xong 26/10 time Vị tướng cũ có thể chấm dứt kỷ nguyên Netanyahu
Gadi Eisenkot, ứng cử viên thủ tướng Israel, tại Jerusalem ngày 22 tháng 10. Ảnh : Ofir Berman cho tạp chí TIME.
Văn phòng của Gadi Eisenkot nhỏ và bài trí đơn giản. Không có huân chương nào được trưng bày, không có ảnh chụp chung với các quan chức nước ngoài hay các nhân vật chính trị nổi tiếng, không có bất kỳ dấu hiệu nào của một vị tướng được vinh danh, người đã vươn lên trở thành tham mưu trưởng quân đội Israel. Không gian này, nằm khuất bên trong một tòa nhà thương mại ở vùng ngoại ô Ramat HaSharon của Tel Aviv, rõ ràng là không hề phô trương.
Bên cạnh bàn làm việc của ông có ba bức ảnh. Một bức là ảnh con trai ông, Gal, người đã hy sinh khi chiến đấu ở Gaza vào tháng 12 năm 2023, hai tháng sau khi chiến tranh bắt đầu. Một bức khác là ảnh gia đình chụp trong chuyến thăm Washington, DC, nhiều năm trước đó, hình ảnh một gia đình vẫn còn trọn vẹn trước khi chiến tranh tàn phá. Bức thứ ba cho thấy Gal đứng cạnh một trong những người bạn thân nhất của anh từ đơn vị quân đội, người cũng đã hy sinh trong chiến đấu. “Anh ấy là một người định cư,” Eisenkot nói về người bạn của con trai mình. Hình ảnh truyền tải một lát cắt về Israel đương đại: con trai của một chỉ huy quân sự theo chủ nghĩa trung dung và một chàng trai trẻ đến từ khu định cư ở Bờ Tây, sản phẩm của những thế giới khác nhau, cùng phục vụ và hy sinh bên cạnh nhau.
Trong lúc chúng tôi đang nói chuyện, Eisenkot, trong bộ áo polo đen và quần đen quen thuộc, dừng lại để cầm những bức ảnh lên. Ông nhớ lại những ngày sau khi con trai mình qua đời. Sau ba đêm ngồi shiva, nghi lễ tang lễ của người Do Thái, ông rời bỏ gia đình đang đau buồn để tham dự một cuộc họp của nội các chiến tranh của Benjamin Netanyahu. “Tôi quyết định tiến về phía trước,” ông nói.
Giờ đây, Eisenkot hy vọng không chỉ đưa bản thân mà cả đất nước mình tiến lên. Cựu tướng lĩnh này đã nổi lên như một ứng cử viên hàng đầu thách thức Netanyahu, thủ tướng nắm quyền lâu nhất của Israel. Các cuộc thăm dò cho thấy một cuộc cạnh tranh sít sao, với việc Eisenkot tìm cách tập hợp một liên minh có khả năng chấm dứt sự cai trị của Netanyahu ba năm sau khi ông ta chủ trì cuộc khủng hoảng an ninh tồi tệ nhất trong lịch sử Israel, phát động chiến tranh ở Gaza và dẫn dắt đất nước vào tình trạng cô lập quốc tế ngày càng sâu sắc.
Eisenkot đã xây dựng được danh tiếng về sự liêm chính, năng lực và phẩm chất đạo đức cá nhân, thiết lập các mối quan hệ trên khắp phổ chính trị đầy chia rẽ của Israel. Nhưng có lẽ tài sản chính trị mạnh mẽ nhất của ông chính là mất mát cá nhân đau lòng. Trong một đất nước bị ám ảnh bởi thảm kịch ngày 7 tháng 10 và cuộc chiến tranh sau đó, nỗi đau của Eisenkot quen thuộc với vô số người Israel. Nỗ lực vượt qua khó khăn của ông phản ánh cuộc đấu tranh của cả một quốc gia.
Cuộc bầu cử ngày 27 tháng 10 sẽ không chỉ là một cuộc trưng cầu dân ý về Netanyahu. Nó sẽ kiểm tra xem người dân Israel có sẵn sàng vạch ra một con đường khác sau ba năm đổ máu, chỉ trích và rạn nứt văn hóa hay không. Đất nước đang bị phân cực sâu sắc, ngày càng bị thế giới lên án và đối mặt với sự trỗi dậy của chủ nghĩa bài Do Thái. Cử tri sẽ quyết định không chỉ ai sẽ lãnh đạo Israel mà còn cả Israel sẽ trở thành một quốc gia như thế nào - và liệu nhà lãnh đạo tiếp theo có thể bắt đầu hàn gắn những chia rẽ đã đẩy quốc gia Do Thái duy nhất trên thế giới vào một trong những cuộc khủng hoảng nghiêm trọng nhất trong lịch sử hay không.
