duy trì”, một cựu quan chức quốc phòng Israel cho biết. “Nhưng Netanyahu chắc chắn là người đứng đầu. Ông ấy là người ủng hộ và đẩy nhanh chương trình, chính phủ của ông ấy chịu trách nhiệm về cách thức vận hành chương trình, và giờ đây, với tư cách là một xã hội, chúng ta biết rằng chúng ta không bao giờ được phép mắc phải sai lầm như vậy nữa.”
Ehud Olmert vẫn còn là thủ tướng khi Qatar bắt đầu gửi tiền cho Gaza vào năm 2007, sau khi Hamas giành quyền kiểm soát vùng lãnh thổ ven biển này. Ban đầu, chính phủ Israel không trực tiếp tham gia vào các khoản chuyển tiền. Điều đó đã thay đổi dưới thời Netanyahu. Đến năm 2012, chính phủ của ông đã phê duyệt một hệ thống cho phép Israel đóng vai trò trực tiếp trong việc tạo điều kiện thuận lợi cho viện trợ của Qatar: cung cấp thực phẩm và vật tư y tế, xác định những gia đình Palestine nào đủ điều kiện nhận viện trợ tài chính và phân bổ tiền, cũng như cho phép Qatar tài trợ để mở rộng nguồn cung cấp điện cho Gaza, theo các quan chức Israel và Ả Rập, cũng như các tài liệu chính thức mà tạp chí TIME thu được.
Ban đầu, thỏa thuận này không chính thức. Qatar cung cấp tiền với sự chấp thuận của Israel, ngay cả khi các quan chức Israel công khai chỉ trích Doha vì tài trợ cho Hamas, theo các nguồn tin quen thuộc với các cuộc đàm phán. Mâu thuẫn này làm trầm trọng thêm tình hình của phía Qatar, một quan chức cấp cao trong chính quyền Trump đầu tiên nói với tạp chí TIME: Các quan chức Israel sẽ lên án các khoản thanh toán trước công chúng, rồi lại bí mật yêu cầu Doha gia hạn chúng.
Qatar, một quốc gia quân chủ giàu khí đốt ở vùng Vịnh Ba Tư, vốn quen với việc giữ thế cân bằng. Nước này vừa là nơi đặt trụ sở của Bộ Tư lệnh Trung ương Mỹ, vừa là nơi cư trú của các quan chức cấp cao của Hamas. Qatar đã thành lập văn phòng chính trị của Hamas tại Doha theo yêu cầu của Mỹ vào năm 2011. Trái ngược với các quốc gia quân chủ vùng Vịnh khác, đặc biệt là Ả Rập Xê Út, Qatar không coi Tổ chức Anh em Hồi giáo, phong trào chính trị đã sản sinh ra Hamas, là mối đe dọa. Sau ngày 7 tháng 10, chính phủ Qatar nổi lên như một bên trung gian trong các cuộc đàm phán giữa Israel, Hamas và Washington, nơi các quan chức chính quyền Biden đã bí mật ca ngợi người Qatar là những nhà trung gian đáng tin cậy.
Đến năm 2018, Qatar yêu cầu văn bản ghi rõ vai trò của chính phủ Israel trong thỏa thuận viện trợ. Sau đó, thỏa thuận này được chính thức hóa thông qua cơ chế ba bên gồm Qatar, Israel và Liên Hợp Quốc, được thiết kế để quản lý viện trợ dưới sự giám sát quốc tế và của Israel. Ngày 2 tháng 10 năm 2018, Israel và Qatar, cùng với Liên Hợp Quốc, đã ký một thỏa thuận tài trợ cho việc cung cấp nhiên liệu vào Gaza.
Các tài liệu ngân sách của Liên Hợp Quốc nêu rõ các thỏa thuận thanh toán.
Người phát ngôn của Liên Hợp Quốc từ chối bình luận về câu chuyện này nhưng đã dẫn lời tờ TIME đến những tuyên bố mà điều phối viên đặc biệt về hòa bình Trung Đông của tổ chức này, Tor Wennesland, đưa ra vào năm 2021, trong đó thừa nhận thỏa thuận. Ông nói tại một cuộc họp báo của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc: “Những nỗ lực này rất quan trọng để cải thiện tình hình kinh tế xã hội và nhân đạo tồi tệ ở Gaza”.
