5215 - Việc cáo buộc tra tấn trong vụ án Maduro có thể lấp đầy khoảng trống trong công lý quốc tế như thế nào?
Tổng thống Venezuela lúc bấy giờ, Nicolás Maduro, đang theo dõi khi ông phát biểu trước giới truyền thông tại Cung điện Miraflores, ở Caracas, Venezuela, ngày 2 tháng 8 năm 2024. (Leonardo Fernandez Viloria qua Reuters Connect)
- Cựu độc tài Venezuela và vợ hiện đang phải đối mặt với tội âm mưu tra tấn, bao gồm cả công dân Mỹ, bên cạnh các cáo buộc về ma túy và vũ khí hiện có.
- Luật pháp Hoa Kỳ cho phép truy tố tội tra tấn được thực hiện ở nước ngoài nếu bị cáo đang ở trên lãnh thổ Hoa Kỳ, mở ra cho các nạn nhân người Venezuela một con đường tiềm năng để đòi lại công bằng.
- Quốc hội có thể bổ sung tội ác chống nhân loại vào danh sách các tội danh có thể bị truy tố tại Hoa Kỳ ngay cả khi hành vi đó xảy ra ở nước ngoài, mở ra thêm một con đường nữa để các nạn nhân tìm kiếm công lý.
NEW YORK — Hôm nay, tại một tòa án liên bang ở Manhattan, Thẩm phán Alvin Hellerstein chính thức đưa ra cáo buộc âm mưu tra tấn đối với Nicolás Maduro, cựu độc tài Venezuela, và vợ ông, Cilia Flores. Cáo buộc này, mà cả hai đều không nhận tội, đã được bổ sung vào các cáo buộc hiện có về khủng bố ma túy, buôn bán ma túy và tội danh liên quan đến vũ khí đối với các bị cáo, phiên tòa xét xử dự kiến bắt đầu vào tháng 6 năm 2027.
Các cáo buộc tra tấn bao gồm việc sử dụng sự đàn áp của nhà nước đối với các đối thủ chính trị và những người bị coi là bất đồng chính kiến ở Venezuela, trong đó có ít nhất ba người Mỹ, và là một phần của các cáo buộc trong bản cáo trạng bổ sung được Bộ Tư pháp Hoa Kỳ công bố vào ngày 8 tháng 10.
Cáo buộc âm mưu tra tấn có ý nghĩa quan trọng vì nhiều lý do. Tra tấn có một định nghĩa được công nhận rộng rãi , được hầu hết các quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc (LHQ) chấp nhận. Tra tấn bị cấm theo luật quốc tế, bao gồm cả Công ước chống tra tấn của LHQ , mà Hoa Kỳ và Venezuela là các bên tham gia. Không giống như các cáo buộc trước đây chống lại Maduro, tập trung vào cáo buộc buôn bán ma túy quốc tế và các tội phạm liên quan đến vũ khí, cáo buộc mới này trực tiếp đề cập đến việc sử dụng sự đàn áp của nhà nước để dập tắt sự bất đồng chính kiến chính trị ở Venezuela - điều mà các tổ chức quốc tế đã ghi nhận và báo cáo trong hơn một thập kỷ, nhưng ít có triển vọng được khắc phục.
Vì luật liên bang Hoa Kỳ quy định rõ ràng về quyền tài phán ngoài lãnh thổ đối với hành vi tra tấn được thực hiện ở nước ngoài khi người bị cáo buộc phạm tội có mặt tại Hoa Kỳ, nên cáo buộc mới này tạo ra một con đường tiềm năng và hiếm hoi để truy cứu trách nhiệm hình sự đối với các hành vi tra tấn bị cáo buộc đã được thực hiện ở Venezuela.
Diễn biến vụ việc cho đến nay như thế nào?