Dĩ nhiên, không ai có thể loại trừ hoàn toàn Netanyahu. Là một chính trị gia lão luyện, ông đã vượt qua các vụ bê bối, thất bại bầu cử và cáo buộc tham nhũng. Uy tín của ông đã bị ảnh hưởng, nhưng nhiều người Israel vẫn coi ông là nhà lãnh đạo duy nhất có thể bảo vệ họ trong một khu vực nguy hiểm. Eisenkot có thể tập hợp một liên minh với các nhân vật đối lập khác, bao gồm cựu Thủ tướng Naftali Bennett, Yair Lapid, Avigdor Lieberman và Yair Golan. Netanyahu sẽ dựa vào các đảng cực hữu do Itamar Ben-Gvir và Bezalel Smotrich lãnh đạo, những người có đường lối chính trị cực đoan dân tộc chủ nghĩa đã tìm được sự ủng hộ rộng rãi trong giới trẻ cánh hữu Israel.
Hệ thống nghị viện phân mảnh của Israel không đảm bảo một kết quả dứt khoát. Các cuộc đàm phán có thể kéo dài hàng tuần, hoặc thất bại hoàn toàn, buộc người dân Israel phải quay lại bỏ phiếu. Eisenkot nói với tôi rằng ông sẽ không tham gia chính phủ liên minh với Netanyahu trong bất kỳ hoàn cảnh nào. Ông đã định hình tham vọng của mình xoay quanh việc duy trì sự nghiệp của chủ nghĩa Phục quốc Do Thái: khả năng người Do Thái được sống an toàn trong một nhà nước riêng trên quê hương tổ tiên của họ. Theo ông, điều đó có nghĩa là đối phó với mối đe dọa từ Iran; khôi phục vị thế của Israel trên thế giới; bảo tồn bản sắc của đất nước như một nền dân chủ Do Thái; và tìm kiếm sự thỏa hiệp với người Palestine, những người cũng tuyên bố chủ quyền đối với cùng một vùng đất và có khát vọng tự quyết.
“Điều gắn kết đất nước này là tinh thần Do Thái và dân chủ của đa số người Israel,” Yossi Klein Halevi, tác giả người Israel bán chạy nhất và nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Shalom Hartman ở Jerusalem, nói. “Đó là điều chúng ta sẽ phải cố gắng khôi phục. Đó thực sự là những gì Eisenkot đang đề nghị với đất nước.”
Đối với Eisenkot, thách thức không chỉ đơn thuần là thay thế Netanyahu mà còn là dẫn dắt Israel vượt qua chấn thương đã nhấn chìm đất nước kể từ ngày 7 tháng 10. Ông nhận thấy đất nước đang mắc kẹt giữa yêu cầu bảo vệ chính mình và nhu cầu khôi phục các giá trị dân chủ, tình đoàn kết dân tộc và tính chính đáng quốc tế vốn rất cần thiết cho sự tồn tại của quốc gia. “Tôi cảm thấy đây là một sứ mệnh lịch sử – để cứu lấy nhà nước Israel,” ông nói , nhắc đến con trai mình và nhiều người khác đã hy sinh để bảo vệ đất nước. “Chúng ta có trách nhiệm phải xứng đáng với sự hy sinh mà họ đã cống hiến.”
Ngày 7 tháng 10 năm 2023, Eisenkot thức dậy ngay sau 6 giờ sáng, chỉ vì nhịp sinh học của mình. Khi bật tivi, anh đã thấy những hình ảnh đầu tiên về một thảm họa đang diễn ra cách nhà anh một đoạn lái xe ngắn về phía nam. Hàng nghìn chiến binh do Hamas lãnh đạo đang tràn vào miền nam Israel bằng đường bộ, đường hàng không và đường biển. Chúng tàn sát các kibbutzim và đường phố Sderot, tấn công lễ hội âm nhạc Nova, nơi chúng giết hại thường dân, hãm hiếp phụ nữ, xúc phạm thi thể người chết và kéo hàng trăm con tin trở lại Gaza. Nhiều kẻ đã tự quay phim mình thực hiện những hành động tàn bạo, ăn mừng cuộc tàn sát khi nó diễn ra. Người dân Israel tuyệt vọng gọi điện cho chính quyền, cầu xin sự giúp đỡ nhưng phải mất hàng giờ mới đến. Đến khi lực lượng an ninh giành lại quyền kiểm soát, toàn bộ cộng đồng đã bị tàn phá bởi vụ thảm sát người Do Thái tồi tệ nhất kể từ Holocaust.
Một cặp đôi ôm nhau khi đến thăm các bia tưởng niệm các nạn nhân tại địa điểm tổ chức lễ hội âm nhạc Nova, nhân dịp Israel kỷ niệm ba năm ngày xảy ra vụ tấn công ngày 7 tháng 10 năm 2023 vào ngày 7 tháng 10 năm 2026 tại Re'im, Israel. Erik Marmor—Getty Images
Con trai của Eisenkot, Gal, 25 tuổi, đang ở nhà gia đình tại Herzliya, ngoại ô Tel Aviv, thay vì căn hộ gần Đại học Tel Aviv, nơi cậu đang theo học ngành tin sinh học. Cậu về nhà để nghỉ lễ Simchat Torah. Eisenkot đánh thức cậu dậy. “Gal, lại xem tivi đi,” ông nói. “Có xe tải của Hamas bên trong Sderot. Điều này có nghĩa là chiến tranh. Trang thiết bị quân sự của con đâu?”
