5358 - Trump, Putin và Xi muốn gì từ cuộc gặp tại Thâm Quyến?

Theo các chuyên gia của Hội đồng Đại Tây Dương

Bức tranh mới mang tên “Thâm Quyến 26” của họa sĩ người Nga Alexey Sergienko được ra mắt tại Saint Petersburg, Nga, vào ngày 12 tháng 11 năm 2026. (REUTERS/Andrei Bok/Ảnh tư liệu)

Liệu cuộc gặp ba bên này có đáng giá? Vào thứ Năm, Tổng thống Mỹ Donald Trump, Tổng thống Nga Vladimir Putin và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình sẽ gặp nhau tại Thâm Quyến. Nước chủ nhà Trung Quốc cho biết cuộc gặp ba bên này sẽ có “ý nghĩa đột phá”, nhưng phạm vi các chủ đề được cho là có thể thảo luận, từ phi hạt nhân hóa và thương mại đến cuộc chiến của Nga ở Ukraine, cho thấy một chương trình nghị sự linh hoạt. Dưới đây, các chuyên gia của Hội đồng Đại Tây Dương phân tích những gì mỗi bên tham gia mong muốn từ cuộc gặp và những gì các đồng minh và đối tác của Mỹ bên ngoài nên kỳ vọng.

1. Ông Putin hy vọng đạt được điều gì từ cuộc gặp này?

Ông Putin có mọi lý do để mỉm cười khi hướng tới cuộc gặp ba bên. Hiện tại, ông Putin và nhiều chuyên gia Nga tin rằng ông đã biến chính quyền Trump thành một bên hỗ trợ đắc lực cho nỗ lực chiến tranh của Moscow. Bằng chứng bao gồm việc ký kết thỏa thuận với Nga để xuất khẩu thêm nhiên liệu diesel, việc miễn trừ các lệnh trừng phạt trong dự luật của Lindsey Graham, việc cắt đứt khả năng cung cấp dịch vụ vệ tinh Starlink và Starshield cho Kyiv, và sự đồng ý với đề xuất gặp ba bên của ông Putin với ông Tập Cận Bình.  

Mục đích của Putin khi đề xuất cuộc gặp ba bên là tạo ra một môi trường giống như Yalta, nơi các cường quốc quyết định số phận của các quốc gia “nhỏ hơn”. Trong trường hợp này, quốc gia được đề cập là Ukraine, và Putin muốn có sự ủng hộ của Tập Cận Bình để khuyến khích Trump tiếp tục gây áp lực lên Ukraine. Khi Trump lần đầu tiên nói về đề xuất gặp ba bên của Putin, ông đã khéo léo nói rằng ông muốn thảo luận về kiểm soát vũ khí hạt nhân với các tổng thống Nga và Trung Quốc. Nhưng khi khởi hành đến châu Á hôm thứ Hai, ông nói với các phóng viên rằng ông sẽ thảo luận về vũ khí hạt nhân, Iran và “chủ đề yêu thích” của ông, Ukraine. Mặc dù Tập Cận Bình sẽ có những lập trường tinh tế khi ủng hộ Putin về vấn đề Ukraine, nhưng ông ấy có thể sẽ giúp ích. Và Tập Cận Bình có lẽ không có ý định thảo luận về kiểm soát vũ khí hạt nhân. Ban biên tập của tờ Wall Street Journal, vốn thường ủng hộ Trump, đã kêu gọi ông tránh điều đó khi đề xuất gặp ba bên lần đầu tiên được nêu ra công khai. Trong bài xã luận ngày 15 tháng 11 , họ đã đi đến kết luận ảm đạm rằng “mục tiêu thực sự của ông Trump là xoa dịu ông Putin”. Không có gì lạ khi Putin đang mỉm cười. 

— John E. Herbst là giám đốc cấp cao của Trung tâm Á Âu thuộc Hội đồng Đại Tây Dương. Trước đây ông từng giữ chức đại sứ Mỹ tại Ukraine.

