5364 - Lịch sử nửa trăm năm: Ngày 1 Tháng 11 năm 1963

Phạm Nhật Bình

Hồi ký “Việt Nam nhân chứng” in năm 1989 trang 227-228 của cựu Trung tướng Trần Văn Đôn viết: “4 giờ chiều ngày 2 tháng 11 năm 1963, khi được thông báo anh em Tổng Thống Diệm đã bị giết, Đại sứ Hoa Kỳ Henry Cabot Lodge (1902-1985), đã vui vẻ thốt lên bằng tiếng Pháp:”C’est formidable! C’est formidable!” (Thật là tuyệt diệu! Tuyệt diệu!). Tướng Trần Văn Đôn là một trong vài tướng lãnh của Quân Đội tích cực tham gia vào cuộc binh biến ngày 1/11/1963 mà sau này sách vở ghi là “đảo chính”, một “coup d’état” theo tiếng Pháp.

Trung tướng Dương Văn Minh (1916-2001), người cầm đầu cuộc đảo chính, trước đó là cố vấn quân sự của Tổng Thống Diệm. Như một định mệnh, ông Minh cũng là nhân vật cao cấp nhất của Việt Nam Cộng Hòa xuất hiện trong vai trò tổng thống để tuyên bố đầu hàng vô điều kiện vào trưa ngày 30/4/1975, chấm dứt 20 năm tồn tại của quốc gia Việt Nam Cộng Hòa.

Người bạn đồng minh Hoa Kỳ cuối cùng đến hội kiến với Tổng thống Ngô Đình Diệm vào buổi sáng ngày lễ Các Thánh năm đó là Đô đốc Harry D. Felt (1902-1992), Tổng tư lệnh Lực lượng Mỹ tại Thái Bình Dương, người hẳn biết rõ số phận vị tổng thống Việt Nam trong vài tiếng đồng hồ sắp tới.

Cuộc đảo chính được mô tả thành công khi đoàn xe “đón tổng thống” từ nhà thờ Cha Tam ở Chợ Lớn trở về Bộ Tổng Tham Mưu với hai xác chết của anh em Tổng thống Ngô Đình Diệm (1901-1963) và cố vấn chính trị Ngô Đình Nhu (1910-1963) trên chiếc thiết vận xa M113.

Từ đó ngày 1 tháng 11 trở thành Ngày Quốc Khánh thay thế Ngày Quốc Khánh 26 tháng 10 của nền cộng hòa đầu tiên.

Đêm 30/1/1964 có thêm một xác chết thứ ba của người có mặt trong chiếc M113 hôm ấy: viên sĩ quan cận vệ của tướng Dương Văn Minh. Đại úy Nguyễn Văn Nhung, người mới thăng cấp thiếu tá cách đó ba tháng. Ông được mô tả là treo cổ chết trong phòng giam trại Hoàng Hoa Thám của Nhảy Dù.

Cuộc đảo chính 1/11/1963 đưa đến việc các tướng lãnh trong Hội Đồng Quân Nhân Cách Mạng thay nhau cầm quyền, những người đáng lẽ cầm quân ngoài mặt trận. Nhưng thay vì đem lại ổn định cho Việt Nam Cộng Hòa, cuộc đảo chính đã dìm sâu đất nước trong cảnh tranh chấp quyền lực triền miên với ít nhất bốn cuộc “chỉnh lý”, “biểu dương lực lượng”, “đảo chính” liên tục cho đến 1967.

Đối với viên đại sứ Hoa Kỳ Cabot Lodge, mọi sự diễn ra là “C’est formidable!”. Nhưng người Việt Nam sau năm 1963 trong những lúc trà dư tửu hậu, lại gọi cái vật phong lưu chốn phòng the ấy- cái capote - là “Ông Đại Sứ”. C’est formidable!