Gal đã hoàn thành nghĩa vụ quân sự bắt buộc và hiện là lính dự bị, được đào tạo làm y tá chiến trường. Eisenkot lái xe đưa anh đến căn cứ đơn vị, nơi những hàng xe đã bắt đầu hình thành khi các lính dự bị tập trung về. “Tôi biết ngay rằng Israel, và cả thế giới, sẽ không bao giờ còn như trước nữa”, Eisenkot nói.
Bốn ngày sau, khi cuộc đổ bộ vào Gaza sắp diễn ra, Netanyahu đã yêu cầu Eisenkot tham gia một nội các chiến tranh nhỏ. Eisenkot từng phục vụ dưới quyền Netanyahu với tư cách là Tham mưu trưởng từ tháng 2 năm 2015 đến tháng 1 năm 2019, nhưng giờ đây hai người là đối thủ chính trị. Netanyahu hy vọng thể hiện sự đoàn kết trước một công chúng chia rẽ, phần lớn trong số đó đã mất lòng tin hoặc khinh miệt ông. Sau nhiều tháng biểu tình rầm rộ chống lại những nỗ lực của ông nhằm hạn chế quyền lực của ngành tư pháp, ông tìm cách tập hợp cả nước ủng hộ cuộc chiến sắp tới.
Một trong những ưu tiên hàng đầu của Eisenkot trong nội các chiến tranh là ngăn chặn việc mở mặt trận thứ hai chống lại Hezbollah, nhóm phiến quân Shiite được Iran hậu thuẫn ở Lebanon. Một số bộ trưởng cấp cao của Netanyahu, đặc biệt là Bộ trưởng Quốc phòng Yoav Gallant, ủng hộ việc phát động một cuộc tấn công phủ đầu chống lại Hezbollah, bất chấp sự phản đối từ chính quyền Biden. Eisenkot lập luận rằng Israel cần tập trung nguồn lực quân sự vào việc đánh bại Hamas ở phía nam trước khi bắt đầu một cuộc xung đột lớn khác. Về vấn đề đó, ông đã thắng thế.
Về một vấn đề khác, một vấn đề mà ông cho là cấp bách hơn, Netanyahu lại không mấy mặn mà. Hamas đã bắt cóc 251 người vào ngày 7 tháng 10, và Eisenkot tin rằng việc đảm bảo thả họ phải được ưu tiên hơn một chiến dịch quân sự toàn diện. Theo ông, đó là nghĩa vụ cơ bản của nhà nước, một phần của giao ước giữa quốc gia và công dân của mình. Ông lo ngại rằng một khi Israel lao vào một cuộc chiến tranh trên bộ kéo dài, triển vọng giải cứu con tin còn sống sẽ giảm đi. “Ý tưởng của tôi là thực hiện thỏa thuận giải cứu con tin trước, và sau đó là đánh bại Hamas”, Eisenkot nói với tôi.
Ông Netanyahu đã chọn một hướng đi khác. Israel phát động cuộc tấn công trên bộ sau một cuộc oanh tạc dữ dội vào cơ sở hạ tầng quân sự của Hamas, bao gồm cả mạng lưới đường hầm ngầm rộng lớn của tổ chức này. Hamas đã bố trí các cơ sở quân sự và vũ khí ở những khu vực đông dân cư, cố tình đẩy dân thường vào tình thế nguy hiểm nghiêm trọng. Chiến dịch quân sự sau đó đã khiến hơn 70.000 người Palestine thiệt mạng, theo Bộ Y tế Gaza, cơ quan này không phân biệt giữa dân thường và chiến binh.
Hai tháng sau khi chiến tranh bắt đầu, Eisenkot phải hứng chịu một thảm họa của riêng mình. Ông đang ở một sở chỉ huy quân sự, nghiên cứu bản đồ vệ tinh hiển thị vị trí của các tiểu đoàn Israel gần một số khu vực giao tranh ác liệt nhất ở Gaza. Mười lăm phút sau, một thiếu tướng từng phục vụ dưới quyền ông tiến đến gần.
“Gadi, lại đây,” viên cảnh sát nói. “Gal bị thương nặng. Về nhà đi.”
Eisenkot đã phục vụ trong quân đội Israel hơn bốn thập kỷ. Ông hiểu những lời đó có nghĩa là gì. Nếu con trai ông còn sống, cậu ấy sẽ được bảo đến bệnh viện chứ không phải về nhà. "Tôi hiểu rằng con trai tôi đã chết," ông nói với tôi.