2. Ông Tập Cận Bình hy vọng đạt được điều gì từ cuộc gặp này?  

Ông Tập hy vọng đạt được hai điều từ hội nghị thượng đỉnh ba bên tuần này: thể hiện quyền lực triệu tập của mình và tránh những bất ngờ.

Từ góc nhìn của Bắc Kinh, việc ông Trump đứng trên đường băng tại Căn cứ Không quân Liên hợp Andrews để đích thân chào đón ông Tập Cận Bình khi ông đến là thắng lợi lớn nhất của Trung Quốc tại hội nghị thượng đỉnh tháng 9 ở Washington. Quyết định của ông Trump đã phá vỡ nghi thức ngoại giao. Đối với Bắc Kinh, điều đó báo hiệu rằng Washington giờ đây coi Trung Quốc là một cường quốc ngang hàng, một cường quốc xứng đáng nhận được sự tôn trọng và vinh dự ngoại giao cao nhất. Chưa có tổng thống Mỹ nào từng chào đón người đồng cấp Trung Quốc theo cách đó. Ông Trump chỉ tổ chức một bữa tiệc chiêu đãi cấp nhà nước khác trong nhiệm kỳ này - dành cho Vua Charles - và ông không đứng trên đường băng khi nhà vua Anh hạ cánh xuống Căn cứ Không quân Liên hợp Andrews. 

Hội nghị thượng đỉnh ba bên mang đến một cơ hội tương tự. Bằng việc triệu tập tổng thống Mỹ và Nga trên lãnh thổ Trung Quốc, ông Tập hy vọng sẽ gửi tín hiệu đến người dân Trung Quốc rằng ông đang hoạt động ở cấp độ cao nhất của nghệ thuật ngoại giao toàn cầu. Điều này đặc biệt quan trọng trong giai đoạn chuẩn bị cho Đại hội Đảng năm tới, nơi các lãnh đạo Đảng Cộng sản Trung Quốc sẽ lựa chọn các nhà lãnh đạo kế nhiệm và có khả năng trao cho ông Tập nhiệm kỳ thứ tư chưa từng có tiền lệ. Ông Tập đang nỗ lực tích lũy càng nhiều vốn chính trị càng tốt trước năm 2027, và nếu cuộc họp ba bên diễn ra tốt đẹp, điều đó sẽ càng làm tăng thêm số vốn mà ông có được. 

Rủi ro nằm ở chỗ: làm sao để cuộc gặp ba bên diễn ra suôn sẻ. Bắc Kinh vô cùng lo lắng về những gì Trump và Putin có thể nói khi đứng hai bên ông Tập Cận Bình tại Thâm Quyến. Các nhà ngoại giao Trung Quốc đang dàn dựng từng chi tiết của cuộc gặp để tránh những bất ngờ và đảm bảo không có điều gì làm ông Tập bẽ mặt. Đó là một việc khó khăn với Trump và Putin, cả hai đều sẽ có chương trình nghị sự riêng và không ai thích tuân theo kịch bản. Trung Quốc tìm kiếm hình thức, chứ không phải nội dung. Và theo quan điểm của Bắc Kinh, màn trình diễn tốt duy nhất là màn trình diễn được kiểm soát chặt chẽ.  

— Melanie Hart là giám đốc cấp cao của Trung tâm Toàn cầu về Trung Quốc thuộc Hội đồng Đại Tây Dương. Trước đây, bà từng là cố vấn cấp cao về Trung Quốc tại Văn phòng Thứ trưởng phụ trách Tăng trưởng Kinh tế, Năng lượng và Môi trường thuộc Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ.

3. Ông Trump hy vọng đạt được điều gì từ cuộc gặp này?