Tháng 8 năm 2021, Qatar ký một thỏa thuận khác cam kết 40 triệu đô la cho một chương trình hỗ trợ tiền mặt, cung cấp cho gần 100.000 hộ gia đình Palestine 100 đô la mỗi tháng trong bốn tháng. Các thỏa thuận sau đó đã được gia hạn. Các quan chức Mỹ cũng được tham gia vào các cuộc thảo luận. Theo một nhà ngoại giao được thông báo về quá trình này, người yêu cầu giấu tên vì không được phép bình luận công khai, Qatar muốn Washington hiểu chính xác hệ thống hoạt động như thế nào, lo ngại rằng các quan chức Israel sau này có thể cáo buộc Doha tài trợ cho Hamas mà không thừa nhận vai trò của chính Israel. "Người Israel cứ khăng khăng làm theo cách này, để họ có thể kiểm soát dòng tiền vào và ra", quan chức này nói với TIME, thay vì thiết lập "một hệ thống thường xuyên hơn và trực tiếp đến tay người dân."
Theo các quan chức Mỹ và Israel, hệ thống này cho phép Qatar thanh toán tiền nhiên liệu và điện mua từ Israel để tăng số giờ Gaza được cấp điện, một cấu trúc được phối hợp với các cơ quan an ninh Israel. Nước này chuyển tiền thông qua Liên Hợp Quốc cho các dự án ở Dải Gaza. Và họ cung cấp khoản thanh toán hàng tháng 100 đô la cho một số gia đình nghèo nhất ở Gaza. Theo các nhà ngoại giao quen thuộc với hệ thống này, Israel kiểm tra người nhận và giám sát cơ chế phân phối, với các khoản tiền được chuyển qua Chương trình Lương thực Thế giới và các gia đình đủ điều kiện được thông báo bằng tin nhắn trước khi nhận trợ cấp tại các địa điểm được chỉ định. "Nếu tiền rơi vào tay kẻ xấu, đó là do người Israel gây ra," một nhà ngoại giao cho biết, "vì họ là người giám sát toàn bộ quá trình."
Chính phủ của Netanyahu kiên quyết theo đuổi chính sách này đến mức khi Tổng thống Chính quyền Palestine Mahmoud Abbas cắt giảm tiền lương cho công nhân viên chức chính phủ ở Gaza năm 2018, các quan chức an ninh Israel đã vận chuyển tiền mặt từ Qatar vào Dải Gaza trong những chiếc vali, theo báo cáo của truyền thông Mỹ và Israel vào thời điểm đó. Naftali Bennett, khi đó là Bộ trưởng Giáo dục của Netanyahu, đã công khai phản đối việc chuyển tiền này, lên án chúng là "tiền bảo kê". Netanyahu đã tạm ngừng chi trả khoản tiền này trong thời gian ngắn vào tháng 1 năm 2019 giữa lúc bạo lực leo thang dọc biên giới Gaza, sử dụng viễn cảnh nối lại việc chi trả như một đòn bẩy để gây áp lực buộc Hamas ngừng bắn rocket.
Nhưng trong khi các nhà phê bình cánh hữu Israel kịch liệt phản đối thỏa thuận này, các cấp phó của Netanyahu đã âm thầm làm việc để bảo toàn nó, theo các thư từ mà tạp chí TIME thu được. Theo một bức thư, vào tháng 7 năm 2019, Qatar đã thông báo cho chính phủ Netanyahu rằng họ sẽ chuyển 6 triệu đô la cho 20.000 người thụ hưởng ở Gaza, mỗi người nhận được 300 đô la. Không rõ trong số những người thụ hưởng do Israel lựa chọn này có bao nhiêu người có liên hệ với Hamas hoặc có người thân thuộc nhóm này. Trong hai thập kỷ qua, Hamas đã ăn sâu vào Gaza, hoạt động không chỉ như một tổ chức vũ trang mà còn như một phong trào chính trị và chính quyền, sử dụng các công chức chịu trách nhiệm về các dịch vụ công cộng và cơ sở hạ tầng của vùng lãnh thổ này.