Gal đã hy sinh trong trận chiến bên cạnh người bạn của mình, Eyal Berkowitz, một chàng trai trẻ đến từ khu định cư ở Bờ Tây. Chính Berkowitz là người mà Eisenkot đã cho tôi xem ảnh trong văn phòng của ông ấy, đứng cạnh Gal.
Hàng ngàn người đã tham dự tang lễ của Gal, được phát sóng trên truyền hình quốc gia. Trên khắp đất nước, người dân Israel đã chứng kiến một trong những vị chỉ huy được vinh danh nhất của họ đau buồn trước sự mất mát của chính con trai mình. Eisenkot đã đọc điếu văn, giọng ông run run. “Cha hứa với con rằng chúng ta sẽ tiếp tục là một gia đình đoàn kết và hạnh phúc, để sự hy sinh của con và những người đã ngã xuống khác sẽ không vô ích và chúng ta sẽ xứng đáng với điều đó,” ông nói. “Cha kính chào con, người con trai yêu quý của cha.”
Ba ngày sau, Eisenkot trở lại nội các chiến tranh của Netanyahu. Ông chứng kiến việc Netanyahu tiến hành chiến tranh biến Israel thành một quốc gia bị cô lập. Hình ảnh trẻ em thiệt mạng như thiệt hại ngoài ý muốn trong các cuộc tấn công vào mục tiêu của Hamas lan truyền hàng ngày trên mạng xã hội. Netanyahu từ chối cho phép viện trợ vào Dải Gaza. Thế giới cáo buộc Israel sử dụng nạn đói như một vũ khí chiến tranh và phạm tội ác chiến tranh chống lại một dân số 2 triệu người bị mắc kẹt.
Ngày 14 tháng 10 năm 2023, binh lính Israel chất đạn pháo lên xe tăng ở Be'eri, gần biên giới Gaza, khi hàng chục nghìn binh sĩ chuẩn bị cho cuộc tấn công trên bộ nhằm chiếm thành phố Gaza và tiêu diệt giới lãnh đạo Hamas. Ảnh: Sergey Ponomarev—The New York Times/Redux
Hình ảnh cho thấy sự tàn phá trên diện rộng và các khu nhà tạm trú cho người di tản ở Gaza, Palestine vào ngày 21 tháng 10 năm 2026. Faiz Qreqa—Middle East Images/AFP/Getty Images
Ông nhớ lại cuộc gặp cuối cùng với Netanyahu vào cuối tháng 6 năm 2024, khi thủ tướng xuất hiện trước một ủy ban tình báo đặc biệt tại Knesset. Eisenkot đã chất vấn ông về kế hoạch chấm dứt chiến tranh. "Kế hoạch rút lui của ông là gì?", ông hỏi. Eisenkot cho biết Netanyahu không đưa ra kế hoạch nào, thay vào đó khẳng định Israel sẽ tiếp tục chiến đấu cho đến khi giành được "chiến thắng hoàn toàn".
Eisenkot thò tay vào cặp và lấy ra một cuốn sách: " Bậc thầy của trò chơi: Henry Kissinger và nghệ thuật ngoại giao Trung Đông" , một nghiên cứu năm 2021 của Martin Indyk về nghệ thuật ngoại giao của Kissinger. Indyk, người từng giữ các chức vụ ngoại giao cấp cao dưới thời các Tổng thống Bill Clinton và Barack Obama, là bạn của Eisenkot và là người chỉ trích Netanyahu lâu năm. "Ông đã đọc cuốn này chưa?" Eisenkot hỏi. Netanyahu nói ông chưa. Eisenkot thúc giục ông đọc, lập luận rằng sức mạnh quân sự mà không có chiến lược ngoại giao thì không thể mang lại chiến thắng lâu dài.
Eisenkot nhớ lại lời Netanyahu đáp lại: “Gadi, tôi có quan điểm khác về ý nghĩa của từ chiến lược.”
Eisenkot vô cùng phẫn nộ trước việc Netanyahu từ chối ưu tiên vấn đề con tin. Giới phê bình Netanyahu nghi ngờ rằng ông ta sợ một thỏa thuận sẽ làm rạn nứt liên minh của mình, có khả năng dẫn đến bầu cử, từ đó có thể phế truất ông ta và mở cuộc điều tra về những thất bại trong vụ khủng bố ngày 7 tháng 10 – tương tự như Ủy ban Agranat, được thành lập sau Chiến tranh Yom Kippur năm 1973, dẫn đến sự sụp đổ của Golda Meir. Theo lời Eisenkot, Netanyahu đã đặt việc bảo toàn quyền lực của mình lên trên sinh mạng của những người mà ông ta có trách nhiệm bảo vệ. “Ông ta đã bỏ mặc họ”, Eisenkot nói.
Người phát ngôn của thủ tướng không trả lời nhiều yêu cầu bình luận.