Mặc dù những nỗ lực nhằm buộc Maduro phải chịu trách nhiệm chỉ đạt đến đỉnh điểm trong năm nay, nhưng vụ án chống lại ông ta đã được chuẩn bị từ lâu. Bản cáo trạng chống lại Maduro và các thành viên trong nhóm thân cận của ông ta đã được công bố vào năm 2020. Bản cáo trạng cáo buộc một đường dây buôn bán ma túy quy mô lớn được hỗ trợ bởi các nhóm du kích và trải rộng trên nhiều quốc gia, bắt đầu từ năm 1999. Trong những năm gần đây, nhiều đồng phạm đã nhận tội sau khi bị dẫn độ hoặc đầu hàng . Về phần Flores, bà ta lần đầu tiên bị buộc tội buôn bán ma túy và các tội danh liên quan đến vũ khí vào tháng 12 năm 2025. Cho đến nay, các cáo buộc cốt lõi xoay quanh việc Maduro và Flores sử dụng một phần lực lượng thực thi pháp luật, quân đội và tư pháp của Venezuela như một vũ khí để bảo vệ một hệ thống đàn áp và tham nhũng cho phép cặp vợ chồng này và nhóm thân cận của họ thu lợi từ việc buôn bán ma túy và biển thủ công quỹ.
Sau khi quân đội Mỹ bắt giữ Maduro và Flores vào tháng 1 năm nay, bản cáo trạng bổ sung đã được công bố. Việc Maduro và Flores có mặt trực tiếp tại tòa án liên bang Mỹ, điều ban đầu tưởng chừng không thể xảy ra, nay đã trở thành hiện thực. Do đó, bên công tố có thể tiến hành xét xử với các bị cáo đang đứng trước vành móng ngựa.
Các sĩ quan cảnh sát thành phố New York đứng bên ngoài Tòa án Liên bang Daniel Patrick Moynihan, nơi cựu Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro và vợ Cilia Flores phải đối mặt với cáo trạng mới buộc tội họ tra tấn các đối thủ chính trị và công dân Mỹ để duy trì quyền lực, tại thành phố New York, Mỹ, ngày 15 tháng 10 năm 2026. (Eduardo Munoz qua Reuters Connect)
Các cáo buộc về hành vi tra tấn được bổ sung.
Trong bản cáo trạng bổ sung được Bộ Tư pháp công bố vào ngày 8 tháng 10, một tội danh liên quan đến “âm mưu thực hiện hành vi tra tấn” đã được thêm vào các cáo buộc chống lại Maduro và Flores. Tội danh mới này được đưa ra theo đạo luật liên bang về tra tấn ngoài lãnh thổ Hoa Kỳ, Mục 2340A của Tiêu đề 18 Bộ luật Hoa Kỳ.
Bản cáo trạng nêu rõ rằng trong nỗ lực “[nhằm] phá hoại nền dân chủ Venezuela và củng cố quyền lực,” Maduro và Flores “đã thiết lập một hệ thống đàn áp dựa trên bạo lực chống lại phe đối lập chính trị, bắt giữ tùy tiện và tra tấn những người bị giam giữ, bao gồm cả công dân Hoa Kỳ.” Bản cáo trạng cũng nêu chi tiết các hình thức tra tấn được cho là đã được sử dụng trong thời gian họ cầm quyền, bao gồm “sốc điện, ngạt thở, cưỡng hiếp, ép cởi trần, biệt giam kéo dài, bỏ đói, giam giữ trong phòng biệt giam,” cũng như tra tấn tâm lý “như đe dọa làm hại và giết hại gia đình nạn nhân, bao gồm cả trẻ em.”
Trong một ví dụ nghiệt ngã, các công tố viên cáo buộc Maduro đã gây ra cái chết của một nhân vật đối lập người Venezuela. Năm 2018, nhà bất đồng chính kiến quá cố này đã trở về Venezuela sau khi tham dự Đại hội đồng Liên Hợp Quốc tại New York. Lực lượng của Maduro đã bắt giữ ông và chuyển đến trụ sở cơ quan tình báo Venezuela, nơi ông bị ra lệnh tra tấn. Chỉ ba ngày sau khi bị bắt, chính quyền Venezuela báo cáo rằng người đàn ông này đã nhảy lầu tự tử từ tầng mười của cơ sở này.