Năm 2020, khi đại dịch coronavirus càn quét Gaza, RL Maoz, một thành viên của Hội đồng An ninh Quốc gia của Netanyahu, đã kêu gọi các quan chức Qatar duy trì các khoản thanh toán bất chấp sự chỉ trích công khai của chính phủ Israel. “Chúng tôi nhắc lại tầm quan trọng của việc tiếp tục chuyển giao viện trợ tài chính nhân đạo của Qatar thông qua cơ chế hiện có,” Maoz viết. “Chúng tôi yêu cầu viện trợ tài chính của Qatar không được chuyển qua các trung gian hoặc quốc gia nào khác ngoài đại sứ Mohammed Al-Emadi,” ông nói thêm, đề cập đến chủ tịch Ủy ban Tái thiết Gaza của Qatar. “Chúng tôi đánh giá cao sự hợp tác và đối thoại cởi mở của các bạn để bảo vệ sự ổn định và an ninh trong khu vực và để đưa các quốc gia và nhân dân của chúng ta xích lại gần nhau hơn.”
Chương trình này vẫn tồn tại sau khi Netanyahu rời nhiệm sở. Người kế nhiệm ông, Bennett, là một trong những người chỉ trích gay gắt nhất chương trình, làm dấy lên khả năng thỏa thuận này cuối cùng có thể chấm dứt. Vào thời điểm đó, Qatar đã chuẩn bị dừng chương trình, một cựu quan chức của chính quyền Biden nói với TIME. Thay vào đó, sau khi nhậm chức vào năm 2021, Bennett chỉ chấm dứt việc vận chuyển những vali chứa đầy tiền mặt, chứ không phải dòng viện trợ rộng rãi hơn từ Qatar cho Gaza, theo hãng tin AP . Theo những người quen thuộc với các cuộc thảo luận về chính sách này, những phản đối trước đó của Bennett là một thông điệp dành cho cử tri chính trị trong nước của ông. "Không có vấn đề gì cả," một đại diện của Israel nói với đặc phái viên của Biden, theo một quan chức có mặt. "Chúng tôi muốn tiếp tục như hiện tại."
Đối với một số quan chức tham gia, thỏa thuận này chứa đựng một điểm yếu cơ bản: cả chính phủ Israel và Hamas đều giữ quyền kiểm soát viện trợ dành cho người dân Gaza bình thường. “Về cơ bản, Bibi và Hamas nắm giữ vòi nước,” một trong những quan chức nói với tôi. Vị quan chức này cho biết Hamas có thể hạn chế hệ thống để gây áp lực nội bộ, trong khi Netanyahu có thể hạn chế nó để gây áp lực lên Hamas. “Chúng tôi biết rằng đây không phải là điều có lợi về lâu dài. Chúng ta cần một cái gì đó bền vững, trao quyền cho người dân thường.”
Đến năm 2023, khi căng thẳng leo thang giữa Israel và Hamas, các quan chức Qatar đã thúc đẩy một mô hình khác, một mô hình có thể cung cấp viện trợ cho người dân Gaza mà không khiến người dân phụ thuộc vào Hamas hay chính phủ Israel. Nhưng chính phủ của Netanyahu muốn giữ nguyên khuôn khổ hiện có, theo nhiều nguồn tin đã nói chuyện với TIME, bao gồm một quan chức Israel và một nhà ngoại giao quốc tế.
Hai tuần trước ngày 7 tháng 10, giám đốc Mossad David Barnea đã đến Doha và đề nghị Qatar gia hạn tài trợ, tờ New York Times đưa tin vào năm 2023. Các quan chức Qatar đã đồng ý nhưng cảnh báo Barnea rằng đây sẽ là lần gia hạn cuối cùng. Với căng thẳng leo thang giữa các bộ trưởng cực hữu của Israel và Hamas, Qatar tin rằng thỏa thuận này đã hết hiệu lực. Barnea đề nghị thêm hai tháng nữa. Theo các quan chức quen thuộc với cuộc trò chuyện, lý do là việc tiếp tục hỗ trợ dân thường Gaza sẽ khiến Hamas có thứ để mất và do đó mang lại cho Israel một mức độ đòn bẩy nhất định đối với nhóm này. Sau hai tháng, các bên có thể đánh giá lại hành vi của Hamas và đưa ra một cơ chế bền vững hơn để cung cấp viện trợ.