Ngày 9 tháng 6 năm 2024, Eisenkot từ chức khỏi chính phủ lâm thời, kết thúc nỗ lực tám tháng của ông nhằm tác động đến cuộc chiến từ bên trong. Sự ra đi của ông, cùng với Benny Gantz, đã chấm dứt hiệu quả thỏa thuận đoàn kết quốc gia và đẩy nhanh việc giải tán nội các chiến tranh. Nhưng cuộc chiến vẫn chưa kết thúc, nó tiếp tục gây tổn thất cho gia đình Eisenkot. Một người cháu trai của ông đã thiệt mạng khi chiến đấu ở Gaza đúng vào ngày tang lễ của con trai ông. Một người cháu khác thiệt mạng 11 tháng sau đó.
Trong hai năm tiếp theo, Netanyahu đã chủ trì một loạt các chiến dịch quân sự phi thường. Israel đã tiêu diệt Yahya Sinwar, thủ lĩnh Hamas, người đã giúp chủ mưu vụ thảm sát ngày 7 tháng 10, và Ismail Haniyeh, người đứng đầu chính trị lâu năm của nhóm này. Họ đã ám sát thủ lĩnh Hezbollah Hassan Nasrallah và giáng những đòn nặng nề vào lực lượng dân quân được Iran hậu thuẫn ở Lebanon, bao gồm cả một chiến dịch táo bạo biến hàng nghìn máy nhắn tin của các thành viên thành thiết bị nổ. Sau khi Donald Trump trở lại Nhà Trắng, Netanyahu đã thuyết phục tổng thống tham gia cuộc chiến 12 ngày của Israel chống lại Iran vào tháng 6 năm 2025, với việc lực lượng Mỹ tấn công ba cơ sở hạt nhân chính của Iran.
Nhưng những thắng lợi quân sự chỉ là một phần của câu chuyện. Trong hai năm, cuộc chiến ở Gaza đã tàn phá vùng đất Palestine, giết chết hàng chục nghìn người và khiến các con tin Israel phải sống lay lắt trong cảnh giam cầm. Vào tháng 10 năm 2025, dưới áp lực mạnh mẽ, Netanyahu đã đồng ý một thỏa thuận ngừng bắn và trao đổi con tin, chấm dứt giao tranh và đảm bảo việc thả các con tin còn sống. Eisenkot nói: "Netanyahu đã kéo dài chuyện này". "Tổng thống Trump đã thúc ép ông ấy làm điều đó."
Vài tháng sau, cuộc đối đầu với Iran bước vào giai đoạn nguy hiểm hơn. Netanyahu đã giúp thuyết phục Trump tham gia vào một cuộc chiến rộng lớn hơn chống lại Cộng hòa Hồi giáo, một cuộc xung đột ngày càng khó chấm dứt và làm gia tăng chỉ trích Israel tại Hoa Kỳ, kể cả trong một số thành phần cánh hữu Mỹ. Theo một khảo sát của Pew năm 2026, khoảng 60% người trưởng thành ở Mỹ hiện có cái nhìn không thiện cảm về Israel.
Giờ đây, lần đầu tiên kể từ ngày 7 tháng 10, Netanyahu phải đối mặt với cử tri. Eisenkot cho rằng Netanyahu đã làm rất ít để giúp Israel phục hồi, thay vào đó lại làm trầm trọng thêm tổn thương, nuôi dưỡng tâm lý bị bao vây và bầu không khí xung đột không hồi kết, cho phép ông ta tự coi mình là nhà lãnh đạo thời chiến không thể thiếu. “Tôi không biết Netanyahu muốn kết thúc câu chuyện như thế nào”, Eisenkot nói.
Anh ấy quyết định sẽ tự mình viết cái kết.
Chiến lược của Eisenkot là tập hợp một liên minh rộng lớn. Về phía cánh hữu, ông hình dung sẽ có Bennett và nhà dân tộc chủ nghĩa thế tục Liberman; về phía cánh tả, là Golan, lãnh đạo đảng Dân chủ, đảng kế thừa đảng Lao động lịch sử, và Lapid, cựu người dẫn chương trình truyền hình từng giữ chức thủ tướng trong thời gian ngắn. “Tôi đã nói với họ, hãy cùng nhau xây dựng một đảng lớn”, Eisenkot nói.
Ông đã có một loạt cuộc đàm phán với Bennett về khả năng cùng nhau tranh cử, nhưng cuối cùng đã từ chối, vì tính toán rằng các chiến dịch riêng biệt sẽ mang lại cho khối đối lập cơ hội tốt hơn để mở rộng sự ủng hộ. Thay vào đó, Eisenkot chọn lãnh đạo đảng riêng của mình, Yashar. Sau đó, Bennett đã liên minh với Lapid. “Tôi nghĩ mình có khả năng thống nhất Israel, thống nhất đất nước đang chia rẽ này,” Eisenkot nói, viện dẫn kinh nghiệm quân sự và các mối quan hệ của mình trên khắp các phe phái chính trị. “Điều đó không xuất phát từ sự kiêu ngạo mà từ cam kết sâu sắc muốn mang lại sự thay đổi và đánh bại Netanyahu.”