Vì hội nghị thượng đỉnh ba bên này được lên lịch gấp rút, hình ảnh và tiền lệ sẽ quan trọng hơn bất kỳ kết quả cụ thể nào. Tổng thống Mỹ chắc chắn sẽ nêu vấn đề Iran. Ngay cả khi không đạt được thỏa thuận, hình ảnh ông Tập Cận Bình và ông Putin thảo luận về Iran với ông Trump có thể gây bất an ở Tehran và làm gia tăng nghi ngờ ở các nước đồng minh Moscow và Bắc Kinh. Điều này đặc biệt đúng vì ông Tập có những lợi ích tương đồng với Mỹ, bao gồm việc mở cửa eo biển Hormuz, giúp giảm giá năng lượng, và ngăn chặn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân. Trung Quốc sẽ sẵn sàng tham gia các cuộc thảo luận này vì họ muốn đóng vai trò là người cung cấp an ninh ở Trung Đông; nghĩa là, Bắc Kinh muốn các quốc gia tìm kiếm an ninh hướng về phía Đông. 

Ông Trump cũng có thể muốn nêu vấn đề thảo luận ba bên về kiểm soát vũ khí chiến lược. Trung Quốc luôn phản đối việc tham gia bất kỳ thỏa thuận mở rộng nào của Hiệp ước New START, tuy nhiên tiền lệ thảo luận những vấn đề này trong khuôn khổ ba bên có thể mở đường cho các cuộc thảo luận tiếp tục trong tương lai và có lẽ là sự đồng thuận giữa Nga và Hoa Kỳ về việc đưa Trung Quốc vào. 

Ông Trump cũng có thể muốn nêu vấn đề Ukraine, mặc dù lợi ích sẽ không đến ngay lập tức. Ở đây, lợi ích của Trung Quốc gần giống với Nga hơn là của Hoa Kỳ. Mặc dù Trung Quốc muốn giá năng lượng giảm, nhưng họ cũng sẽ ủng hộ một chiến thắng chiến thuật của Nga, điều này không đưa Nga lên hàng siêu cường nhưng cho phép Moscow duy trì uy tín và khả năng quyết định an ninh ở Đông và Trung Âu. Tuy nhiên, việc tạo tiền lệ đưa Trung Quốc vào các cuộc đàm phán Ukraine vẫn hữu ích trong trường hợp điều đó có lợi cho việc mở rộng các cuộc đàm phán trong tương lai. Ví dụ, nếu Washington cần sự giúp đỡ của Bắc Kinh để thuyết phục Moscow làm điều gì đó trong các cuộc đàm phán—làm dịu lập trường của họ về Donbas, làm dịu các yêu cầu về an ninh châu Âu, hoặc chỉ đơn giản là gây áp lực chung để đạt được một thỏa thuận—thì Trung Quốc có thể sẽ yêu cầu một điều gì đó đổi lại. Bởi vì việc giải quyết chiến tranh là lợi ích của cả châu Âu và Hoa Kỳ, nên yêu cầu này nên được đưa ra trong bối cảnh nhóm, có sự tham gia của người châu Âu, để họ có nhiều khả năng đồng ý chia sẻ cái giá mà Trung Quốc yêu cầu đổi lại.

— Andrew L. Peek là giám đốc Sáng kiến ​​Khả năng phục hồi an ninh quốc gia Adrienne Arsht và Sáng kiến ​​Chiến lược Địa chính trị của Trung tâm Chiến lược và An ninh Scowcroft. Trước đây, ông từng giữ chức giám đốc cấp cao phụ trách các vấn đề châu Âu và Nga tại Hội đồng An ninh Quốc gia.