Bản cáo trạng cũng cáo buộc Maduro và Flores đã tra tấn ba công dân Mỹ giấu tên. Hàng chục người Mỹ đã bị giam giữ oan sai trong thời gian Maduro nắm quyền. Sau khi được thả, nhiều người đã kể lại những màn tra tấn mà họ phải chịu đựng trong tù trong các cuộc phỏng vấn trên truyền thông và trong các vụ kiện dân sự đòi bồi thường thiệt hại.
Một nhân vật có khả năng quan trọng trong vụ án này là cựu tướng Venezuela Hugo Carvajal, người bị bắt ở Tây Ban Nha năm 2021, bị dẫn độ sang Hoa Kỳ, và sau đó nhận tội buôn bán ma túy vào năm ngoái. Ông từng lãnh đạo cơ quan tình báo quân sự Venezuela, trước đây gọi là Dirección de Inteligencia Militar (DIM), trong gần một thập kỷ dưới thời Hugo Chávez, người tiền nhiệm của Maduro. Bản cáo trạng sửa đổi nhiều lần đề cập đến sự tham gia của tổ chức kế nhiệm DIM, Dirección General de Contrainteligencia Militar (DGCIM), trong các hành vi tra tấn bị cáo buộc. Mặc dù lời khai của các nạn nhân rất quan trọng trong việc xác định trách nhiệm của thủ phạm trong các phiên tòa hình sự, nhưng các công tố viên thường dựa vào các nhân chứng nội bộ để xác định chuỗi mệnh lệnh hoặc nói về các cấu trúc và mạng lưới củng cố cáo buộc âm mưu. Nếu Carvajal làm chứng chống lại Maduro , lời khai của ông có thể là chìa khóa.
Thu hẹp khoảng cách miễn trừ trách nhiệm pháp lý đối với người Venezuela
Các cáo buộc về tội tra tấn thể hiện một bước tiến quan trọng trong việc đảm bảo trách nhiệm giải trình cho người dân Venezuela, những người mà cho đến nay các con đường tìm kiếm công lý vẫn còn khá hạn chế.
Từ năm 2014, lực lượng nhà nước Venezuela do Maduro lãnh đạo đã thực hiện nhiều đợt đàn áp và bạo lực chống lại thường dân. Sau khi được Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc thành lập năm 2019, Phái đoàn Điều tra Quốc tế Độc lập về Cộng hòa Bolivar Venezuela (FFM) đã công bố nhiều báo cáo chi tiết về cách thức lực lượng do Maduro lãnh đạo phạm tội ác chống nhân loại ở Venezuela, bao gồm giết người ngoài pháp luật, cưỡng bức mất tích, bắt giữ tùy tiện và tra tấn. Yếu tố then chốt trong sự đàn áp này là vai trò của các nhóm vũ trang dân sự ủng hộ chế độ ( colectivos ) – những nhóm được giao nhiệm vụ đàn áp các cuộc biểu tình và bất đồng chính kiến chính trị, nổi tiếng về sự tàn bạo. Các hành vi vi phạm nhân quyền và tội ác tàn bạo của Maduro đã bị Liên Hợp Quốc , các tổ chức khu vực ở Mỹ Latinh và châu Âu , các quốc gia trên thế giới và các tổ chức xã hội dân sự hàng đầu lên án rộng rãi. Phần lớn điều này được thuật lại trong bản cáo trạng được công bố, trong đó có cáo buộc tra tấn.
Mặc dù có rất nhiều tài liệu ghi chép về tội ác của chế độ Maduro, nhưng các nỗ lực truy tố vẫn bị đình trệ. Tòa án Hình sự Quốc tế đã khởi động một cuộc điều tra sơ bộ về tội ác của Maduro vào tháng 2 năm 2018 và một cuộc điều tra chính thức vào tháng 11 năm 2021, nhưng quá trình này vẫn chưa dẫn đến bất kỳ lệnh bắt giữ nào đối với Maduro hoặc các quan chức trong chế độ của ông ta. Argentina đã có bước đi táo bạo khi ban hành lệnh bắt giữ vào tháng 9 năm 2024 đối với Maduro và các quan chức khác trong chế độ vì tội ác chống nhân loại, nhưng ông ta vẫn nhởn nhơ ngoài vòng pháp luật.