Hoàn cảnh xuất thân của Eisenkot cũng mang ý nghĩa quan trọng. Sinh ra ở Tiberias trong một gia đình nhập cư Do Thái gốc Maroc và lớn lên ở thành phố cảng Eilat phía nam, ông thuộc cộng đồng Mizrahi của Israel, những người Do Thái gốc Trung Đông và Bắc Phi, những người từ lâu đã phải đối mặt với sự phân biệt đối xử từ tầng lớp cầm quyền Ashkenazi chiếm đa số trong nước. Nếu đắc cử, ông sẽ trở thành thủ tướng Mizrahi đầu tiên của Israel.
Ông Eizenkot đã vận động tranh cử dựa trên việc khôi phục lòng tin của công chúng vào chính phủ, tăng cường an ninh của Israel và bảo vệ nền tảng của quốc gia này như một nền dân chủ Do Thái. Ông cam kết sẽ dỡ bỏ các tiền đồn bất hợp pháp ở Bờ Tây và trấn áp những người định cư Do Thái cực đoan đang khủng bố người Palestine, mở rộng nghĩa vụ quân sự hoặc dân sự trong toàn xã hội Israel, đối phó với mối đe dọa từ Iran, theo đuổi giải pháp chính trị cho cuộc xung đột Palestine, hàn gắn các mối quan hệ rạn nứt của Israel với nước ngoài và khôi phục sự thống nhất quốc gia.
Đi khắp đất nước, những vết sẹo tâm lý của ngày 7 tháng 10 khó lòng mà bỏ qua. Chúng hiện hữu trong sự thiếu kiên nhẫn của các tài xế, sự gay gắt của các cuộc tranh luận chính trị, và năng lượng bồn chồn của một xã hội vẫn đang sống trong bóng tối của một cơn ác mộng. Đất nước dường như bị mắc kẹt trong hậu quả của nó, không thể tách rời nỗi kinh hoàng của quá khứ khỏi những lo lắng của hiện tại. Theo một cách nào đó, nó vẫn là ngày 8 tháng 10 năm 2023.
Trong cuộc phỏng vấn, Eisenkot và tôi đã thảo luận về Bessel van der Kolk, nhà tâm thần học của Đại học Harvard, tác giả cuốn sách bán chạy nhất " The Body Keeps the Score" (Cơ thể ghi nhớ vết thương) , nghiên cứu cách những trải nghiệm quá sức có thể khiến con người bị mắc kẹt về mặt tâm lý trong quá khứ. Van der Kolk lập luận rằng chấn thương có thể tồn tại rất lâu sau khi nguy hiểm đã qua, làm gián đoạn khả năng hòa nhập những ký ức đau buồn và tiến về phía trước.
Eisenkot tin rằng Netanyahu đã cố tình làm cho quá trình đó trở nên khó khăn hơn. Gần ba năm trôi qua, Israel vẫn chưa thành lập một ủy ban điều tra nhà nước về những sai sót đã dẫn đến vụ tấn công. Eisenkot lập luận rằng, nếu không có một báo cáo chính thức, đất nước không thể hoàn toàn đối mặt với thảm họa. Ông cam kết sẽ thành lập một ủy ban như vậy trong vòng 14 ngày đầu tiên nhậm chức, với nhiệm vụ điều tra không chỉ sự kiện ngày 7 tháng 10 mà còn cả thập kỷ các quyết định trước đó, bao gồm cả nhiệm kỳ lãnh đạo quân đội của ông.
Ông chỉ ra những nghi ngờ lan rộng rằng vụ tấn công có liên quan đến một hình thức phản bội nào đó từ nội bộ, một niềm tin mà ông cho là một phần xuất phát từ những nỗ lực của Netanyahu nhằm đổ lỗi cho các quan chức quân đội và tình báo. Netanyahu và các thành viên trong gia đình ông đã đưa ra những cáo buộc gây tranh cãi rằng các quan chức an ninh cố tình che giấu các cảnh báo trước vụ tấn công ngày 7 tháng 10, bao gồm cả tuyên bố rằng họ đã không đánh thức thủ tướng khi Hamas phát động cuộc tấn công - một phần trong nỗ lực rộng lớn hơn của Netanyahu và các đồng minh của ông nhằm đổ lỗi cho những thất bại về an ninh lên giới quân đội và tình báo.
Các cuộc thăm dò gần đây cho thấy một cuộc cạnh tranh sít sao, với Yashar đang dẫn trước Likud. Nhưng cả liên minh cánh hữu của Netanyahu lẫn các đảng đang tìm cách thay thế ông đều không chắc chắn giành được 61 ghế cần thiết để đa số trong Knesset gồm 120 thành viên.