4. Những vấn đề hạt nhân nào đang được thảo luận? 

Theo Nhà Trắng , khi ông Trump, ông Putin và ông Tập Cận Bình gặp nhau tại Thâm Quyến vào thứ Năm, một trong nhiều nội dung trong chương trình nghị sự sẽ là “giảm vũ khí hạt nhân trên thế giới”. Theo lời ông Trump, phi hạt nhân hóa là ưu tiên hàng đầu, mặc dù định nghĩa – loại bỏ vũ khí hạt nhân khỏi một khu vực – có lẽ không phải là mục tiêu chính của tổng thống. Thay vào đó, ông có thể hy vọng đạt được một thỏa thuận kiểm soát vũ khí ba bên tương tự như thỏa thuận ông từng theo đuổi trong nhiệm kỳ đầu tiên, khi Trung Quốc được mời nhưng đã từ chối tham gia Hiệp định New START, vốn đã hết hạn.  

Mới tháng trước, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc tuyên bố : “Việc yêu cầu Trung Quốc tham gia vào các cuộc đàm phán giải trừ vũ khí hạt nhân ba bên ở giai đoạn này là không công bằng, không hợp lý và không thực tế”. Bắc Kinh thường xuyên viện dẫn sự chênh lệch giữa kho vũ khí hạt nhân của mình với Nga và Mỹ. Mặc dù khoảng cách này là có thật, nhưng cách diễn đạt lại gây hiểu lầm: Trung Quốc hiện đang trong giai đoạn mở rộng hạt nhân nhanh nhất trong lịch sử và dự kiến ​​sẽ sở hữu hơn một nghìn đầu đạn hạt nhân vào năm 2030. Nói rộng hơn, Bắc Kinh từ lâu đã hoài nghi về các thỏa thuận kiểm soát vũ khí – nước này chưa bao giờ là một bên tham gia Hiệp ước Cấm Thử nghiệm Hạt nhân Hạn chế năm 1963, mà Bắc Kinh cho là nỗ lực của Mỹ và Liên Xô nhằm ngăn chặn Trung Quốc sở hữu vũ khí hạt nhân – và khó có khả năng thảo luận về các giới hạn hiện nay.  

Về phần mình, Putin hầu như không có động lực để thúc ép Xi ngồi vào bàn đàm phán, và kể từ năm ngoái, Nga vẫn duy trì quan điểm rằng bất kỳ khuôn khổ hạt nhân đa phương nào cũng phải bao gồm cả kho vũ khí hạt nhân của Vương quốc Anh và Pháp. Moscow có thể sẽ gắn bất kỳ sự tham gia nào với việc Hoa Kỳ tiếp tục nhượng bộ về vấn đề Ukraine. 

Nếu không có một thỏa thuận ràng buộc, cuộc gặp có thể chỉ mang lại những kết quả khiêm tốn hơn. Ví dụ, Washington và Bắc Kinh có thể đạt được thỏa thuận thông báo phóng tên lửa, và cả ba chính phủ có thể cùng nhau tái khẳng định cam kết không tiến hành các vụ thử hạt nhân gây nổ trong tương lai. Tuy nhiên, đáng tiếc là ngay cả những bước này cũng dường như khó xảy ra, và ông Trump khó có thể rời Thâm Quyến với một thỏa thuận cụ thể. 

— Alyxandra Marine là phó giám đốc kiêm nghiên cứu viên thường trú tại bộ phận Phòng thủ Tiên phong thuộc Trung tâm Chiến lược và An ninh Scowcroft của Hội đồng Đại Tây Dương.

5. Người Ukraine nên nhìn nhận cuộc gặp này như thế nào?

Đối với người Ukraine, cuộc gặp này là lời nhắc nhở đáng lo ngại rằng hệ thống chính trị cường quốc cũ, trong đó các quốc gia hùng mạnh quyết định vận mệnh của các quốc gia nhỏ hơn, vẫn còn tồn tại. Người Ukraine hiểu rõ hậu quả của những thỏa thuận như vậy từ chính lịch sử của họ. Các quyết định được đưa ra tại Yalta năm 1945 đã định hình vận mệnh của họ qua nhiều thế hệ, mà không có sự đồng thuận của họ. Ngày nay, mối lo ngại là Ukraine một lần nữa có thể trở thành con bài mặc cả trong các cuộc đàm phán về cán cân quyền lực toàn cầu mới. Ý định của Trump thảo luận về Ukraine với Putin và Xi càng làm tăng thêm nỗi lo sợ đó. 