Với việc Maduro và Flores hiện đang bị giam giữ tại Mỹ, và các đồng phạm trong bản cáo trạng có khả năng hợp tác với chính quyền Mỹ, các công tố viên có thể có cơ hội buộc Maduro và Flores phải chịu trách nhiệm về hệ thống tra tấn người dân Venezuela trên diện rộng và có hệ thống mà họ bị cáo buộc đã điều hành.
Nạn nhân bị tra tấn có thể tham gia vào các thủ tục tố tụng.
Theo tiểu mục (b)(2) của Mục 2340A thuộc Tiêu đề 18 của Bộ luật Hoa Kỳ, các tòa án Hoa Kỳ có thể khẳng định thẩm quyền pháp lý nếu người bị cáo buộc phạm tội “có mặt tại” Hoa Kỳ, bất kể quốc tịch của nạn nhân hoặc người phạm tội. Điều này có nghĩa là một người phạm tội Venezuela đang ở Hoa Kỳ có thể bị buộc tội tra tấn đối với công dân Venezuela ở Venezuela—không cần có mối liên hệ nào khác với Hoa Kỳ để có thẩm quyền.
Mặc dù luật chống tra tấn liên bang của Mỹ từ lâu đã được các công tố viên sử dụng rất hạn chế, nhưng những năm gần đây đã chứng kiến những vụ kết án thành công, đưa những kẻ phạm tội ra trước công lý. Vào tháng 9 năm nay, một cựu giám đốc nhà tù từng phục vụ dưới thời nhà độc tài bị lật đổ Bashar al-Assad của Syria đã bị kết án 60 năm tù liên bang với tội danh tra tấn tù nhân ở Syria từ năm 2005 đến năm 2008. Và vào tháng 8 năm 2025, một thành viên của đội tử thần Gambia đã bị kết án hơn 67 năm tù với nhiều tội danh tra tấn, sau khi bị kết tội vào tháng 4 năm 2025 về các tội danh đó - trở thành người không phải công dân Mỹ đầu tiên bị kết án theo luật này.
Trong cả hai trường hợp đó, các nạn nhân đều không phải là công dân Mỹ. Trong vụ kiện chống lại Samir Ousman Alsheikh, giám đốc nhà tù thời Assad, các tổ chức xã hội dân sự đã đại diện cho các nạn nhân và những người sống sót từng chịu đựng sự tàn bạo trong thời gian Alsheikh làm việc tại nhà tù Adra và có thể làm chứng về sự tàn bạo đó tại phiên tòa và phiên tuyên án. Lời khai này tạo thành một phần quan trọng của hồ sơ pháp lý và lịch sử về những tội ác của chế độ Assad.
Một cách tiếp cận tương tự có thể được áp dụng trong vụ kiện chống lại Maduro và Flores. Bản cáo trạng sửa đổi nêu rõ rằng từ năm 1999 đến năm 2025, “hàng ngàn người Venezuela đã bị quấy rối, đe dọa, bắt giữ, truy tố, hành hung, tra tấn hoặc giết hại bởi những cá nhân nắm giữ quyền lực được cho là của nhà nước Venezuela” nhằm duy trì quyền lực của Maduro và Flores. Nhiều người Venezuela đã trốn thoát khỏi sự lạm dụng dưới thời Maduro hiện đang sinh sống tại Hoa Kỳ và có thể cung cấp bằng chứng cho các công tố viên liên bang Hoa Kỳ về vai trò bị cáo buộc của Maduro và Flores trong việc tra tấn những người không phải công dân Hoa Kỳ. Các nạn nhân người Venezuela cũng có thể đưa ra lời khai có sức thuyết phục trong phiên tòa và giai đoạn tuyên án, nếu đạt được bản án kết tội.
Những thay đổi trong luật pháp Hoa Kỳ có thể giúp mang lại công lý tốt hơn cho các tội ác tàn bạo.