“Tôi nghĩ cơ hội thành lập chính phủ đoàn kết là rất cao vì chúng tôi sẽ rất vui mừng nếu Eisenkot tham gia liên minh của chúng tôi,” Ohad Tal, một nghị sĩ Knesset tranh cử với đảng Chủ nghĩa Phục quốc Do Thái tôn giáo của Smotrich, nói. “Nếu phe kia giành được đa số với các nước Ả Rập, thì Chúa phù hộ chúng ta.”
Việc thành lập một liên minh đa số thay thế có thể đòi hỏi sự ủng hộ từ các đảng Ả Rập, một viễn cảnh đầy khó khăn trong chính trường Israel. Ông Eisenkot không cam kết sẽ đưa họ vào chính phủ của mình. Thay vào đó, ông đã đặt ra bốn điều kiện cho bất kỳ đối tác liên minh nào: công nhận Israel là một quốc gia Do Thái và dân chủ; tuân thủ các nguyên tắc trong Tuyên ngôn Độc lập của Israel; chấp nhận nghĩa vụ quân sự đối với tất cả công dân, với các lựa chọn dân sự thay thế cho nghĩa vụ quân sự; và đồng ý rằng Hamas là một tổ chức khủng bố cần phải bị giải tán. Cho đến nay, chưa có đảng Ả Rập nào chấp nhận điều kiện cuối cùng này.
“Tôi hiểu rằng trong hệ thống của Israel, chúng ta phải có một khối lớn,” Eisenkot nói. “Đó là một thách thức rất lớn. Tôi đang cố gắng hết sức mình từ sáng đến tối. Tôi tin chắc rằng chúng ta sẽ đánh bại Netanyahu.”
Nếu Eisenkot thành công , ông nói, ông sẽ đoạn tuyệt với phương pháp chính trị đặc trưng của Netanyahu: nuôi dưỡng tâm lý bị bao vây, đẩy Israel vào thế đối đầu với thế giới. “Thách thức chính là phá vỡ phương pháp của Netanyahu đối với cả họ và chúng ta,” Eisenkot nói với tôi. “Đây là chất độc đối với xã hội chúng ta.”
Điều đó thể hiện rõ nhất ở Hoa Kỳ, nơi sự ủng hộ dành cho Israel đã suy giảm, đặc biệt là trong giới trẻ Mỹ. “Netanyahu hiểu Hoa Kỳ hơn tất cả chúng ta, nhưng hiện nay ông ấy không thể cải thiện mối quan hệ của Israel với Mỹ”, Eisenkot nói. “Ông ấy có thể có mối quan hệ tốt với chính quyền hiện tại, nhưng tình hình ở các trường đại học, với cộng đồng người Do Thái Mỹ, với mối quan hệ lưỡng đảng, đang ở mức thấp nhất.”
Một trong những đề xuất của Eisenkot là từng bước giúp Israel giảm bớt sự phụ thuộc vào viện trợ quân sự của Mỹ. Ông tin rằng sự phụ thuộc này đã trở thành nguồn gốc gây căng thẳng ở Washington và đi ngược lại lý tưởng của chủ nghĩa Phục quốc Do Thái về một nhà nước Do Thái có khả năng tự đảm bảo an ninh cho chính mình. Ông nói: “Có lẽ sẽ mất từ 5 đến 10 năm, và đó là lợi ích của chúng ta”.
Eisenkot phản đối việc thành lập một nhà nước Palestine, một mục tiêu từ lâu đã được phần lớn cộng đồng quốc tế ủng hộ. Nhưng ông cũng nhận ra mối nguy hiểm sâu sắc của một tương lai nhà nước duy nhất: Israel sẽ phải lựa chọn giữa việc cấp quyền công dân và quyền bầu cử cho hàng triệu người Palestine, điều này sẽ chấm dứt đa số người Do Thái trong xã hội của họ, hoặc từ chối những quyền đó, điều này sẽ làm suy yếu tuyên bố về nền dân chủ của họ. Ông muốn ngăn chặn tầm nhìn về sự kiểm soát vĩnh viễn của Israel do Smotrich và Ben-Gvir đề xuất. “Tầm nhìn về một nhà nước duy nhất của Smotrich sẽ là sự kết thúc của đất nước chúng ta”, Eisenkot nói.
Để tránh kết quả đó, Eisenkot nói với tôi rằng ông ủng hộ một hình thức phân chia nào đó ở Bờ Tây, với một Chính quyền Palestine được cải tổ đảm nhận trách nhiệm lớn hơn về việc tự quản của người Palestine trong khi Israel vẫn duy trì quyền kiểm soát quân sự đối với lãnh thổ này. Cách tiếp cận của ông đối với Gaza thì khác. Ông tán thành khuôn khổ kế hoạch hòa bình 20 điểm của Trump, trong đó kêu gọi một chính quyền Palestine theo thể chế kỹ trị quản lý vùng lãnh thổ này và hình dung một lộ trình có điều kiện dẫn đến việc thành lập nhà nước Palestine.