Họ không bao giờ có cơ hội đó. Với cuộc tấn công tàn bạo ngày 7 tháng 10 vào miền nam Israel, thỏa thuận viện trợ của Qatar mà các chính phủ Israel liên tiếp đã dành nhiều năm để xây dựng, sửa đổi và duy trì đã chấm dứt.
Kể từ đó, Netanyahu phải đối mặt với những cáo buộc rằng ông cố tình củng cố Hamas để chia rẽ người Palestine – giữa Hamas ở Gaza và đảng Fatah thế tục dưới thời Abbas cai trị Bờ Tây – và ngăn chặn một thỏa thuận hòa bình. Các nhà phê bình chỉ ra những phát ngôn mà Netanyahu được cho là đã đưa ra tại một cuộc họp của đảng Likud năm 2019. Theo một báo cáo trên tờ Jerusalem Post , ông nói: “Bất cứ ai muốn cản trở việc thành lập một nhà nước Palestine đều phải ủng hộ việc củng cố Hamas và chuyển tiền cho Hamas. Đây là một phần trong chiến lược của chúng ta – nhằm cô lập người Palestine ở Gaza.”
Trong một cuộc phỏng vấn với tạp chí TIME năm 2024, Netanyahu phủ nhận việc đưa ra tuyên bố đó, khẳng định rằng các khoản thanh toán nhằm mục đích ngăn chặn một thảm họa nhân đạo. Ông nói: “Lý do mà các chính phủ liên tiếp đồng ý với điều đó là vì chúng tôi muốn đảm bảo rằng Gaza có một chính quyền dân sự hoạt động hiệu quả để tránh sự sụp đổ nhân đạo”. Ông lập luận rằng nếu không có tiền để duy trì hệ thống thoát nước, nguồn cung cấp nước và trường học, vùng lãnh thổ này có thể rơi vào hỗn loạn và dịch bệnh. Netanyahu tuyên bố rằng Iran đã cung cấp vũ khí cho Hamas thông qua các kênh riêng biệt, bao gồm cả các tuyến đường buôn lậu bị nghi ngờ qua bán đảo Sinai của Ai Cập.
Các giao dịch của Netanyahu với Qatar cũng trở thành nguồn gây tranh cãi ở Israel. Trong những tuần gần đây, Netanyahu đang bị giám sát chặt chẽ về vụ bê bối được gọi là Qatargate, trong đó các trợ lý cũ và hiện tại của thủ tướng Israel bị cáo buộc nhận tiền để tiến hành một chiến dịch quan hệ công chúng nhằm tạo dựng hình ảnh tích cực cho Qatar trong hơn một năm sau vụ tấn công ngày 7 tháng 10.
Giờ đây, khi các nhà ngoại giao quốc tế đang cân nhắc việc tái thiết Gaza, họ phải đối mặt với một vấn đề nan giải tương tự: làm thế nào để cung cấp viện trợ thiết yếu mà không làm suy yếu Hamas hay một tổ chức vũ trang khác. Các quan chức chính quyền Trump, đứng đầu là các đặc phái viên Jared Kushner và Steve Witkoff, đang làm việc với Qatar và các chính phủ Ả Rập khác về một khuôn khổ nhằm khôi phục các dịch vụ cơ bản đồng thời loại bỏ sự phụ thuộc của Gaza vào các phe phái vũ trang Hồi giáo. “Chúng tôi muốn đảm bảo rằng người dân tự lực cánh sinh chứ không phải phụ thuộc vào bất kỳ ai khác,” một nhà ngoại giao quốc tế nói với tạp chí TIME. “Vì vậy, điều đó có nghĩa là tạo ra những cơ hội thực sự để người dân kiếm tiền và tự chủ cuộc sống.”
Câu hỏi đặt ra cho Israel và các đối tác quốc tế không chỉ đơn thuần là liệu tiền có nên được rót vào Gaza hay không, mà còn là ai sẽ kiểm soát nguồn tiền đó—và liệu thỏa thuận tiếp theo có tránh được những thất bại của thỏa thuận trước đó hay không. Exclusive: Documents Show How Israel Steered Qatari
https://time.com/article/2026/10/18/exclusive-israel-qatar-payments-to-gaza/
Nhận xét
Đăng nhận xét