Luật chống tra tấn của liên bang Hoa Kỳ là một phần trong hệ thống các đạo luật có hiệu lực ngoài lãnh thổ trong Bộ luật Hoa Kỳ, quy định trách nhiệm của thủ phạm đối với các hành vi vi phạm nhân quyền và tội ác tàn bạo được thực hiện ở nước ngoài. Các đạo luật này bao gồm các tội ác như diệt chủng , tội ác chiến tranh , tuyển mộ hoặc sử dụng trẻ em làm binh lính , cắt xén bộ phận sinh dục nữ và buôn người .
Điều còn thiếu trong danh sách này là một đạo luật về tội ác chống lại loài người. Nhiều năm trước, Thượng nghị sĩ Hoa Kỳ Dick Durbin (Đảng Dân chủ - bang Illinois) đã giới thiệu Đạo luật Tội ác chống lại loài người năm 2010 , đề xuất coi việc thực hiện một cuộc tấn công trên diện rộng và có hệ thống chống lại dân thường bao gồm giết người, nô dịch, tra tấn, hiếp dâm, giam giữ tùy tiện, diệt chủng, bắt con tin hoặc thanh lọc sắc tộc là một tội ác. Đạo luật này cuối cùng đã không thành công, nhưng Quốc hội tương lai nên xem xét việc tái giới thiệu dự luật này, với những điều chỉnh để phù hợp với yêu cầu linh hoạt hơn về một cuộc tấn công "trên diện rộng hoặc có hệ thống" như được định nghĩa theo luật quốc tế - hoặc bất kỳ định nghĩa cuối cùng nào xuất phát từ quá trình đàm phán một hiệp ước toàn cầu về tội ác chống lại loài người đang diễn ra. Điều này sẽ đóng vai trò là một con đường công lý bổ sung cho các nạn nhân từ Venezuela, cũng như cho các nạn nhân từ Iran, Triều Tiên và Cuba đang tìm kiếm sự bồi thường cho các tội ác quốc tế cốt lõi.
Cũng giống như việc đảng Cộng hòa và đảng Dân chủ đã cùng nhau thông qua một sửa đổi rất cần thiết đối với đạo luật tội phạm chiến tranh liên bang của Hoa Kỳ vào tháng 12 năm 2022, cho phép bắt giữ thủ phạm khi chúng đặt chân lên lãnh thổ Hoa Kỳ, Quốc hội nên hợp tác lưỡng đảng để đảm bảo rằng tội ác chống lại loài người cũng bị trừng phạt theo luật pháp Hoa Kỳ.
Ý nghĩa đối với người Venezuela
Việc bổ sung cáo buộc âm mưu tra tấn những người bất đồng chính kiến Venezuela đã mở ra một con đường tìm kiếm công lý mà các nạn nhân và người sống sót ở Venezuela từ lâu mong muốn. Nhưng việc buộc tội Maduro và các quan chức cấp cao khác không thể tự mình giải quyết cuộc khủng hoảng trách nhiệm giải trình rộng lớn hơn ở Venezuela. Quá nhiều yếu tố trong hệ thống đã dung túng cho những hành vi lạm dụng này vẫn còn tồn tại.
Trách nhiệm giải trình thực sự và việc không tái diễn các hành vi phạm tội chỉ có thể đạt được thông qua một quá trình chuyển đổi dân chủ đích thực. Tại Venezuela, những lời kêu gọi dẫn độ María Corina Machado về nước và tổ chức bầu cử mới vẫn tiếp tục vang lên. Tại Hoa Kỳ, một nhóm thượng nghị sĩ lưỡng đảng đã kêu gọi thả tất cả các tù nhân chính trị và tổ chức các cuộc bầu cử tự do và công bằng. Một quá trình chuyển đổi dân chủ đích thực cần phải khôi phục nền độc lập của tư pháp, chuyên nghiệp hóa các thể chế an ninh, phi chính trị hóa lực lượng vũ trang, xây dựng lại pháp quyền và tạo ra các thể chế có khả năng điều tra và truy tố các hành vi lạm dụng một cách độc lập. Điều đó sẽ giúp đảm bảo sự chuyển đổi thể chế sâu sắc cần thiết để ngăn chặn các tội ác trong tương lai xảy ra.
Nguồn:
How torture charges in the Maduro case could close a gap in international justice.
Nhận xét
Đăng nhận xét