“Chúng ta có hai lựa chọn: 20 điểm của Tổng thống Trump, hoặc sử dụng vũ lực,” Eisenkot nói. “Tôi thích lựa chọn ngoại giao hơn—và tôi tin rằng mình có thể làm được. Nhưng nếu không, tôi biết cách giải tán Hamas bằng vũ lực.”
Dù rất tin tưởng vào khả năng hợp tác với Trump, Eisenkot và các cố vấn của ông vẫn bất ngờ khi tổng thống ủng hộ Netanyahu. Trước đó, Trump đã bỏ lỡ nhiều cơ hội để làm điều này, kể cả trong một cuộc phỏng vấn với tạp chí TIME. Một số cố vấn thân cận nhất của ông về Trung Đông, bao gồm cả con rể Jared Kushner, đã tỏ ra thất vọng với nhà lãnh đạo Israel. Theo những người quen thuộc với các cuộc thảo luận, người dẫn chương trình Fox News Mark Levin và Đại sứ Mỹ tại Israel Mike Huckabee đã thúc giục Trump ủng hộ Netanyahu trong những ngày cuối cùng của chiến dịch tranh cử. “Xã hội Israel độc lập và sẽ tự đưa ra quyết định của mình”, Eisenkot nói. “Tôi không nghi ngờ gì rằng Trump sẽ chấp nhận mọi sự lựa chọn dân chủ ở Israel.”
Bộ máy chính trị của Netanyahu đã tung ra hàng loạt video do AI tạo ra nhằm công kích Eisenkot, trong đó có một video mô tả ông đang ở trên một cánh đồng tiến đến gần một binh sĩ trẻ người Israel có vẻ ngoài giống hệt con trai đã mất của ông. Thay vì ôm người lính, nhân vật giống Eisenkot lại đẩy anh ta sang một bên và ôm Mansour Abbas. “Tôi cảm thấy bị khinh miệt,” Eisenkot nói khi chúng tôi thảo luận về video. “Đó là hành động thấp hèn nhất mà hắn ta có thể làm.” Những lời lẽ công kích vẫn tiếp tục. Yinon Magal, người dẫn chương trình của Kênh 14 và là nhà bình luận ủng hộ đảng Likud, đã gọi Eisenkot là “con khỉ” trên sóng truyền hình. Netanyahu đã đợi nhiều ngày trước khi mô tả hành động đó là “vô cùng không phù hợp”.
Eisenkot coi cuộc bầu cử là một phép thử xem Israel có thể bảo tồn các lý tưởng dân chủ và quốc gia của phong trào Phục quốc Do Thái hay sẽ ngày càng xa rời chúng. Ông nói: “Mục tiêu của tôi là người dân Israel sẽ đoàn kết và tự hào về đất nước của họ. Cộng đồng người Do Thái trên toàn cầu sẽ tự hào về Israel như là quê hương quốc gia của người Do Thái.” Nhiều người lo sợ một cuộc di cư ồ ạt của người Israel nếu Netanyahu tiếp tục nắm quyền. Một cuộc thăm dò của kênh truyền hình Channel 12 hồi tháng 7 cho thấy 23% người được hỏi cho biết họ hoặc bất kỳ người thân nào của họ sẽ rời bỏ đất nước nếu thủ tướng Israel tái đắc cử.
Eisenkot thiếu tài hùng biện, khả năng tiếng Anh trau chuốt và kinh nghiệm hàng chục năm trên trường quốc tế như Netanyahu. Nhưng ông lập luận rằng những lợi thế đó ngày càng trở nên ít hữu ích hơn khi Netanyahu ngày càng gây chia rẽ, cả trong nước và quốc tế. Đối với nhiều nhà phê bình Israel, đặc biệt là những người trẻ tuổi, sự khác biệt giữa đất nước và nhà lãnh đạo lâu năm của nó đã trở nên khó phân biệt. “Chúng ta cần quay lại nói về việc chia sẻ những giá trị chung,” Eisenkot nói. “Hiện tại không ai nói về giá trị cả. Mọi thứ chỉ xoay quanh lợi ích, quyền lực, quyền lực hơn nữa, và nhiều quyền lực hơn nữa.”
Khi cuộc phỏng vấn sắp kết thúc, Eisenkot một lần nữa quay trở lại chủ đề về chấn thương tâm lý, một sức mạnh đã định hình cuộc đời ông và, theo ông, cả số phận của đất nước mình. “Netanyahu không sẵn lòng thể hiện lòng dũng cảm cần thiết để chấm dứt chiến tranh từ một vị thế mạnh mẽ,” ông nói. “Sẽ mất nhiều năm để khép lại vết thương này, nhưng chúng ta phải bắt đầu ngay bây giờ.”
https://time.com/article/2026/10/25/gadi-eisenkot-exclusive-interview/
Nhận xét
Đăng nhận xét