Putin tìm kiếm sự công nhận cho Nga như một cường quốc và sự chấp nhận phạm vi ảnh hưởng của nước này. Trump tập trung vào việc đạt được các thỏa thuận giữa các cường quốc lớn bất kể giá nào. Tuy nhiên, chiến tranh kéo dài phục vụ lợi ích chiến lược của Trung Quốc bằng cách làm suy yếu Nga, làm kiệt quệ châu Âu và làm phân tán sự chú ý của Mỹ khỏi khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Một nước Nga ngày càng phụ thuộc và một phương Tây chia rẽ củng cố vị thế toàn cầu của Bắc Kinh. Bắc Kinh đã tránh công khai ủng hộ hành động xâm lược lãnh thổ của Nga trong khi vẫn cung cấp cho Moscow sự hỗ trợ kinh tế và chính trị quan trọng. 

Tuy nhiên, người dân Ukraine không chỉ đơn thuần chứng kiến ​​lịch sử lặp lại. Họ đã dành nhiều năm chống lại chính logic thống trị của các cường quốc, phải trả giá bằng sinh mạng con người để bảo vệ quyền tự quyết định tương lai của mình. Sự kháng cự của Ukraine đã chứng minh rằng ngay cả những cường quốc mạnh nhất cũng không thể tùy tiện áp đặt tương lai của một quốc gia quyết tâm tự vệ. 

— Myroslava Gongadze là nghiên cứu viên cao cấp không thường trú tại Trung tâm Á Âu của Hội đồng Đại Tây Dương và là cựu trưởng văn phòng Đông Âu của Đài Tiếng nói Hoa Kỳ (Voice of America).

6. Các đồng minh châu Âu nên nhìn nhận cuộc gặp này như thế nào?  

Các chính phủ châu Âu (và công chúng ở các quốc gia chịu ảnh hưởng nhiều nhất từ ​​sự xâm lược của Nga) sẽ theo dõi xem liệu Hội nghị thượng đỉnh Ba cường quốc này có cố gắng đạt được các “thỏa thuận” mà không thông qua họ hay không, đặc biệt là về vấn đề Ukraine. Chúng ta có thể dự đoán sẽ có những lời nhắc đến một “Yalta” của thế kỷ XXI, vốn được hiểu là việc các cường quốc loại bỏ các quốc gia khác mà không mấy quan tâm đến hậu quả. Họ sẽ theo dõi với sự hoài nghi nếu Putin được đối xử như một người ngang hàng với các nhà lãnh đạo Mỹ và Trung Quốc, như điều rất có thể xảy ra, ngay cả khi Nga tăng cường chiến tranh ngầm chống lại châu Âu và các mối đe dọa đối với các nước ở sườn phía đông, gần đây nhất là Estonia . Tuy nhiên, họ có thể sẽ thận trọng hoan nghênh bất kỳ thành tựu nào (ví dụ: kiểm soát vũ khí) vì không có tiền lệ nghiêm túc nào cho một chế độ kiểm soát vũ khí hạt nhân ba bên, và họ có thể tiếp cận một hội nghị thượng đỉnh không có bất kỳ thông báo lớn nào với cảm giác nhẹ nhõm. 

Các tổng thống Mỹ thường tìm cách hợp tác với các nhà lãnh đạo của các cường quốc. Đầu những năm 1970, Richard Nixon đã làm điều đó một cách khéo léo. Trump, cũng như nhiều vấn đề khác, đã đưa điều đó đến cực điểm. Trump dường như bị thu hút bởi nhiều nhà độc tài và đặc biệt ấn tượng với quyền lực của Tập Cận Bình và Putin. Ông dường như cho rằng các cường quốc đứng ngoài cuộc, rằng quyền lực mới là thước đo thực sự. Stephen Miller, Chánh văn phòng mới của Trump, đã nói thẳng thắn : thế giới từ thuở ban đầu đã được “cai trị bằng sức mạnh, cai trị bằng vũ lực, cai trị bằng quyền lực”. Hoặc như Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đã nói trong một bài phát biểu gần đây, “đừng trích dẫn luật pháp cho những người cầm kiếm”. 

