5201 - Xuân Tóc Đỏ
Vũ Trọng Phụng (1912 – 1939) được mệnh danh là “ông vua phóng sự đất Bắc” và là một trong những nhà văn hiện thực trào phúng xuất sắc nhất của văn học Việt Nam hiện đại. Tác phẩm Số đỏ của ông được xem như một bức tranh toàn cảnh về xã hội Việt Nam những năm 1930, nơi sự lố lăng, giả dối và suy đồi đạo đức ngự trị. Trong đó, nhân vật Xuân Tóc Đỏ hiện lên như một điển hình tiêu biểu cho kiểu người cơ hội, lưu manh nhưng lại được tung hô nhờ sự đảo lộn các giá trị xã hội. Đoạn trích Xuân Tóc Đỏ cứu quốc là minh chứng rõ nét cho tài năng xây dựng nhân vật của Vũ Trọng Phụng, đồng thời phơi bày bản chất hài hước mà chua chát của xã hội thực dân nửa phong kiến.
Đoạn trích xoay quanh sự kiện Xuân Tóc Đỏ bất ngờ được chọn để thi đấu quần vợt với nhà vô địch Xiêm La trong một giải đấu ngoại giao. Ban đầu, hắn tỏ ra hăng hái, thậm chí còn dẫn trước đối thủ, nhưng khi được lệnh từ chính quyền phải “thua đi, nhường đi” để tránh căng thẳng ngoại giao, hắn lập tức tuân theo. Sau trận đấu, bằng màn hùng biện lố bịch, Xuân đã biến thất bại của mình thành một hành động cao cả “hi sinh vì nghĩa lớn”, được đám đông tung hô như một “anh hùng cứu quốc”.
Trước hết, Xuân Tóc Đỏ hiện lên như một kẻ cơ hội và trơ trẽn. Khi nhận được lệnh thua, hắn không hề lưỡng lự hay suy nghĩ, lập tức phục tùng vô điều kiện. Hành động ấy cho thấy bản chất nô lệ, chỉ biết quỵ lụy quyền lực để mưu lợi cho bản thân. Ở hắn không hề tồn tại niềm tự trọng hay chính kiến riêng; mọi lựa chọn đều nhằm thỏa mãn cái lợi trước mắt. Trong mắt Vũ Trọng Phụng, Xuân không chỉ là một cá nhân tha hóa, mà còn là hình ảnh biếm họa cho kiểu người dễ dàng chấp nhận đánh đổi danh dự để lấy sự tồn tại trong xã hội đảo điên.
Không dừng lại ở sự cơ hội, Xuân còn là kẻ xảo quyệt và gian trá. Sau trận đấu, hắn lập tức biến mình từ kẻ thất bại thành “anh hùng cứu quốc” bằng những lời lẽ giả dối. Bài hùng biện của hắn đầy những ngôn từ hoa mỹ như “hi sinh vì nghĩa lớn”, “vì hòa bình”, “cứu quốc”, nhưng thực chất chỉ nhằm che đậy sự hèn nhát. Đáng châm biếm thay, chính đám đông lại hồ hởi tung hô, coi hắn như vị cứu tinh của dân tộc. Cảnh tượng ấy cho thấy một xã hội nơi các giá trị chân chính bị đảo lộn: cái giả trá được ngợi ca, cái thật thà lại bị chà đạp.
Hơn nữa, Xuân Tóc Đỏ trở thành biểu tượng cho sự suy đồi của xã hội thực dân nửa phong kiến. Hắn leo lên địa vị cao không phải nhờ tài năng hay phẩm chất, mà nhờ sự láu cá, biết nắm bắt thời cơ trong một bối cảnh đầy dối trá. Đám đông tung hô hắn cũng chính là sản phẩm của xã hội ấy: một đám đông dễ bị dẫn dắt, thiếu tỉnh táo, dễ dàng bị lừa gạt bởi những trò diễn chính trị và những ngôn từ rỗng tuếch. Sự kiện Xuân được tung hô “Xuân Tóc Đỏ vạn tuế! Sự đại bại vạn tuế!” chính là một phát hiện chua chát của Vũ Trọng Phụng: đời sống xã hội lúc bấy giờ chỉ là một tấn trò hề bi – hài lẫn lộn.
Để khắc họa rõ nét nhân vật, Vũ Trọng Phụng đã sử dụng ngòi bút trào phúng sắc sảo. Ông xây dựng tình huống éo le, kịch tính: từ một trận quần vợt vô thưởng vô phạt bỗng bị đẩy thành vấn đề ngoại giao hệ trọng. Ngôn ngữ và hành động của Xuân trong bài hùng biện – “vỗ ngực”, “giơ cao tay”, “đấm tay xuống không khí” gợi hình ảnh một kẻ diễn kịch vụng về nhưng lại được tung hô như người hùng. Giọng văn mỉa mai, châm biếm khiến người đọc vừa bật cười trước sự lố bịch, vừa ngậm ngùi trước sự thật phũ phàng về một xã hội suy đồi.
Có thể nói, Xuân Tóc Đỏ là một nhân vật điển hình trong Số đỏ, phản ánh tài năng của Vũ Trọng Phụng trong việc phơi bày bản chất xã hội đương thời. Qua nhân vật này, nhà văn không chỉ châm biếm một cá nhân cơ hội mà còn lên án một xã hội giả trá, nơi sự ngu dốt và lưu manh lại được tôn vinh. Đến nay, hình tượng Xuân Tóc Đỏ vẫn mang tính thời sự, nhắc nhở chúng ta cảnh giác trước sự lên ngôi của những kẻ giả dối.
Nhận xét
Đăng nhận xét