Những người châu Âu hiểu rõ lối tư duy đó đã dẫn đến đâu trong thế kỷ XX thì nhìn phiên bản “chủ nghĩa hiện thực” của các cường quốc mà Trump theo đuổi với sự thất vọng và lo ngại. 

— Daniel Fried là học giả ưu tú của gia đình Weiser tại Hội đồng Đại Tây Dương và là cựu trợ lý ngoại trưởng Hoa Kỳ phụ trách các vấn đề châu Âu và Á Âu.

7. Các đồng minh và đối tác Đông Á nên nhìn nhận cuộc gặp này như thế nào? 

Cuộc gặp ba bên đầu tiên giữa các nhà lãnh đạo của Hoa Kỳ, Trung Quốc và Nga có thể sẽ tạo ra một số bất ổn và lo ngại cho các đối tác của Hoa Kỳ ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Tuy nhiên, khó có khả năng đạt được bất kỳ thỏa thuận quan trọng hay kết quả thực chất nào từ cuộc đàm phán này. Bộ Ngoại giao Trung Quốc đã mô tả cuộc gặp này là “bảo vệ hòa bình thế giới và thúc đẩy ổn định chiến lược trong quan hệ giữa các cường quốc”. Mặc dù mục tiêu cao cả của chương trình nghị sự, nhưng đơn giản là có quá nhiều quan điểm thế giới và lợi ích chiến lược trái ngược nhau chia rẽ ba cường quốc này.

Các đồng minh của Mỹ chắc chắn sẽ lo ngại về hội nghị thượng đỉnh; khuôn khổ kinh điển của việc bị bỏ rơi hoặc bị mắc bẫy trong chính trị liên minh sẽ luôn đi kèm với bất kỳ hội nghị thượng đỉnh nào mà họ không tham gia thảo luận. Đài Loan lo ngại về việc đình chỉ bán vũ khí, Nhật Bản lo ngại về sự liên minh Nga-Trung, Hàn Quốc lo ngại về việc Triều Tiên tăng cường chương trình hạt nhân và quan hệ với Nga, và Philippines lo ngại về số lượng tranh chấp ở Biển Đông. Tất cả đều mong muốn sự ổn định trong quan hệ Mỹ-Trung, nhưng không phải với cái giá là sự suy yếu khả năng răn đe . Có lẽ quan trọng hơn cả hội nghị thượng đỉnh là các cuộc đối thoại tiếp theo với các đồng minh ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương để đảm bảo sự nhất quán chiến lược và trấn an họ về cam kết của Mỹ đối với phòng thủ tập thể.

— Rick Hoehne là nghiên cứu viên cao cấp không thường trú tại Sáng kiến ​​An ninh Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của Trung tâm Chiến lược và An ninh Scowcroft thuộc Hội đồng Đại Tây Dương và là cựu quan chức Lầu Năm Góc và Cơ quan Tình báo Quốc phòng.

Nguồn: What Trump, Putin, and Xi want from their meeting in Shenzhen

https://www.atlanticcouncil.org/dispatches/what-trump-putin-and-xi-want-from-their-meeting-in-shenzhen/

Nhận xét

Bài đăng phổ biến từ blog này

4277 - Ông Nguyễn Tất Trung qua đời

4842 - Tại “Cây số 55”, thế hệ Gen Z Việt Nam đòi hỏi những người có đặc quyền phải chịu trách nhiệm

2945 - Chi tiết 'Chiến dịch Mạng nhện' của Ukraine nhằm vào máy bay ném bom của Nga